دانشگاه آزاد اسلامي
واحد علوم و تحقيقات آذربايجان شرقي

پايان‌نامه كارشناسي ارشد رشته حسابداري
موضوع
بررسي و مقايسه محتواي اطلاعاتي كيفيت سود طي مراحل چرخه عمر شركتها
استاد راهنما
دكتر فرزين رضايي
استاد مشاور
دكتر يونس بادآور نهندي
نگارنده
بهنام صمديان
سال تحصيلي1391-1390
با تقدير و تشکر شايسته از استاد فرهيخته و فرزانه جناب دکتر فرزين رضايي و همچنين استاد گراميم جناب دکتر يونس بادآور نهندي که با نکته هاي دلاويز و گفته هاي بلندشان ، صحيفه هاي سخن را علم پرور نمودند و همواره راهنما و راه گشاي نگارنده ( من ) در اتمام واکمال پايان نامه بوده اند.
و همچنين با سپاس از جناب دکتر مهدي زينالي و همه عزيزاني که بنده را در امر تحصيل و تهيه اين اثر ياري نمودند.
به پاس تعبير عظيم و انساني شان از کلمه ايثار و از خودگذشتگي

به پاس عاطفه سرشار و گرماي اميدبخش وجودشان که در اين سردترين روزها بهترين پشتيبان است
به پاس قلب هاي بزرگشان که فرياد رس است و سرگرداني و ترس در پناهشان به شجاعت مي گرايد
به پاس محبت هاي بي دريغشان که هرگز فروکش نمي کند
و با درود فراوان به روح پر فتوح پدر بزرگوارم
اين مجموعه را به روح بزرگ پدر و حضور گرم مادر عزيزم تقديم مي کنم.
فصل اول : کليات تحقيق
چکيده…………………………………………………………………………………………………………………………1
1-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………3
1-2) بيان مسئله ………………………………………………………………………………………………………..3
1-3) اهداف تحقيق …………………………………………………………………………………………………….4
1-4) فرضيه هاي تحقيق ……………………………………………………………………………………………..4
1-5) قلمرو تحقيق ……………………………………………………………………………………………………..5
1-5-1)محدوده زماني …………………………………………………………………………………………………5
1-5-2) مکاني ……………………………………………………………………………………………………………5
1-6) روش تحقيق ………………………………………………………………………………………………………5
1-7) روش تجزيه و تحليل داده ها ……………………………………………………………………………….5
1-8) ساختار تحقيق ……………………………………………………………………………………………………5
فصل دوم : ادبيات تحقيق
2-1) بخش اول : کيفيت سود……………………………………………………………………………………….8
2-1-1) اهداف حسابداري و گزارشگري مالي………………………………………………………………..8
2-1-2) ظهور نظريه کيفيت سود…………………………………………………………………………………10
2-1-3) مفهوم کيفيت سود………………………………………………………………………………………….11
2-1-4) تعريف کيفيت سود………………………………………………………………………………………..12
2-1-5) اهميت ارزيابي کيفيت سود……………………………………………………………………………..14
2-1-6) عناصر تأثيرگذار بر کيفيت سود……………………………………………………………………….15
2-1-6-1)روشهاي حسابداري…………………………………………………………………………………….15
2-1-6-2) برآوردهاي حسابداري ………………………………………………………………………………17
2-1-6-3) سيستم کنترلهاي داخلي و مديريت……………………………………………………………….18
2-1-6-4) نوع صنعت………………………………………………………………………………………………..18
2-1-6-5) ويژگيهاي مالي…………………………………………………………………………………………..18
2-1-6-6) عوامل سياسي……………………………………………………………………………………………19
2-1-7) شاخص کيفيت سود………………………………………………………………………………………20
2-1-8) تحليل کيفيت سود ………………………………………………………………………………………20
2-1-9) تحليل بنيادي کيفيت سود ………………………………………………………………………………22
2-2) بخش دوم : تئوري چرخه عمر شرکت…………………………………………………………………25
2-2-1) مراحل چرخه عمر شرکت………………………………………………………………………………26
2-2-1-1) دوران رشد……………………………………………………………………………………………. 26
ايجاد……………………………………………………………………………………………………………………….26
طفوليت…………………………………………………………………………………………………………………….27
رشد سريع…………………………………………………………………………………………………………………27
بلوغ………………………………………………………………………………………………………………………….28
تکامل……………………………………………………………………………………………………………………….29
2-2-1-2) دوران پيري ……………………………………………………………………………………………..30
ثبات ………………………………………………………………………………………………………………………..30
اشرافيت……………………………………………………………………………………………………………………31
بوروکراسي اوليه…………………………………………………………………………………………………………32
بوروکراسي و افول………………………………………………………………………………………………………33
2-2-2) نحوه عملكرد و تعيين موقعيت واحد هاي تجاري در منحني چرخه عمر ……………..34
2-2-3) ويژگيهاي مالي واحد هاي تجاري در مراحل مختلف چرخه عمر شركت…………….35
* مرحله تولد يا ظهور………………………………………………………………………………………. 36
* مرحله رشد ……………………………………………………………………………………………… 36
* مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………………………….36
* مرحله افول يا سكون ………………………………………………………………………………….36
2-3)بخش سوم:پيشينه تحقيق………………………………………………………………………………………36
2-3-1)پيشينه مرتبط با کيفيت سود………………………………………………………………………………37
2-3-1-1)تحقيقات خارجي مرتبط با کيفيت سود …………………………………………………………37
2-3-1-2) تحقيقات داخلي مرتبط با کيفيت سود ………………………………………………………….42
2-3-2)پيشينه مرتبط با چرخه عمر ……………………………………………………………………………..44
2-3-2-1) پيشينه تحقيقات خارجي مرتبط با چرخه عمر شرکت…………………………………….44
2-3-2-2) پيشينه تحقيقات داخلي مرتبط با چرخه عمر شرکت………………………………………47
فصل سوم : روش شناسي تحقيق
3-1) مقدمه………………………………………………………………………………………………………………50
3-2) تدوين فرضيه ها………………………………………………………………………………………………..50
3-2-1) فرضيه هاي اصلي………………………………………………………………………………………….51
3-2-2-1) فرضيه هاي فرعي (مربوط به فرض اصلي اول)……………………………………………51
3-2-2-2) فرضيه هاي فرعي (مربوط به فرض اصلي دوم)…………………………………………….51
3-2-2-3) فرضيه هاي فرعي (مربوط به فرض اصلي سوم)……………………………………………51
3-3) روش تحقيق……………………………………………………………………………………………………..51
3-4) گردآوري اطلاعات…………………………………………………………………………………………….52
3-5) جامعه آماري……………………………………………………………………………………………………..52
3-6) دوره زماني تحقيق……………………………………………………………………………………………..52
3-7) شرايط انتخاب نمونه آماري…………………………………………………………………………………52
3-8) نحوه تفکيک شرکتها به مراحل چرخه عمر……………………………………………………………53
3-9) مدل تحقيق ………………………………………………………………………………………………………54
3-10) محاسبه متغير ها با استفاده از داده هاي تحقيق……………………………………………………..55
3-10-1) متغير مستقل ………………………………………………………………………………………………55
الف) کيفيت سود با استفاده از الگوي پنمن…………………………………………………………….55
ب) کيفيت سود با استفاده از الگوي بارتون – سيمکو………………………………………………56
ج) کيفيت سود با استفاده از الگوي لويز…………………………………………………………………56
3-10-2)متغير وابسته:…………………………………………………………………………………………57
3-10-2-1) بازده سالانه سهام (SRE) ……………………………………………………………………….57
3-10-2-2)قيمت سهام………………………………………………………………………………………………58
3-10-3)متغير کنترل: ………………………………………………………………………………………………..58
3-10-3-1) اندازه شرکت (SIZE) …………………………………………………………………………………58
3-10-3-2) سرعت گردش داراييها(TOR) ……………………………………………………………………58
3-11)روش اجراي آزمون ها……………………………………………………………………………………….58
گام اول:آزمون نرمال بودن داده ها…………………………………………………………………………………59
گام دوم :آزمون همبستگي……………………………………………………………………………………………59
گام سوم:رگرسيون چندگانه…………………………………………………………………………………………59
گام چهارم:بررسي خطاها………………………… …………………………………………………………………60
الف)خود همبستگي……………………………………………………………………………………………..60
ب)نرمال بودن خطاها……………………………………………………………………………………………60
3-12)خلاصه فصل سوم……………………………………………………………………………………………61
فصل چهارم : تجزيه و تحليل اطلاعات
4-1)مقدمه………………………………………………………………………………………………………………..63
4-2) يافته هاي توصيفي متغيرهاي تحقيق ……………………………………………………………………63
4-3) يافته هاي استنباطي …………………………………………………………………………………………..65
4-3-1) آزمون نرمال بودن متغيرها ……………………………………………………………………………..65
4-3-2)آزمون فرضيه ها و نتايج آن …………………………………………………………………………….65
4-3-2-1)آزمون فرضيه ي اول ………………………………………………………………………………….65
4-3-2-2)آزمون فرضيه ي دوم …………………………………………………………………………………70
4-3-2-3)آزمون فرضيه ي سوم ………………………………………………………………………………..75
فصل پنجم : نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1) مقدمه………………………………………………………………………………………………………………82
5-2) مروري بر خطوط کلي تحقيق……………………………………………………………………………..82
5-3) يافته‌هاي مهم تحقيق و نتيجه گيري……………………………………………………………………..83
5-4) پيشنهادات برخاسته از تحقيق……………………………………………………………………………..85
5-5) پيشنهادات براي تحقيقات آتي…………………………………………………………………………….85
پيوست ها…………………………………………………………………………………………………………………87
منابع و ماخذ
منابع فارسي……………………………………………………………………………………………………………..108
منابع انگليسي……………………………………………………………………………………………………………109
چکيده انگليسي………………………………………………………………………………………………………..111
فهرست اشکال و جداول
جدول 2-1)تفاوت‌هاي بين شركتهاي دردوران رشد و شركتهاي دردوران پيري…………..34
شکل 2-1) نحوه عملكرد و تعيين موقعيت واحد هاي تجاري در منحني چرخه عمر…………35
جدول 3-1) مدل چرخه عمر………………………………………………………………………………………54
جدول 3-2) تعريف عملياتي متغيرهاي تحقيق……………………………………………………………….54
جدول 3-3) متغيرهاي الگوي تحقيق……………………………………………………………………………54
جدول 4-1) آمار توصيفي متغيرهاي تحقيق…………………………………………………………………..63
جدول 4-2) آمار توصيفي متغيرهاي تحقيق مرحله رشد…………………………………………………64
جدول 4-3) آمار توصيفي متغيرهاي تحقيق مرحله بلوغ………………………………………………….64
جدول 4-4) آمار توصيفي متغيرهاي تحقيق مرحله افول…………………………………………………64
جدول 4-5) آزمون نرمال بودن متغيرها…………………………………………………………………………65
جدول4-6) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن
طي مرحله رشد ……………………………………………………………………………………………………….66
جدول4-7) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن
طي مرحله رشد ……………………………………………………………………………………………………….67
جدول4-8) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن
طي مرحله بلوغ ……………………………………………………………………………………………………….67
جدول4-9) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن
طي مرحله بلوغ ……………………………………………………………………………………………………….68
جدول4-10) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن
طي مرحله افول ……………………………………………………………………………………………………….69
جدول4-11) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن
طي مرحله افول ……………………………………………………………………………………………………….69
جدول4-12) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و
بارتون-سيمکو طي مرحله رشد ………………………………………………………………………………….71
جدول4-13) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و
بارتون-سيمکو طي مرحله رشد ………………………………………………………………………………….71
جدول4-14) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و
بارتون-سيمکو طي مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………….72
جدول4-15) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و
بارتون-سيمکو طي مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………….73
جدول4-16) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و
بارتون-سيمکو طي مرحله افول ………………………………………………………………………………….74
جدول4-17) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي لويز و
بارتون-سيمکو طي مرحله افول ………………………………………………………………………………….74
جدول4-18) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي پنمن و
بارتون-سيمکو طي مرحله رشد ………………………………………………………………………………….75
جدول4-19) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي پنمن و
بارتون-سيمکو طي مرحله رشد ………………………………………………………………………………….76
جدول4-20) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي پنمن و
بارتون-سيمکو طي مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………….77
جدول4-21) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي پنمن و
بارتون-سيمکو طي مرحله بلوغ ………………………………………………………………………………….78
جدول4-22) نتايج حاصل از رگرسيون بين قيمت سهام وکيفيت سود با الگوهاي پنمن و
بارتون-سيمکو طي مرحله افول ………………………………………………………………………………….78
جدول4-23) نتايج حاصل از رگرسيون بين بازده سهام وکيفيت سود با الگوهاي پنمن و
بارتون-سيمکو طي مرحله افول ………………………………………………………………………………….79
جدول 5-1) ضرايب کيفيت سود الگوهاي تحقيق حاصل از رگرسيون(قيمت سهام)…………84
جدول 5-2) مقايسه ضرايب کيفيت سود الگوهاي تحقيق (قيمت سهام)……………………………84
جدول 5-3) ضرايب کيفيت سود الگوهاي تحقيق حاصل از رگرسيون(بازده سهام)…………..84
جدول 5-4) مقايسه ضرايب کيفيت سود الگوهاي تحقيق (بازده سهام)…………………………….85
جدول الف) شرکت هاي عضو نمونه آماري………………………………………………………………….88
جدول ب-1) آزمون نرمال بودن داده ها……………………………………………………………………….89
جدول ب-2) نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله رشد با الگوي پنمن………………………89
جدول ب-3) نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله بلوغ با الگوي پنمن………………………91
جدول ب-4): نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله افول با الگوي پنمن……………………..93
جدول ب-5) نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله رشد با الگوي بارتون-سيمکو………..95
جدول ب-6) نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله بلوغ با الگوي بارتون-سيمکو………..97
جدول ب-7) نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله افول با الگوي بارتون-سيمکو………..99
جدول ب-8) نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله رشد با الگوي لويز………………………101
جدول ب-9) نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله بلوغ با الگوي لويز………………………103
جدول ب-10) نتايج آزمون رگرسيون ترکيبي در مرحله افول با الگوي لويز……………………105
چکيده:
دراينپژوهش،رابطهبينکيفيت سود با بازده و قيمت بازار سهام طي مراحل مختلف چرخه عمر شرکتها برايشرکتهاي پذيرفته شده در بورساوراق بهادار تهرانبررسيشدهاست.هدف از اين پژوهش بررسي تاثيرچرخهعمرشرکت برمحتواي اطلاعاتي کيفيت سود است.در اين پژوهش رابطه بازده و قيمت بازار سهامبااستفادهاز3 الگوي کيفيت سود:لويز(2003) ، بارتون-سيمکو(2002) و پنمن(2001) طي مراحل چرخه عمرشرکتها مورد بررسي قرارگرفت.تحليل دادههايگردآوريشدهدراينپژوهشدر2 مرحله انجام شد.نخست ، شرکتهاي عضو نمونه آماري به مراحل رشد،بلوغوافول طبقه بندي شدند.سپس هر يکازشرکتهايمراحلرشد،بلوغ و افول بااستفادهازروشهايآماريتحليل همبستگيورگرسيون مقطعي فرضيه هاي پژوهش مورد آزمون قرارگرفتند.نتايج حاصل از بررسي390 سال-شرکت(65 شرکت) طي دوره 1383-1388 نشان دادبرازشرگرسيونبا الگوهاي لويز و بارتون-سيمکو در هر سه مرحله رشد، بلوغ وافول معنيدار و الگوي پنمن در هر سه مرحله بي معني مي باشد . در مرحله رشد، الگوي بارتون-سيمکو ارتباط قويتريبا بازده و قيمت بازار سهام نسبت به الگوي لويز دارد. در مرحله بلوغ کيفيتسود با الگوي بارتون-سيمکو ارتباط قويتري با قيمت بازار سهام نسبت به الگوي لويز،و ارتباط ضعيفتريبا بازده سهام نسبت به الگوي لويز دارد. در مرحله افول ، الگوي لويز ارتباط قويتري با قيمت بازار سهام نسبت به الگوي بارتون-سيمکو ، و ارتباط ضعيفتري با بازده سهام نسبت به الگوي بارتون-سيمکو دارد.لذا،تفاوت معنادار بين الگوهاي لويز و بارتون-سيمکو طيمراحلچرخه عمر وجود دارد .
کليد واژه ها: کيفيت سود ، چرخه عمر شرکت ، لويز ، بارتون-سيمکو ، پنمن .
فصل اول
کليات
رئوس مطالب:
بيان مسئله
اهداف تحقيق
فرضيه هاي تحقيق
قلمرو تحقيق
جامعه آماري
روش تحقيق
1-1)مقدمه:
گزارشهاي مالي يکي از مهمترين فرآورده هاي سيستم حسابداري است که يکي ازاهداف عمده آن فراهم کردن اطلاعات لازم براي ارزيابي عملکرد و توانايي سود آوري بنگاه اقتصادي است.يکي از اقلام حسابداري که در گزارشهاي مالي تهيه و ارائه مي شود سود خالص است که کاربردهاي متفاوتي دارد.معمولا سود به عنوان عاملي براي تدوين سياستهاي تقسيم سود و راهنمايي براي سرمايه گذاري و تصميم گيري و بالاخره عاملي براي پيش بيني به شمار مي رود.تعدادي از پژوهشگران رابطه بازده و قيمت بازار سهام باکيفيت سود را مورد بررسي قرار داده اند.لکن اين پژوهشگران تاثير عامل کليدي همچون چرخه عمر شرکت را بر روي بازده و قيمت بازار سهام و کيفيت سود مورد بررسي قرار نداده اند.طبق تئوري چرخه عمر، شرکت ها در مراحل مختلف چرخه عمر از نظر مالي و اقتصادي داراي نمودگرها و رفتارهاي خاصي هستند ، بدين معني که ويژگي هاي مالي و اقتصادي يک شرکت تحت تاثير مرحله اي از چرخه عمر است که شرکت در آن قرار دارد.نتايج پژوهشهاي پيشين نيز بيانگر اين است که واکنش و پاسخ هاي بازار سرمايه به اطلاعات حسابداري در مراحل مختلف چرخه عمر رابطه معناداري با هم دارند.
با توجه به مطالب فوق ، هدف اصلي اين پژوهش بررسي رابطه بازده و قيمت سهام با کيفيت سود طي مراحل چرخه عمر شرکتها مي باشد.در اين پژوهش با استفاده از الگوهاي لويز(2003) ، بارتون- سيمکو(2002) و پنمن(2001)کيفيت سود محاسبه و رابطه آن با بازده و قيمت بازار سهام در طي مراحل مختلف چرخه عمر شرکتها بررسي مي شود.
1-2)بيان مسئله:
بدليل نبود اطلاعات در مورد کيفيت سود در مراحل چرخه عمر شرکتها در اين پژوهش سعي بر اين است که اين روابط بررسي شوند.محتواي اطلاعاتي کيفيت سود طي مراحل چرخه عمر شرکت جهت اتخاذ تصميمات سرمايه گذاري مورد بررسي قرار مي گيرد.منظور از محتواي اطلاعاتي کيفيت سود عبارت است از بررسي تاثيرات کيفيت سود بر قيمت و بازده سهام.در اين تحقيق از روي تغييراتي که کيفيت سود بر بازده و قيمت بازارسهام مي گذارد براي بررسي رفتار سرمايه گذاران استفاده مي کنيم.در اين تحقيق رابطه بازده و قيمت بازار سهام با کيفيت سود در طي مراحل چرخه عمر شرکتها مورد بررسي قرار مي گيرد.اين تحقيق در صدد است کيفيت سود را با 3 الگوي لويز(2003) ، بارتون- سيمکو(2003) و پنمن(2001)مورد بررسي قرار دهد.اين 3 الگو بشرح زير است:
در الگوي لويز، کيفيت سود توسط تغييرات سود که برابر با انحراف استاندارد از سود عملياتي تقسيم بر انحراف استاندارد از جريان نقدي عملياتي است بدست مي آيد.هرچه اين نسبت کوچکتر باشد سود از کيفيت کمتري برخوردار است .
در الگوي بارتون ، کيفيت سود توسط سود غير عادي که از نسبت خالص دارايي عملياتي آغاز دوره در رابطه با فروش بدست مي آيد.هر چه اين نسبت کوچکتر باشد سود از کيفيت بالاتري برخوردار است.
در الگوي پنمن ،کيفيت سود از نسبت جريان نقدي عملياتي تقسيم بر سود خالص بدست مي آيد.هر چه اين نسبت کوچکتر باشد سود از کيفيت بالاتري برخورداراست.
براي ارزيابي کيفيت سود طبق اين روش از متغيرهاي فروش خالص ، سود عملياتي ، سود خالص ، خالص دارايي عملياتي و جريانهاي نقدي عملياتي استفاده مي شود.
متغيرهاي شاخص کيفيت سود هر کدام با هر يک از شاخصهاي مورد نظر محاسبه و بعنوان متغير مستقل در مدل رگرسيون لحاظ مي شوند.متغيرهاي وابسته هم قيمت بازارسهام و بازده عادي شرکت مي باشد.اين تحقيق بدنبال اين است که کيفيت سود موجب نوسانات قيمت بازار سهام و بازده عادي شرکت مي شود.به عبارت ديگر ،کيفيت سود سبب واکنشهايي در قيمت بازار سهام و بازده عادي شرکت در طي مراحل چرخه عمر(رشد ، بلوغ و افول)مي شود.
1-3)اهداف تحقيق:
1-ارزيابي ميزان تاثير کيفيت سود با استفاده از الگوي لويز و پنمن بر قيمت و بازده سهام طي مراحل چرخه عمر شرکتها(مراحل رشد ، بلوغ و افول).
2-ارزيابي ميزان تاثير کيفيت سود با استفاده از الگوي لويز و بارتون-سيمکو بر قيمت و بازده سهام طي مراحل چرخه عمر شرکتها(مراحل رشد ، بلوغ و افول).
3-ارزيابي ميزان تاثير کيفيت سود با استفاده از الگوي پنمن و بارتون-سيمکو بر قيمت و بازده سهام طي مراحل چرخه عمر شرکتها(مراحل رشد ، بلوغ و افول).
1-4)فرضيه هاي تحقيق:
1- کيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن در مراحل چرخه عمر داراي محتواي اطلاعاتي است.
1-1- طي مرحله رشد کيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن داراي محتواي اطلاعاتي است.
1-2- طي مرحله بلوغ کيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن داراي محتواي اطلاعاتي است.
1-3- طي مرحله افول کيفيت سود با الگوهاي لويز و پنمن داراي محتواي اطلاعاتي است.
2- کيفيت سود با الگوهاي لويز و بارتون-سيمکو در مراحل چرخه عمر داراي محتواي اطلاعاتي است.
2-1- طي مرحله رشد کيفيت سود با الگوهاي لويز و بارتون-سيمکو داراي محتواي اطلاعاتي است.
2-2- طي مرحله بلوغ کيفيت سود با الگوهاي لويز و بارتون-سيمکو داراي محتواي اطلاعاتي است.
2-3- طي مرحله افول کيفيت سود با الگوهاي لويز و بارتون-سيمکو داراي محتواي اطلاعاتي است.
3- کيفيت سود با الگوهاي بارتون-سيمکو و پنمن در مراحل چرخه عمر داراي محتواي اطلاعاتي است.
3-1- طي مرحله رشد کيفيت سود با الگوهاي بارتون-سيمکو و پنمن داراي محتواي اطلاعاتي است.
3-2- طي مرحله بلوغ کيفيت سود با الگوهاي بارتون-سيمکو و پنمن داراي محتواي اطلاعاتي است.
3- 3- طي مرحله افول کيفيت سود با الگوهاي بارتون-سيمکو و پنمن داراي محتواي اطلاعاتي است.
1-5)قلمرو تحقيق:
1-5-1)محدوده زماني:
محدوده زماني مورد بررسي تحقيق ? از سال 1383 تا 1388 به مدت 6 سال مي باشد.
1-5-2)مکاني:
قلمرو مکاني تحقيق ،کليه شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است که از طريق نمونه گيري حذف سيستماتيک ، از بين کليه شرکتها تعداد 65 شرکت انتخاب شدند.
1-6)روش تحقيق:
اين پايان نامه کاربردي بوده و به لحاظ اينکه مبتني بر تعميم اطلاعات حاصل از بخش کوچکي از جامعه تحت عنوان نمونه است و همچنين بدليل اينکه متغيرها بدون دستکاري مورد مطالعه قرار مي گيرند ? پس رويدادي است و با توجه به اينکه رابطه بين متغيرها مورد مطالعه قرار مي گيرد ازنوع همبستگي مي باشد.
1-7)روش تجزيه و تحليل داد ها:
از رگرسيون چند متغيره به روش داده هاي ترکيبي براي تجزيه و تحليل اطلاعات استفاده شده است.ابتدا 3 شاخص کيفيت سود براي هر سال-شرکت مورد محاسبه قرار گرفت.سپس هر يک از شاخص ها جداگانه در مدل رگرسيون به عنوان متغير مستقل قرار داده شد .هر يک از مدلها طي مراحل رشد ، بلوغ و افول مورد بررسي قرار گرفتند.
1-8)ساختار تحقيق:
اين تحقيق در 5 فصل به ترتيب زير ارائه شده است:
در فصل اول ، کليات تحقيق و مروري بر پيشينه و مساله اصلي تحقيق آورده شده است.فصل دوم ، مروري است بر ادبيات مالي ، تئوريها و نظريات موجود در رابطه با مسائل تحقيق ، متغير ها و همچنين پيشينه تحقيق در داخل و خارج کشور.در فصل سوم ، روش انجام تحقيق ، تعاريف عملياتي متغيرها و روش آماري آزمون فرضيه ها معرفي شده است.فصل چهارم ، به محاسبات و تجزيه و تحليل اطلاعات و فصل پنجم به نتيجه گيري و ارائه پيشنهاد براي تحقيقات آتي مي پردازد.
فصل دوم
ادبيات و پيشينه تحقيق
رئوس مطالب:
بخش اول
کيفيت سود
بخش دوم
تئوري چرخه عمر
بخش سوم
پيشينه تحقيق مرتبط با کيفيت سود و چرخه عمر
مقدمه
مديران ، تحليل گران مالي و سرمايه گذاران بيشترين توجه خود را به سود گزارش شده شرکت ها اختصاص داده اند . مديران از حفظ روند رو به رشد سود منتفع مي شوند . زيرا پاداش آنها به ميزان سود شرکتها بستگي دارد . تحليل گران مالي درگير تجارت پردازش و تفسير اطلاعات بوده و درک صحيح کيفيت سود يک بخش اساسي از اين رويه مي باشد . انتشار خبرهاي خوب در مورد سود شرکتها بطور قابل ملاحظه اي بر قيمت سهام تأثير مي گذارد و بعيد است که حساسيت و وسواس بازار نسبت به ارزيابي عملکرد مبتني بر سود کاهش يابد . همچنين تمرکز بازار بر سود خالص باعث عدم توجه به ساير شاخص هاي ارزيابي عملکرد شده است . در حالي که بايستي به اين موضوع نيز توجه شود که آيا سود خالص گزارش شده نتيجه نهايي يک فرآيند گسترده حسابداري مورد نظر مديران بوده است يا خير .
ارزيابي کيفيت سود به استفاده کنندگان صورتهاي مالي کمک خواهد کرد که قضاوت وارزيابي درستي از سود دوره جاري و برآورد سود آتي داشته باشند . اين مطالعه رابطه بين کيفيت سود و قيمت و بازده سهام طي مراحل چرخه عمر شرکتها را در ايران به صورت تجربي مورد بررسي و آزمون قرار مي دهد .
تاکنون تعريف واحدي از کيفيت سود وجود ندارد بلکه مفهومي نسبي است که به ارتباط آن با ديدگاهها و نگرش ها بستگي دارد و اگرچه هيچ معيار قاطعي براي ارزيابي آن تعريف نشده است اما فاکتورهاي متعددي وجود دارند که بايستي در ارزيابي کيفيت سود مورد توجه قرار گيرند .
در فصل دوم که به عنوان ادبيات و چارچوب نظري پژوهش نام گذاري شده به موارد ذيل پرداخته مي شود:
دربخش اول به مفاهيم نظري و تئوريک سود ، مفهوم و تعريف کيفيت سود ، عناصر تأثيرگذار بر کيفيت سود ، مفاهيم و روشهاي اندازه گيري کيفيت سود و تحليل بنيادي کيفيت سود بحث مي شود.در بخش دوم تئوري چرخه عمر آورده مي شود و در بخش سو م ابتدا تحقيقات انجام شده درباره کيفيت سود و سپس تحقيقات مرتبط با چرخه عمر به دو صورت تحقيقات داخلي و خارجي آورده مي شود.
2-1) بخش اول : کيفيت سود
2-1-1) اهداف حسابداري و گزارشگري مالي
اهداف حسابداري و گزارشگري مالي از نيازها و خواسته هاي اطلاعاتي استفاده کنندگان نشأت مي گيرد . هدف اصلي گزارشگري مالي بيان اثرات اقتصادي رويدادها و عمليات مالي بر وضعيت و عملکرد واحد تجاري جهت کمک به استفاده کنندگان بالفعل و بالقوه براي اخذ تصميمات مالي در ارتباط با واحد تجاري مي باشد . ابزار اصلي انتقال اطلاعات به اشخاص مذکور ، صورتهاي مالي اساسي شامل ترازنامه ، صورت سود و زيان و صورت جريان وجوه نقد مي باشد که محصول نهايي فرآيند حسابداري و گزارشات مالي محسوب مي گردند .
FASB در بيانيه مفهومي شماره (1) تحت عنوان اهداف گزارشگري مالي واحدهاي انتفاعي به بيان اهداف گزارشگري مالي مي پردازد که مي توان آن را به صورت زير خلاصه نمود :
* گزارشگري مالي بايد اطلاعاتي را فرآهم آورد که براي سرمايه گذاران و اعتباردهندگان بالفعل و بالقوه و سايراستفاده کنندگان در اتخاذ تصميمات منطقي و سرمايه گذاري ، اعتباردهي و تصميمات مشابه مفيد و سودمند باشند . اين اطلاعات بايد براي آن دسته از افرادي که درک متعارفي از فعاليتهاي تجاري و اقتصادي دارند و با سعي معقولي تمايل به مطالعه اطلاعات دارند ، قابل فهم باشند .
* از آنجايي که جريانات نقدي سرمايه گذاران و اعتباردهندگان با جريانات نقدي واحد تجاري ارتباط دارد ، گزارشگري مالي بايد اطلاعاتي را فراهم آورد که اعتباردهندگان ، سرمايه گذاران و سايرين را در ارزيابي مبالغ ، زمان بندي و ابهامات مربوط به خالص جريانات نقدي واحد تجاري کمک نمايد .
* گزارشگري مالي بايد اطلاعاتي را درباره منابع اقتصادي واحد تجاري ، ادعاها نسبت به آن منابع (تعهدات واحد تجاري براي انتقال منابع به ساير واحدها و صاحبان سهام ) و اثرات معاملات ، رويدادها و شرايطي که منابع واحد تجاري و ادعاها نسبت به آن منابع را تغيير مي دهد ، اشاره نمايد .
همانطور که از مفاد بيانيه مفهومي شماره (1) نيز ملاحظه گرديد گزارشگري نقش محوري در تئوري حسابداري داشته است ، به طوري که در تعاريف ارائه شده از حسابداري به صورت گاه و بيگاه بر اين مسئله تأکيد شده است .
AAA : حسابداري فرآيند تعيين ، اندازه گيري و تبادل اطلاعات اقتصادي است . به نحوي که شرايط قضاوت و تصميم گيري آگاهانه استفاده کنندگان را فراهم آورد .
APB : وظيفه حسابداري فراهم آوردن اطلاعات عمدتاً کيفي با ماهيت مالي در مورد واحدهاي اقتصادي است به نحوي که براي تصميم گيري هاي اقتصادي مفيد باشند .
FASB : نقش گزارشگري مالي در اقتصاد فراهم آوردن اطلاعاتي است که براي تصميم گيري هاي بازرگاني و اقتصادي مفيد باشد .
به طور خلاصه هدف اوليه از گزارشگري مالي تهيه اطلاعاتي در زمينه عملکرد واحد تجاري است که از طريق اندازه گيري سود و اجزاي آن بدست مي آيد : سرمايه گذاران ، اعتباردهندگان و ساير اشخاصي که در ارتباط با سنجش خالص جريانهاي نقدي آتي واحد تجاري ذينفع هستند ، اساساً علاقه خاصي به اين اطلاعات دارند . علاقه آنها به جريانات نقدي آتي مؤسسه و توانايي آن در ايجاد جريانات نقدي مساعد در درجه اول منجر به تمرکز روي اطلاعاتي درباره سود مي شود تا اينکه اطلاعات مستقيم درباره جريانات نقدي کسب کنند .
صورتهاي مالي که صرفاً اطلاعاتي راجع به دريافتها و پرداختهاي نقدي طي دوره ارائه مي نمايند ، نمي توانند به اندازه کافي و به نحو مطلوب منعکس کننده عملکرد موفق يا ناموفق مؤسسه و چگونگي کارايي آن باشند .
2-1-2) ظهور نظريه کيفيت سود
نظريه کيفيت سود براي اولين بار توسط تحليل گران مالي و کارگزاران بورس اوراق بهادار مطرح شد . آنها استنباط ‌کردند ، سود گزارش شده قدرت سود آوري شرکتها را آنچنان نشان نمي دهد که به ذهن بايد متبادر گردد. آنها دريافتند که تجزيه و تحليل صورتهاي مالي شرکتها به دليل نقاط ضعف متعدد در اندازهگيري اطلاعات حسابداري کار مشکلي است . براي بيان سودمندي سود در تعيين ارزش شرکت تنها به ميزان گزارش شده نبايد توجه کرد ، بلکه بايد به کيفيت سود گزارش شده نيز توجه نمائيم . منظور از کيفيت سود ، زمينه بالقوه رشد سود و ميزان احتمال تحقق سودهاي آتي است . به عبارت ديگر ، ارزش يک سهم تنها به سود هر سهم سال جاري شرکت بستگي ندارد بلکه به انتظارات ما از آينده شرکت و قدرت سودآوري سال هاي آتي و ضريب اطمينان نسبت به کسب سودهاي آتي بستگي دارد. ( جهانخاني ، 1374 ، 41 تا 66 )
برداشت حسابداران و تحليل گران مالي از واژه سود متفاوت مي باشد . تحليل گران مالي عموماً سود گزارش شده ( سود حسابداري ) را متفاوت از سود واقعي مي دانند . يکي از دلايلي که ممکن است تحليل گران ، سود خالص گزارش شده را با سود واقعي متفاوت بدانند اين است که اين امکان وجود دارد که سود به وسيله مديران دستکاري شود . اين دستکاري از طريق بکارگيري روشهاي مختلف حسابداري توسط مديريت امکان پذير است . اعمال روشهايي نظير تغيير روش ارزيابي موجودي کالا ، استهلاک سرقفلي ، هزينه جاري يا سرمايه اي تلقي کردن هزينه هاي تحقيق و توسعه ، مثال هايي هستند که مديران مي توانند از طريق اعمال روشهاي مختلف حسابداري ، سود را دستخوش تغيير نمايند . ( جهانخاني ، 1374 ، 45 )
تحليل گران مالي تلاش مي کنند تا چشم انداز سود شرکتها را ارزيابي کنند . چشم انداز سود به ترکيب ويژگيهاي مطلوب و و نامطلوب سود خالص اشاره دارد . براي مثال شرکتي که عناصر و اقلام باثباتي در صورت سود (زيانش) وجود دارد ، نسبت به شرکتي که اين اقلام و اين عناصر در صورت سود (زيان) آن باثبات نيست ، کيفيت سود بالاتري دارد . همين امر به تحليل گران اجازه مي دهد سود آتي شرکت را با قابليت اطمينان بيشتري پيش بيني نمايند .
2-1-3) مفهوم کيفيت سود
سرمايه گذاران معمولاً از سود براي ارزشيابي شرکت استفاده مي کنند ، برخي از سؤالاتي که ذهن سرمايه گذاران و ساير استفاده کنندگان صورتهاي مالي را به خود مشغول کرده است ، عبارتند از :
– آيا مديران شرکت در اندازه گيري سود بر مبناي اصول پذيرفته شده حسابداري و صنعتي که فعاليت عمل مي کنند ، آزادي عمل دارند ؟
– آيا شواهدي وجود دارد که مديران از اين آزادي عمل در تفسير و بکارگيري اصول حسابداري و گزارش هاي مساعد و غير معمول بهره مند مي شوند ؟
– آيا سود شامل اقلام غير عادي و غير مستمري است که سرمايه گذاران بايد در هنگام تعيين ارزش شرکت آن را تعديل کنند ياناديده بگيرند ؟
عبارت کيفيت سود به توانايي مديران در استفاده از اقلام اختياري در اندازه گيري و گزارشگري سود اشاره دارد . پاسخ مثبت به سؤالات فوق ، سؤالات مرتبط با کيفيت سود يک شرکت خاص را افزايش مي دهد و دقت سرمايه گذاران بر استفاده از سودهاي گزارش شده در تصميم گيريهايشان را ضروري مي داند .
اقلام اختياري ممکن است شامل موارد زير باشد :
– انتخاب اصول و استانداردهاي حسابداري در حالي که GAAP انتخاب را مجاز دانسته است .
– در بکارگيري اصول حسابداري از برآورد استفاده نمايند .
– زمان بندي معاملات به منظور شناسايي اقلام غير عادي در سود .
به عنوان مثال به کارگيري روش FIFO در دوران افزايش قيمت ها نسبت به روش LIFO سود بالاتري را در شرکتهاي توليدي و بازرگاني نشان مي دهد . بنابراين سود اندازه گيري شده بر مبناي روش LIFO نسبت به روش FIFO کيفيت بالاتري دارد . در شرکتهاي سرمايه بر نيز براي محاسبه هزينه استهلاک ، عمر مفيد دارايي و ارزش اسقاط آن توسط مديريت برآورد مي شود و برآورد بالاتر آن منجر به کاهش هزينه استهلاک و گزارش سودهاي بالاتري مي شود که کيفيت پاييني دارند . در دوره هايي که سود شرکتهاي توليدي کاهش مي يابد ، مديريت ممکن است اقدام به فروش زمين کند که فعلاً در عمليات مورد نياز نيست . در نتيجه سود فروش زمين در صورت سود ( زيان ) گزارش شده و سود دوره را افزايش مي دهد و سود خالص که شامل اقلام غير مستمر است ، کيفيت پاييني دارد .
در مثالهاي فوق انتخاب اصول حسابداري ، انجام برآوردهاي حسابداري و اقدام به فروش دارايي توسط مديريت موجب افزايش سود دوره جاري مي شود . اين اقدامات از کيفيت سود مي کاهد و تحليل گران مالي با هدف حذف سوگيري اطلاعات مالي ، سودهاي گزارش شده را تعديل کرده و با اعمال ضريب پايين تري براي سود ، قيمت قابل قبولي براي سهام محاسبه مي کنند . البته بايد به اين نکته توجه داشت که انتخاب رويه هاي حسابداري توسط مديريت کيفيت سود حسابداري را در هر دوره تحت تأثير قرار مي دهد ولي در بلند مدت سود گزارش شده برابر با مجموع جريان نقدي ورودي پس از کسر جريان نقدي خروجي است .(استيکني2001)1
2-1-4) تعريف کيفيت سود
در ادبيات حسابداري تعريف واحدي از کيفيت سود ارائه نشده است و از ارائه يک تعريف محکم براي کيفيت سود اجتناب شده است . موارد مهم اخير از نارسايي سودهاي گزارش شده براي انعکاس واقعيتهاي اقتصادي همانند انرون ، گلوبال کراسينگ ، وردکام ، زيراکس ، تايکو توجه سرمايه گذاران و سياست گذاران را به مسئله کيفيت سود جلب کرده است . به هر حال چند تعريف از کيفيت سود به شرح ذيل قابل ارائه است :
– سود گزارش شده قبل از اقلام غير مترقبه در صورتي از کيفيت بالايي برخوردار است که شاخص خوبي براي سودهاي آتي باشد . بنابراين سودهاي پايدار و با کيفيت بالا در نظر گرفته مي شوند و سودهاي ناپايدار با کيفيت پاييني در نظر گرفته مي شوند .
اغلب تحقيقات انجام شده در زمينه کيفيت سود بر اثر تغييردر برآوردهاي حسابداري متمرکز شده اند . برآوردهاي حسابداري بخشي از اقلام تعهدي هستند که تغيير در آن بر تغيير سود جاري تأثير دارد . افزايش (کاهش)برآوردهاي حسابداري که اثر موقت بر سود دارند ، موجب کاهش کيفيت سود مي شوند . زيرا سود جاري شاخص مناسبي از سودهاي آتي نخواهد بود . بنابراين بکارگيري يکنواخت اصول حسابداري از يک دوره به دوره بعد به پايداري بيشتر سود منجر مي شود و از نگراني در مورد کيفيت سود مي کاهد .
– چنانچه شرکت بتواند سود سال جاري را در آينده حفظ کند کيفيت سود شرکت بالاست .برخي از تحقيقات نشان مي دهند که افراد مشارکت کننده در بازار سرمايه حتي حسابرسان و تحليل گران مالي قادر نيستند پايداري اقلام تعهدي حسابداري و بازتابهاي ارزشيابي اين اقلام را به طور کامل درک نمايند .2 دليل براي اين ناتواني قابلذکر است :
1- رابطه بين فرآيند توليد اقلام تعهدي و سودهاي آتي به اندازه کافي پيچيده است که سرمايه گذاران نتوانند ماهيت موقتي اقلام تعهدي را شناسايي کنند .
2- مديران فرصت طلبانه به مديريت سود مي پردازند و سرمايه گذاران نمي توانند تا دوره هاي بعدي تشخيصدهندکهاقلامتعهديپايداريکمتريازجرياننقديعملياتدارند.(پنمن و ژانگ2002)2.
تعريف ديگر کيفيت سود به اقلام تعهدي مربوط مي شود . تأکيد بيش از حد بر آخرين رقم اطلاعاتي صورت سود (زيان) يعني سود ، اطلاعاتي مهم درباره کيفيت سود را ناديده مي گيرد . اقلام تعهدي همان تفاوت جريان نقدي و سود حسابداري تعريف مي شود . افزايش سودهايي که با اقلام تعهدي بالايي همراه باشد ، از کيفيت پاييني برخوردار است و ارتباط ضعيفي با بازده آتي سهام خواهد داشت زيرا افزايش اقلام تعهدي بيانگر اين است که سود شرکت بسيار بيشتر از جريان نقدي است که شرکت ايجاد کرده است .
اين تفاوت بين سود حسابداري و جريان نقدي يعني اقلام تعهدي ناشي از بکارگيري قواعد حسابداري براي شناخت درآمدها و هزينه ها مي باشد و چه موقع و چه مقدار درآمد و هزينه بايد شناسايي شود . اقلام تعهدي ناشي از تغييرات سرمايه در گردش است که با افزايش فروش شکل مي گيرد و سطح بالاي اقلام تعهدي ممکن است ناشي از رشد شديد فروش در گذشته باشد (چان 2001)3.
بنابراين بررسي بازده آتي سهام ممکن است منعکس کننده اطلاعاتي درباره کيفيت سودهاي جاري باشد . پس اگر رابطه سودهاي جاري و بازده آتي سهام معني دار باشد مي توان فرض کرد سود از کيفيت بالايي برخوردار است . سودهاي با کيفيت بالا دربردارنده سطح پاييني از اقلام تعهدي است و فاصله سودهاي باکيفيت با جريان نقدي کم است. بنابراين تغييرات سود بر تغييراتقيمت سهام اثر معناداري خواهد داشت .
يکي از معيارهاي کيفيت سود بررسي همبستگي بين سود و بازده سهام و قدرت توضيح دهندگي سود است . معيارهاي ديگري همچون حجم داراييهاي نامشهود ، تکرار پذيري زيان هاي حسابداري ، نسبت هاي قيمت به ارزش دفتري و بدهي به حقوق صاحبان سهام ، رشد فروش ، نوسان پذيري سود و سهم اقلام خاص بر سود خارج نيست و به عنوان معيار کيفيت سود قرار گرفته است . شرکتهايي که کيفيت سود پاييني دارند نيز معمولاً همبستگي بين سود و بازده آنها کم است و قدرت توضيح دهندگي سود پايين است ، رشد فروش بالايي دارند ، نوسان پذيري سود آنها آنها بالاست و زيان براي دوره هاي بيشتري گزارش شده و نسبت بدهي به حقوق صاحبان سهام بالاتري دارند (لوگي 2002)4.
در مقالات مختلف در تعريف مفهوم کيفيت سود به دو ويژگي براي تعيين کيفيت سود اشاره شده است :
يکي سودمندي تصميم و ديگري ارتباط بين اين مفهوم و سود اقتصادي مدنظر آقاي هيکس مي باشد . به عبارت ديگر کيفيت سود عبارت است از بيان صادقانه سود گزارش شده از سود هيکسيان . منظور از بيان صادقانه تطابق اين توصيف بيان شده و آن چيزي است که ادعاي آن را دارد ، مي باشد . (بيانيه مفهومي شماره 2 ، پاراگراف 63)
يعني کيفيت سود بالا نشان دهنده مفيد بودن اطلاعات سود براي تصميم گيري استفاده کنندگان و همچنين مطابقت بيشتر آن با سود اقتصادي هيکس مي باشد اما به دليل آنکه افراد از اطلاعات در تصميمات متفاوتي استفاده مي کنند ، امکان ارائه يک تعريف جامع از سود وجود ندارد .
برخي تحليل گران مالي ، کيفيت سود را به عنوان سود عادي و مستمر ، تکرار پذير و ايجاد کننده جريان نقدي حاصل از عمليات مي دانند ; آنها معتقدند که کيفيت سود رقمي بين سود خالص گزارش شده و جريان نقدي حاصل از عمليات منهاي ارقام غير تکراري مي باشد .
تا کنون متخصصان مالي نتوانسته اند به يک محاسسبه مستقل از سود که از نظر آنها کيفيت لازم را دارا باشد ، دست يابند . در اين حالت متخصصان مالي با انجام تعديلات مناسب ، مي توانند به يک دامنه که به شکل صحيح تر نشانگر کيفيت سود نسبت به سود خالص گزارش شده باشد دست يابند . بنابراين مفهوم کيفيت سود ، يک امر تعريف شده ثابت نيست که بتوان به آن دست يافت ، بلکه مفهومي است نسبي که به ارتباط آن با ديدگاهها و نگرش ها بستگي دارد .
2-1-5) اهميت ارزيابي کيفيت سود
مطابق با مفهوم سودمندي تصميم که توسط FASB ارائه گرديد ، کيفيت سود و به صورت عام تر کيفيت گزارشگري مالي مورد علاقه کساني است که از گزارشات مالي براي تصميم گيريهاي سرمايه گذاري و انعقاد قراردهادهاي مختلف استفاده مي کنند . علاوه بر اين مي توان گفت که از ديدگاه تدوين کنندگان استاندارد ، کيفيت گزارشات مالي به صورت غير مستقيم نشان دهنده کيفيت استانداردهاي گزارشگري مالي مي باشد . سود گزارش شده و روابطه بدست آمده از آن معمولاً در قراردادهاي حقوق و پاداش و قراردادهاي استقراض شده استفاده مي شوند . تصميم گيري براي قرارداديکه بر اساسکيفيت سود پايين باشد باعث انتقال ناخواسته ثروت خواهد شد . براي مثال سودهاي بيش از حد نشان داده شده که به عنوان معيار ارزيابي عملکرد مديريت قرار مي گيرد ، منجر به تعلق حقوق و مزاياي بيش از اندازه به مديريت خواهد شد . به گونه اي مشابه سودهاي متورم ممکن است ورشکستگي ناگهاني شرکت را پنهان سازد که اين خود باعث اعتباردادن نادرست از سوي اعتباردهندگان خواهد شد .
از ديدگاه سرمايه گذاري کيفيت سود پايين مطلوب نمي باشد چرا که نشانگر وجود ريسک در تخصيص منابع به آن بخش مي باشد . کيفيت سود پايين کارايي نداشته ، چرا که باعث کاهش رشد اقتصادي از طريق تخصيص نادرست سرمايه ها خواهد شد . از طرفي کيفيت سود پايين باعث انحراف منابع از طرح هاي با بازدهي واقعي به طرح هاي با بازدهي غير واقعي شده که کاهش رشد اقتصادي را در پي خواهد داشت .
بلاخره اين که زماني که تدوين کنندگان استانداردهاي حسابداري در جستجوي بازخورد استانداردها در مورد اينکه آيا استانداردهاي تدوين شده کارا بوده اند يا خير ، مي باشند به خروجي هاي سيستم حسابداري از جمله سود گزارش شده توجه خواهند کرد . معيار ارزيابي کارايي مطابق چارچوب مفهومي FASB ، سودمندي تصميم مي باشد . علاوه بر آن مي توان ميزان بيان صادقانه سود حسابداري گزارش شده از سود هيکسيان را به عنوان معيار ارزيابي در نظر گرفت .
2-1-6) عناصر تأثيرگذار بر کيفيت سود (ظريف فرد ، 1378 ، 24)
2-1-6-1)روشهاي حسابداري
2-1-6-2) برآوردهاي حسابداري
2-1-6-3) سيستم کنترلهاي داخلي و مديريت
2-1-6-4) نوع صنعت
2-1-6-5) ويژگيهاي مالي
2-1-6-6) عوامل سياسي
2-1-6-1) روشهاي حسابداري
طبق منابع متعدد(ريچاردسون 2002 و تاچر1974) ، کيفيت سود متأثر از روشهاي حسابداري است که نتايج عمليات شرکت را به طور روشن و صريح نشان مي دهد . روشهاي محافظه کارانه حسابداري با کيفيت سود مرتبط بوده و بر آن مي افزايد . اين بدين معني است که سودي که بر اساس روشهاي حسابداري محافظه کارانه محاسبه شده باشد در مقايسه با سودي که بر اساس روشهاي حسابداري غير محافظه کارانه بدست آمده باشد ، از کيفيت سود بالاتري برخوردار است . تحليل گران مالي نيز با اين ديدگاه موافقند به ساختار سود خالصي که طبق روشهاي محافظه کارانه بدست آمده باشد ، به عنوان راهنمايي براي پيش بيني درآمدهاي آتي اتکا مي کنند . علي رغم مبحث فوق ، نياز به ذکر است که استفاده از روشهاي محافظه کارانه افراطي نيز سبب خواهد شد که سود گزارش شده گمراه کننده و قابليت استفاده براي پيش بيني درآمدهاي آتي را نداشته باشد .
بسياري از استفاده کنندگان صورتهاي مالي معتقدند که روشهاي حسابداري مورد استفاده بايد به نحوي محافظه کارانه اعمال شوند که روندي به سوي جريان نقدي داشته باشد .
به طور خلاصه در رابطه با روشهاي حسابداري محافظه کارانه يا غيرمحافظه کارانه ، مي توان چنان ادعا کرد که سودي که واقعيت اقتصادي را منعکس مي نمايد از کيفيت سود بالاتري برخوردار است . واقعيت اقتصادي بدين معناست که فراز و نشيب هاي موقعيت تجاري شرکت بدون هموارسازي مصنوعي مورد شناسايي قرار گيرد .
اقتصاد هر صنعت داراي يک سري ويژگيهاي ذاتي نظير فصلي بودن فعاليت ، ماهيت تقاضا براي محصول و … مي باشد . به منظور ارزيابي کيفيت سود هر شرکت بايستي روشهاي حسابداري شرکت در مقايسه با واقعيت اقتصادي هر صنعت مدنظر قرار گيرد . علاوه بر تأثير روشهاي حسابداري بر کيفيت سود ، تغييرات غير قابل توجيه در روشهاي حسابداري ممکن است موجب افزايش سود با کيفيت پايين شود . تغييرات غير قابل توجيه بدين معناست که اين تغيير بر اساس واقعيتهاي اقتصادي قابل قبول نبوده وسازگاري ندارد . اين تغييرات غير قابل توجيه ممکن است در بکارگيري اصول حسابداري ، برآوردها و مفروضات صورت گيرد .
ديگر عامل تأثيرگذار بر کيفيت سود ، عدم ثبات رويه در کاربرد روشهاي حسابداري است که سبب تأثير منفي بر کيفيت سود مي گردد . تغيير در روشهاي حسابداري اغلب موجب افزايش در سود گزارش شده گرديده و در نتيجه رشد واهي سود را نشان خواهد داد . علاوه بر اين اگر يک شرکت تغييرات وسيعي در روشهاي حسابداري داشته باشد ، براي تحليل گران مالي مشکل تر خواهد بود که سود سال جاري براي پيش بيني سودهاي آتي استفاده کنند .
از ديگر عوامل تأثير گذار بر کيفيت سود ، توان مديريت در دستکاري و هموارسازي سود مي باشد . بايد توجه داشت که اگر چه دستکاري و هموارسازي سود با موضوع کيفيت سود مرتبط هستند اما اينها مقوله يکساني نيستند . در تعريف واژه “کيفيت سود” براي اينکه يک مفهوم سودمند باشد و با معني ارائه شود ، بايد دامنه آن را محدود نمود . نمي توان ادعا نمود که هر آنچه که در حسابداري مطلوب نيست ، در نظريه کيفيت سود آمده است . در مجموع مي توان ادعا نمود که مديريت سود در شرايطي که منجر به عدم واقعي نشان دادن سود گردد ، بر کيفيت سود تأثير منفي خواهد گذاشت



قیمت: تومان


پاسخ دهید