3-1-2. بررسی آمار و اطلاعات هیدرولوژی21
3-2. روش کار22
فصل چهارم: یافته های تحقیق
4-1. واحد های ژئومورفولوژی حوضه ذیلکی رود24
4-1-1. واحد کوهستانی25
4-1-2. واحد فلات ها و پایکوههای پر شیب:26
4-2. شیب حوضه29
4-3. زمین شناسی حوضه ذیلکی رود30
4-4. خاکهای حوضه ذیلکی رود33
4-4-1. گروه هیدرولوژیکی خاکها34
4-5. پوشش گیاهی حوضه ذیلکی رود36
4-5-1. تیپ توسکا _ لرگستان37
4-5-2. تیپ ممرز37
4-5-3. تیپ راش _ ممرزستان37
4-5-4. تیپ راش خالص37
4-6. فیزیوگرافی حوضه آبریز ذیلکی رود40
4-6-1. خصوصیات فیزیکی حوضه ها40
4-6-2. واحد ژئومورفیکی حوضه ای41
4-6-3. خصوصیات هندسی یا ژئومتری حوضه42
4-6-3-1. واحد هیدرولوژیک42
4-6-3-2. مساحت حوضه42
4-6-3-3. محیط حوضه43
4-6-3-4. شبکه رودخانه ها44
4-6-3-5 شکل حوضه آبخیز50
4-6-3-6 ارتفاع حوضه (پستی و بلندی)53
4-6-3-7. شیب حوضه56
4-7. اقلیم62
4-7-1. بررسی شبکه ایستگاههای هواشناسی و هیدرومتری:62
4-7-2. بررسی داده های بارش63
4-7-3. انتخاب پایه زمانی مشترک یا دوره شاخص آماری64
4-7-4. روشهای غیرنموداری (روش آزمون همگنی دادههای آماری”ران تست”)64
4-7-5. انحراف معیار بارندگی حوضه65
4-7-6. ضریب تغییرات65
4-7-7. بارندگی ماهیانه66
4-7-8. توزیع فصلی بارش و رژیم باراندگی67
4-7-9. تغییرپذیری بارندگی حوضه68
4-7-10. ضریب تغییرات ماهانه بارش69
4-7-11. احتمال وقوع ودوره بازگشت باران در حوضه ذیلکی رود70
4-7-12. حداکثر بارندگی 24 ساعته حوضه71
4-7-13. حداکثر بارش محتمل72
4-7- 14. فرسایندگی باران در حوضه ذیلکی رود72
4-7-15. رژیم حرارتی حوضه73
4-7-16. روند تغییرات میانگین ماهانه دما74

4-7-17. تغییرات روزانه و فصلی دما75
4-7- 18. رژیم فصلی دما در حوضه75
4-7-19. تعداد روزهای یخبندان حوضه76
4-7-20. پتانسیل حرارتی (درجه _ روز)77
4-7-21. رطوبت78
4-7-22. تبخیر78
4-7-22-1. تبخیروتعرق پتانسیل به روش تورنت وایت (etiaW htnrohT)79
4-7-22-2. تبخیر و تعرق واقعی80
4-7-23. نوع اقلیم حوضه ذیلکی رود80
4-7-23-1. روش دمارتن اصلاح شده81
4-7-23-2. سیستم طبقه بندی آمبرژه82
3-8-24. نمودارهای اقلیمی82
4-7-24-1. منحنی آمبروترمیک82
4-8. هیدرولوژی83
4-8-1. بررسی آبدهی ماهانه حوضه ذیلکی رود83
4-8-2. بررسی آبدهی فصلی حوضه ذیلکی رود84
4-8-3. تداوم جریان رودخانه ای85
4-8-4. حجم آب جاری شده86
4-8-5. ارتفاع آب جاری شده87
4-8-6. برآورد دبی حداکثر سیلاب حوضه ذیلکی رود87
4-8- 7. توزیع گامبل (Cumble)88
4-8-8. تعیین ضریب روانآب و نگهداشت حوضه90
4-8-9. بررسی پدیده سیل و اثرات آن در حوضه آبریز ذیلکی رود94
4-8-10. اثرات سیلاب در حوزه آبریزذیلکی رود94
4-8-11. اندازه گیری دبی سیل95
4-8-12. محاسبه و تحلیل دبی متوسط سیل96
4-8-13. بررسی رابطه دبی سیلاب با مساحت حوضه96
4-8-14. برآورد حداکثر دبی سیلاب در حوضه آبریز ذیلکی رود97
4-8-15. برآورد دبی میانگین سیلاب بر مبنای عوامل محیطی در حوضه آبریز ذیلکی رود98
4-8-16. بررسی پارامترهای موثر مستقل99
4-8-17. بررسی رابطه بین ارتفاع و پوشش گیاهی و سیل101
4-8-18. پوشش جنگل و جلوگیری از سیل در شمال ایران101
4-8-19. نحوه استفاده از اراضی و پوشش گیاهی منطقه101
4-8-20. عوامل زمین شناسی102
4-8-21. بر آورد دبی حداکثر دبی لحظه ای (دبی پیک)102
فصل پنجم: نتیجه گیری
5-1. آزمون فرضیه ها106
5-2. نتیجه گیری107
5-3. پیشنهادها113
منابع و ماخذ115
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3-1 مشخصات ایستگاههای محدوده مورد مطالعه و اطراف آن21
جدول 3-2 مشخصات جغرافیایی ایستگاه هیدرومتری اوستا قاسم محله در رودخانه ذیلکی21
جدول 4-1 طبقات شیب و درصد مساحت مربوط به هر طبقه30
جدول 4-2 گروههای هیدرولوژیکی خاکها34
جدول 4-3 مشخصات کلاس های مختلف در حوضه ذیلکی36
جدول 4-4 مشخصات رتبه بندی آبراهه ها در حوضه آبریز ذیلکی رود47
جدول 4-5 مشخصات تعداد انشعابات آبراهه ها در حوضه آبریزذیلکی رود48
جدول 4-6 مشخصات ایستگاههای محدوده مورد مطالعه و اطراف آن63
جدول 4-7 برآورد متوسط بارش ماهانه و سالانه حوضه ذیلکی رود از سال (1386_1357)66
جدول 4-8 توزیع فصلی بارش حوضه و درصد آن به کل سال67
جدول 4-9 تغییرات میانگین سالانه ایستگاههای اطراف حوضه68
جدول 4 -10 تغییرات ماهانه بارندگی (V. C) و انحراف معیار (D. S) حوضه ذیلکی رود69
جدول 4-11 احتمال وقوع بارندگی سالانه و دوره برگشت حوضه ذیلکی رود به روش ویبول70
جدول 4-12 نتایج تحلیل بارندگی 24 ساعته واحتمال وقوع بارندگی درحوضه ذیلکی رود71
جدول 4-13 فرسایندگی باران در ماههای مختلف سال در حوضه ذیلکی رود به روش فورنیه73
جدول 4-14 داده های درجه حرارت حوضه ذیلکی رود73
جدول 4-15 روند تغییرات ماهیانه دما، انحراف معیاروضریب تغییرات حوضه ذیلکی رود74
جدول 4-16 رژیم فصلی و درصد حرارت حوضه آبریزذیلکی رود75
جدول 4-17 تعداد روزهای یخبندان بر حسب ماههای سال در حوضه ذیلکی رود77
جدول 4-18 محاسبه درجه _ روز و مقداررذوب برف در حوضه آبریز ذیلکی رود77
جدول 4-19 میانگین رطوبت نسبی حوضه ذیلکی رود78
جدول 4-20 مقادیر تبخیر و تعرق پتاسیل حوضه آبریز ذیلکی رود به روش تورنت وایت79
جدول 4-21 میانگین تبخیر از طشت در ایستگاه درازلات80
جدول 4-22 طبقه بندی اقلیمی و محدوده ضریب خشکی به روش دمارتن81
جدول 4-23 جریان ماهانه و متوسط سالانه حوضه آبریز ذیلکی رود ایستگاه شیرآباد در دوره 30 ساله84
جدول 4-24 میانگین فصلی دبی ایستگاه شیرآباد85
جدول 4-25 برآورد حجم جریان ماهانه و متوسط سالانه حوضه آبریز ذیلکی رود در ایستگاه شیرآباد در دوره 30 ساله86
جدول 4-26 برآوردارتفاع متوسط روانآب ماهانه و سالانه حوض ذیلکی ایستگاه شیرآباد به میلیمتر87
جدول 4-27 دوره برگشت های سالانه از دبی های حداکثر لحظه ای سالیانه88
جدول 4-28 برآورددبی حداکثرلحظه ای به روش گامبل دردوره برگشت 2تا100ساله ایستگاه ذیلکی رود89
جدول 4-29 برآورد ضریب روانآب ماهانه و سالانه حوضه ذیلکی رود91
جدول 4-30 برآورد ضریب نگهداشت ماهانه و سالانه حوضه ذیلکی رود92
جدول4-31 آبدهی ایستگاه شهر بیجار با دوره برگشتهای مختلف و توزیعهای مختلف آماری (مترمکعب بر ثانیه)96
جدول 4-32 روابط رگرسیون آبدهی با مساحت برای ماههای مختلف سال و متوسط آبدهی سالیانه97
جدول 4-33 نتایج تحلیل فراوانی سیلاب در ایستگاه شهر بیجار ذیلکی رود برحسب مترمکعب بر ثانیه98
جدول 4-34 دبی پیک ایستگاه سیاه جعفر لیسار در دوره اماری مشترک (1374-1388)103
جدول 4-35 حداکثر دبی آبدهی اوج حوضه آبریزذیلکی رود با دوره بازگشت های مختلف به متر مکعب بر ثانیه (سال آبی 1374-1388)104
جدول 4-36 دبی ویژه سیل به روش هورتون (متر مکعب در ثانیه در کیلو متر مربع)104
جدول 4-37 مقادیر دبی حداکثر سیلاب حوزه با استفاده از روش دیکن (مترمکعب بر ثانیه)104
جدول4-38 مقادیر دبی پیک سیلاب حوزه ذیلکی به روش فولر با دورههای بازگشت مختلف104
جدول 4-39 مقادیر دبی ویژه حوزه ذیلکی رود (متر مکعب بر ثانیه بر کیلومتر مربع)104
جدول 5-1 گروههای هیدرولوژیکی خاکها111
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 1-1 دلیل طبیعی سیل17
نمودار 4-1 روند کاهش و افزایش متوسط باراندگی ماهانه حوضه ذیلکی رود67
نمودار 4-2 توزیع درصد بارش فصلی در حوضه آبریز ذیلکی رود68
نمودار 4-3 رژیم حرارتی حوضه ذیلکی رود74
نمودار 4-4 رژیم فصلی و متوسط دما حوضه آبریز ذیلکی رود76
نمودار 4-5 نمودار آمبروترمیک حوضه ذیلکی رود83
نمودار 4-6 توزیع ماهانه دبی در ایستگاه شیرآباد84
نمودار 4-7 توزیع فصلی جریان آب به درصد ایستگاه شیرآباد85
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 4-1 تعیین تعداد دنباله های مجاز به روش آزمون ران تست حوضه ذیلکی رود64
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 4-1 توپوگرافی حوضه ی ذیلکی28
نقشه 4-2 زمین شناسی حوضه ذیلکی32
نقشه 4-3 خاک حوضه ی ذیلکی35
نقشه 4-4 کاربری اراضی و پوشش گیاهی حوضه ذیلکی39
نقشه 4-5 شبکه آبهای حوضه آبریز ذیلکی رود45
نقشه 4-6 رتبه بندی حوضه ذیلکی49
نقشه 4-7 نقشه هیپسومتری55
چکیده
سیل یکی از مخرب ترین بلایای طبیعی است که معمولاً با خسارت های جانی و مالی فراوانی همراه است. سیل همه ساله در گوشه و کنار کشور خسارات زیادی را به منابع اقتصادی وارد می آورد. وقوع سیل و خسارات ناشی از آن در ایران طی سال های اخیر روند افزایشی داشته است؛ حال آن که به آن توجه زیادی نشده است. هر ساله بخشی از بنا ها و تاسیساتی که در پایین دست رودخانه های کشور قرار دارند به دلیل وقوع طغیان های فصلی و آزاد سازی جریان های بزرگ تر از ظرفیت سالم رودخانه ها متحمل خسارات فراوانی می شوند. وقوع سیل در یک حوضه آبریز تابع متغیرهای زیادی است این متغیرها هر ساله از شرایط و مقدار ثابتی برخوردار نیستند. در این تحقیق سعی شده تا تاثیر ویژگی های ژئومرفولوژیک به خصوص شیب و پوشش گیاهی در سیل خیزی از طریق مقایسه میزان تاثیرگذاری متغیرهای مؤثر در حوضه مورد بررسی و مقایسه قرار گیرد. روش تحقیق بر پایه روش تحلیلی استوار بوده است و تکنیک کار، کمیت پذیری هر یک از متغیرهای مؤثر در سیل خیزی (پوشش گیاهی، شیب، و…) بوده است. با بررسی شرایط طبیعی ملاحظه می شود که زمینه های طبیعی بسیار مساعدی برای وقوع سیل وجود دارد. با این وجود در حوضه ذیلکی رود به دلیل شیب زیاد و نیز غلبه سا یر متغیر های مورد بررسی، نیروی برشی آب زیادتر شده و در نتیجه قدرت فرسایشی جریان افزایش می یابد و از اینرو سیل خیزی در این حوضه زیاد می باشد. نتایج بدست آمده نشان می دهد که حوضه ذیلکی رود از نظر ویژگی های مرفومتریک به شکل دایره نزدیک ترمی باشد و بدیهی است این حوضه از قابلیت سیل خیزی نیز برخوردار است.
با توجه به خصوصیات فیزیکی حوضه مثل مساحت، شیب زیاد، نفوذ پذیری کم، پایین بودن زمان تمرکز، به همراه عوامل موثر دیگر نظیر قطع بی رویه جنگل ها، تخریب اراضی مرتعی بر اثر چرای مفرط و… بویژه در سالهای اخیر باعث شده تا ارتفاع رواناب حوضه درحد بالای قرار گیرد و هر از چند سال سیلابهای مخرب باعث بوجود آوردن مشکلاتی برای حوضه آبخیز ذیلکی رود گردد. با استفاده از روش‎های برآورد سیلاب، دبی سیلاب با دوره بازگشت‎های بیش از10 سال حجم سیلاب زیادتری تولید می کند.
واژگان کلیدی: حوضه آبخیز، سیل، حوضه ذیلکی رود، عوامل محیطی، پوشش گیاهی، شیب
1-1. مقدمه
اهمیت آب در حیات موجودات زنده و بوجود آمدن تمدنها ی بشری بر کسی پوشیده نیست. آب به عنوان یکی از فراوانترین ودر عین حال یکی از گرانبهاترین عناصر آب و هوایی همیشه مطرح بوده است. بارندگی نیز از تغییرپذیرترین پارامترهای اقلیمی در هر منطقه آب و هوایی می باشد که کمبود درازمدت آن می تواند خشکسالی و ریزش شدید و یا طولانی مدت آن می تواند سیل را بوجود آورد. از طرف دیگر نه تنها خصوصیات بارندگی می تواند بر خصوصیات سیل و یا آبدهی یک رودخانه موثر باشد بلکه سایر عوامل اقلیمی نیز می توانند در خصوصیات سیل و آبدهی یک رودخانه موثر باشند. بنابراین بررسی تغییرات آبدهی یک رودخانه در طول زمان و یا بررسی تغییرات زمانی وقوع سیل می تواند اثرات وجود تغییر و یا عدم تغییر در شرایط اقلیمی یک منطقه و بخصوص بارندگی را مشخص نماید.
در طی تاریخ، دره های رودخانه ها مملو از جمعیت شده اند، ولی انسانها همچنان با بلایایی نظیر سیل و فرسایش رودخانه، روبرو هستند. انسانها از زمین های حاصل خیز جلگه ای سیلابی رودخانه ها که محل‎هایی مناسب برای کشاورزی هستند استفاده می کنند. رودخانه ها، آب آشامیدنی کافی و فراوانی برای مصرف انسان، جانوران اهلی وحتی وحشی، آبیاری زمین ها و دیگر استفاده های انسان درصنعت فراهم می‎کند. بیشتر سیل ها بلایی با منشا طبیعی محسوب می شوند، ولی تغییرهایی که انسان در کانال رودخانه‎ها و شهر نشینی در کف دره ها ایجاد کرده، به نوسان وشدت بسیاری از سیل ها افزوده است، به عبارت دیگر این بلایا با عامل انسانی نیز مطرح اند. در کنار رود خانه های بزرگ، آب کافی برای مصارف شهری و روستایی، صنعتی و آبیاری مزارع وجود دارد. از این رو سهم زیادی از پیشرفت مراکز توسعه یافته شهری، صنعتی و کشاورزی واقع در امتداد رودخانه ها ناشی از جریان آب رودخانه ها می باشد. وقوع سیلاب‎های مهیب در رودخانه، تهدیدی برای تاسیسات احداث شده در مجاور آن محسوب می گردد. گرچه امروزه بخش مهمی از سیلاب رودخانه های مهم مهار شده اند اما هنوز، سیل خسارات جانبی و مالی فراوانی را به جوامع بشری و سرمایه های آنها وارد می سازد (خالدی، 1383، ص 195).
تغییر اقلیم یکی از معضلات کنونی جامعه بشری می باشد و تهدید و بلایی برای سیاره زمین به شمار می‎رود (براتیان و رحیم زاده، 1377). این پدیده دارای دامنه زمانی و مکانی وسیعی نیز می باشد. (عشقی، 1378). علاوه بر نقش عوامل طبیعی در تغییرات اقلیمی، بشر نیز در شدت و وسعت تغییرات آب و هوایی نقش موثری دارد به گونه ای که امروزه وقتی مباحث تغییر اقلیم مطرح می شوند بیشتر نظرها به نقش انسان و انجام فعالیتهایی که سبب این تغییرات شده و یا دامنه زمانی و مکانی آنرا وسیعتر می نماید معطوف می‎شود. این امر به طور عمده به علت افزایش مصرف سوختهای فسیلی، شهرنشینی، جنگل زدایی، بیابانزایی و غیره می باشد.
رخداد سیلاب یکی از مهمترین عوامل تهدید کننده منابع آب و خاک کشور محسوب می شود. حفظ آب، خاک ومنابع طبیعی از استراتژی ها و اهداف مهم و عمده آب خیزداری است. حفاظت از خاک و جلوگیری از فرسایش لازمه حفظ و احیاء منابع طبیعی تجدید شونده و توسعه همه جانبه آب خیزهاست. خسارات و خطرات ناشی از فرسایش جابجایی توده های خاک در حوضه های آبخیزاز مهم ترین مسائل و مشکلاتی است که به طور همه جانبه احیاء آبخیزها را تحت تاثیر قرار داده است. شدت فرسایش و جابجایی توده‎های خاک تابعی از عوامل محیطی، طبیعی و زمین شناسی است و به اشکال مختلف موجب جدایی ذرات و جابجایی آنها به سوی مناطق پست و کم ارتفاع می گردد (شریعت جعفری، 1376، ص124).
ویژگیهای وقوع این پدیده در ایران نیز شناخته شده است. به عبارتی طی نیم قرن اخیر از نظر تعداد، حجم و خسارت، روند رو به افزایش داشته است و در طی چهل سال گذشته بیش از 3700 واقعه مهم سیل در کشور ثبت شده است که 52 درصد آن مربوط به 10 سال اخیر می باشد. تعداد سیل در دهه 80-1370 حدود 5 برابر دهه 40-1330 بوده است (شریفی و نوروزی، 1381).
گیلان از جمله بخشهایی از کشور است که در سالیان اخیر، اثرات خشکسالیها و سیلابهای ناگهانی را تجربه کرده است پدیده های فوق به تخریب منابع طبیعی که مسبب اصلی آنها، فعالیتهای بشری و بهره برداریهای نادرست می باشد، نسبت داده می شود.
در نقاط مرطوب پوشش گیاهی از فرسایش و جابجایی های شدید ذرات بخصوص خاک جلوگیری می کند و همین امر اهمیت حفظ پوشش گیاهی را در سطح های شیب دار نشان می دهد.
بدیهی است قدرت مقاومت در مقابل فرسایش، شرایط طبیعی از جمله میزان بارندگی و مقدار نفوذ آن، شیب وپوشش گیاهی، نوع سنگها، آب وهوا و فصل و… . ونیز فعالیت انسان بستگی دارد و غالباً بیشترین مقدار رسوب از بارندگی اولیه بعد از فصل کم بارانی حاصل شده و بخصوص بارندگیهای شدید و تند و ناگهانی در افزایش و دبی جامد نقش عمده دارد. در هیدرولوژی تعیین حجم و زمان بزرگترین سیل اهمیت دارد و این موضوع از نظر ژئومورفولوژی نیز اهمیت دارد، زیرا با وقوع سیل، خصوصیات آبراهه دستخوش تغییر و تحولات می شود (معتمد، 1379، ص 184).
عوامل گوناگونی در جاری شدن سیل دخالت دارند که از جملۀ آن: شدت بارندگی، شیب حوضه، نفوذ پذیری زمین، شرایط توپوگرافی، ویژگی های پوشش گیاهی و درجه اشباع شدن خاک را می توان به عنوان عوامل مؤثر در جاری شدن سیلاب نام برد. البته امروزه به دلیل دخالت های انسانی، ضریب سیل خیزی حوضه‎ها تغییر نموده و عمدتا موجب کاهش دوره بازگشت آن شده است. فعالیت بشر به شکل های گوناگونی احتمال وقوع سیل را افزایش داده که از جمله ساختمان سازی در بستر سیلابی رود و تجاوز به حریم رود خانه موجب کاهش ظرفیت طبیعی رود شده است. به این ترتیب محدوده ای از دشت سیلابی که در زمان طغیان زیر آب می رود، گسترد ه تر می گردد. (توماس 11968، ص 45)
شهر سازی و حذف گیاهان باعث کاهش نفوذ پذیری و افزایش رواناب سطحی می شود. حجم زیاد رواناب از یک طرف بر بزرگی طغیان می افزاید و از طرف دیگر موجب افزایش نقل و انتقال رسوباتی می شود که با برجای گذاشته شدن آنها ظرفیت بستر اصلی رودخانه کاهش می یابد.
بدیهی است می توان با آگاهی از زمان طغیان حوضه های آبریز و تعیین حجم رواناب ناشی از بارندگی و سطوح طغیان در محلهای مشخصی در مسیر آبراههای حوضه آبریز به پیش بینی سیلاب و مشخص بودن عوامل تاثیر گذار در رخداد سیلاب های محدوده مورد مطالعه به پیش بینی سیلاب کمک کرده و به کاهش اثرات مخرب سیلاب و استفاده بهینه از آن تا حد زیادی از این خسارتها کاست و از این ظاهر خشم آلود طبیعت به نفع بشر استفاده کرده و با هدایت سیلابها از رسوب آن استفاده و هم ذخائر آبی منطقه ای را تقویت کرد.
بهره گیری از اطلاعات کمی برآمده از شناخت و چگونگی پدیده ها و تحلیل آنها در برنامه ریزی های خرد و کلان جغرافیایی که به منظور توسعه شکل می گیرد در حال حاضر امری اجتناب ناپذیر و ضروری است. علوم جغرافیایی در دهه های اخیر با تحولی بنیادی، زمینه های مختلف کاربردی را که با نام جغرافیای کاربردی در مباحث توسعه، عمران و محیط زیست پایدار مطرح می شود فراهم آورده است. آگاهی و اطلاع کمی از پدیده ها، ساماندهی و تجزیه و تحلیل آنها می باشد که این مهم به وسیله علم آمار پردازش می شود و نتایج آن در مطالعات گسترده جغرافیایی و بالاخص در نظام برنامه ریزی حائز کمال اهمیت می باشد. با این اندیشه پیتر هاگت در اثر معروف خود در تحلیل مکانی در جغرافیای انسانی کاربر روش های کمی و مدل های ریاضی را که از زمان تونن، کریستالر و لوش در مطالعات جغرافیایی شروع شده بود مهر تایید می‎زند (شکوئی، 1384، ص28).
1-2. بیان مسئله
حوضه های رودخانه ای به عنوان کوچکترین مقیاس مطالعات طبیعی محسوب می گردند و با توجه به شرایط همگن طبیعی تقریبا متغییر های موجود قانونمند هستند و بررسی این روابط می تواند به حل بسیاری از مسائل مرتبط نظیر سیل کمک کند.
استان گیلان از جمله مناطقی است که بیشترین بارندگی را در سطح کشور به خود اختصاص داده است از این رو در اکثر موارد در رودخانه های آن سیل به راه می افتد و مشکلاتی را ایجاد می کند از جمله این مشکلات می توان: 1- سیل گیر شدن اراضی رودخانه 2- از بین رفتن زمینهای کشاورزی، تخریب و تهدید سازه هایی نظیر پل، بندهای انحرافی، جاده 3- مشکلات مربوط به سیلابهای گلی و واریزه ای
4- مشکلات بهداشتی و زیست محیطی و آلودگی آب، اشاره کرد (طرح جامع مهار سیلاب استان گیلان، 1379).
حوضه ذیلکی رود در استان گیلان در یک منطقه تقریبا جنگلی قرار گرفته که با توجه به رژیم رودخانه و میزان بارش همواره در معرض سیلابهای آسمانی و فصلی قرار دارد. و معمولا عوامل مختلفی در بروز سیل نقش دارندلذا این تحقیق در صدد است تا سهم شیب و پوشش گیاهی را در بروز سیلاب حوضه ی ذیلکی رود مورد ارزیابی قرار دهد.
1-3. سوال تحقیق
– عوامل تاثیر گذار در بروز سیلاب حوضه ذیلکی رود کدامند؟
– آیا سیلابهای حوضه ی ذیلکی رود تحت تاثیر شیب و پوشش گیاهی قرار دارد؟
1-4. اهداف تحقیق
– بررسی نقش شیب و پوشش گیاهی در بروز سیل در حوضه
– شناسایی عوامل موثر در وقوع سیل و مناطق سیل خیز
– ارائه راهکار های مناسب در جهت جلوگیری یا تاخیر وقوع سیل
1-5. فرضیات تحقیق
– به نظر می رسد پوشش گیاهی نقش مهمی در کنترل و کاهش سیلاب های حوضه ی ذیلکی رود دارد
– در بین عوامل تاثیر گذار در وقوع سیل شیب و پوشش گیاهی نقش بیشتری دارند
1-6. سوابق تحقیق
وایت (1945) در یک برنامه جامع برای مدیریت دشتهای سیلابی از روشهای غیر ساختمانی با کارهای تدافعی و ساختمانی استفاده کرد.
ماسکدی (1989) قابلیت های مخاطره آمیز پرو بیشتر به خاطر مستعمره بودن و تغییر جمعیت جوامع ساکن در مناطق کوهستانی (همچنین کوههای سر به فلک کشیده واقع در مراکز شهری) روبه فزونی است.
روسل در سال 1987 با مطالعه سیل بریتانیا در سال1970 و همچنین با مشاهده‎ای که از امریکای شمالی داشت بر نوع رفتاری که در دهانه جلگه های سیلابی صورت گرفته بود از جمله دست اندازی به فضای سیلابی، درک ناچیز از مخاطره و بی توجهی به نظرات اجرایی تاکید داشت و آنها را عامل افزایش مصیبت و تخریب سیلاب می دانست.
رمضانی و عبدالهی، 1382، در بررسی بارش- رواناب حوضه آبریز شهرک ماسوله گیلان می گویند که با افزایش بارندگی در حوضه شهرک ماسوله و از طرف دیگر تخریب پوشش گیاهی حوضه شامل جنگلها و مراتع… سیلاب منطقه را تهدید می کند.
رمضانی، بهمن 1382، در مقاله ای با عنوان بررسی و شناخت عامل سیل مرداد 1377 ماسوله گیلان می‎گوید: محققانی که سیل نهم مرداد 1377 را مورد بررسی قرارداده اند عنصر باران را عامل ایجاد سیل عنوان نموده اند. در صورتی که عامل باران دلیل سیل نمی باشد بلکه سیل یک پدیده ژئومورفولوژیکی بوده که مخزن آب ذخیره شده از گذشته به صورت انفجاری به همراه روانه گلی به سمت پایین دست حرکت نموده است.
علیزاده، 1383، در طرح پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت تحت عنوان بزرگترین سیل در هیدرولوژی (مطالعه موردی حوضه آبریز گرکانرود تالش تحقیق نموده اند.
در سال 1936 کنگره آمریکا قانون کنترل سیلاب را تصویب کرد و سازمانهای مهندسی ارتش را به عنوان سازمان حکومت فدرال، مسئول مدیریت حوضه های آبی بزرگ کشور نمود.
مساعدی و شریفان، 1382، حسین در مقاله خود تحت عنوان بررسی روند فراوانی وقوع سیل در رودخانه گرگانرود به این نتیجه رسیدند که بررسی روند تغییرات آبدهی سالیانه ایستگاهها نشان می دهد که در اکثر دوره ها و تقریبا در تمامی ایستگاهها آبدهی رودخانه کاهش یافته است و در بررسی در فصول مختلف نشان می دهد که د رفصول بهار و تابستان عموما از یک روند کاهشی برخوردار می باشد. در حالیکه در فصول زمستان و پاییز متغییر بوده و روند خاصی در مورد کل رودخانه مشاهده نمی شود.
1-7. قلمرو تحقیق
حوضه ذیلکی رود در مختصات جغرافیایی 45 49 تا 53 49 طول شرقی و 53 36 تا 45 59 36 عرض شمالی قرار دارد. این حوضه دارای سه شاخه بوده که شاخه غربی آن از ارتفاعات کوه اسپا بزرگ در شاه شهیدان سرچشمه گرفته و شاخه میانی آن از ارتفاعات کش کوه و شاخه شرقی آن از ارتفاعات کوه شاه نشین در شمال غربی دیلمان سرچشمه گرفته است. این حوضه پس از طی مسیر با پیوستن به زیر حوضه دوآب در محدوده شهر بیجار به رودخانه سفیدرود می ریزد. مساحت این حوضه 14/104 کیلومتر مربع بوده وطول آبراهه اصلی آن 7/18 کیلومتر می باشد.
این حوضه از نظر سیاسی در بخش مرکزی و دیلمان شهرستان سیاهکل قرار داشته و بتدریج به طرف غرب به شهرستان رشت وارد می شود. این حوضه از شمال و شمال غرب به رودخانه‎ی سفیدرود، از جنوب به حوضه‎ی بابا ولی، از شرق به حوضه ی شم رود و از غرب به زیر حوضه ی دوآب منتهی می‎گردد.
2 -1. سیل
پدیده سیل یکی از رویدادهای جدی هیدرواقلیمی و از جدی ترین بلایایی طبیعی است که جوامع بشری مورد تهدید قرار می دهد. فراوانی وقوع سیل در چند دهه اخیر باعث شده که اکثر مناطق کشور در معرض تهاجم سیلابهای ادواری و مخرب قرار گیرد و تلفات جانی و مالی سیل به نحو چشمگیری افزایش یابد. در بحثهای کارشناسی یکی از علل افزایش سیل کاهش نزولات جوی جامع و یا تغییر نزولات جامد به مایع در اثر تغییرات اقلیمی عنوان می شود اما افزایش جمعیت همراه با ضعف برنامه ریزی برای بهره برداری از زمین، تخریب جنگلها و مراتع، توسعه سطوح غیر قابل نفوذ سبب شده تا در حوضه های آبخیز، آب کمتری به زمین نفوذ کرده و سریعتری به طرف پایین دست جریان پیدا کند. در نتیجه سیلها فراوانتر، شدیتر، و ناگهانی تر شده و مردم بیشتری از سیلهای شدید تری آسیب می بینند. گرچه وقوع سیلابها رابطه تنگاتنگی با بارندگی دارند اما از آنجا که در حال حاضر برای جلوگیری و یا کاهش بروز سیل نمی توان در عوامل و عناصر جوی تغییری ایجاد نمود لذا باید در جستجوی روشهایی بود که با مدیریت آنها بتوان تا حدی شدت و فراوانی سیل را کاهش داد.
2-2. جریان رودخانه ای
برخی از جریانهای رودخانه ای به آب باران حاصل از ذوب برف که به صورت هرز آب در سطح زمین یا نفوذ به رودخانه و همچنین به جریان ثقلی زیر زمینی مرتبط هستند.
2-3. رابطه بین جریان رودخانه ای و متغیر های بستر رودخانه
با افزایش طغیان رودخانه، عرض، عمق و نیز سرعت جریان رودخانه افزایش می یابد. و این متغیر ها به طور منظم با هم ارتباط دارند.
طغیان رودخانه= عرض رودخانه * عمق رودخانه* سرعت جریان
افزایش در هر کدام از این عوامل مانند عرض، عمق یا سرعت طغیان را افزایش و در مقابل کاهش در هرکدام طغیان را کاهش می دهد. در چنین نظام رودخانه ای اگر تغییری در قسمتی از آن صورت گیرد به طور فعال موازنه ای در تغییر دو قسمت به وجود می آید که موازنه دینامیک نامیده می شود (خالدی، 1380، ص196).
2-4. عوامل موثر در بروز سیل
اندازه و تکرار سیل در هر نقطه ای بستگی به عوامل متعددی دارد که حجم و زمان رواناب سطحی حوزه بالادست و شرایط رودخانه یا مسیل از اعم آنها است. وییگیهای فیزیکی خوضه نظیر سطح، ناهمواری وریخت شناسی زمین توام با اختصاصات هیدرولوژیکی مانند بارش، ذخیره و تلفات برگابی، تبخیر و تعرق و نفوذپذیری و اقدامات ناشی از فعالیت های بشری در بروز و تشدید و کاهش و افزایش میزان خسارت وارده دخالت دارند. شناخت این عوامل و دسته بندی آنها در هر منطقه ای از اصول اولیه مهار سیلاب و کاهش خطرات آن می باشد. این شناخت می بایستی با درک جمعی از اصول حاکم بر تولید رواناب در رودخانه و دشت سیلابی استوار باشد (وهابی، 1376)

2-5. علل وقوع و تشدید سیلاب
به طور کلی علل وقوع سیل یا تشدید آن را می توان به دو دسته تقسیم نمود: عوامل طبیعی و عوامل انسانی.

2-5-1. عوامل ناشی از شرایط طبیعی
از جمله عوامل طبیعی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

2-5-1-1عوامل اقلیمی
در بین عناصر اقلیمی باران، تگرگ، برف، دما، باد می تواند از عناصر و عوامل موثر در ظهور فرسایش آبی خاک باشند. مهمترین خصوصیات باران که در فرسایش خاک اهمیت دارد و عبارت است از مقدار باران، شدت بارندگی، اندازه قطرات باران، توزیع اندازه قطرات باران، سرعت نهایی باران و توزیع بارندگی.

2-5-1-1-1 میزان و شدت بارندگی
میزان زیاد بارندگی به مفهوم رخداد سیل نیست. بلکه شدت بارندگی است که می تواند منجر به تولید سیلاب گردد. تحقیقات نشان می دهد که بارانهای شدید و کوتاه مدت، بویژه بارندگیهای بیش از میلیمتر در یک شبانه روز منجر به تولید سیلاب خواهد شد (شرکت جهاد تحقیقات و آب و آبخیزداری، 1379، ص3).
2-5-1-2 شرایط توپوگرافی
شیب حوضه رودخانه از عوامل مهم در زمان تمرکز و افزایش سرعت جریان هستند. اکثر رودخانه‎های تالش در یک قسمت طویل کوهستانی و کوهپایه ای با شیب زیاد می باشند، در حالی که طول بازه دشتی آنها کوتاه است. در بازه های کوهستانی شیب متوسط به حدود 50% نیز می رسد. این شرایط باعث فرسایش در بالادست و رسوبگذاری و سیل گیری در مناطق دشتی می گردد. (شرکت جهاد تحقیقات آب و آبخیزداری، 1379، ص13).

2-5-1-3 عوامل حوضه‎ای
شکل هیدروگراف سیلاب در مقطع معینی از رودخانه و یا در خروجی حوضه و، تغییرات بده جریان، بده اوج (حداکثر)، حجم و تداوم سیلاب را نشان می دهد. شکل و اندازه این هیدروگراف تابع عوامل چندی از ویژگی های حوضه می باشد:

2-5-1-3-1خصوصیات هندسی حوضه
2-5 -1-3-1–1 وسعت حوضه
سیل یک حوضه آبخیز می تواند تابعی از وسعت آن باشد بطوری که هر چه حوضه بزرگتر باشد، میزان نزولات آسمانی بیشتری را دریافت می کندولی معمولا بده اوج (peak discharge) حوضه های بزرگ بطور نسبی از حوضه های کوچک کمتر است این موضوع به دلیل پایان شیب متوسط و زیادی تلفات بین راهی (transmissionlosses) در حوضه های بزرگ نسبت به حوزه های کوچکتر می باشد.
2-5-1-3-1-2 شکل حوضه
این عامل از عوامل مهم در سیل محسوب می شود. حوضه های گرد با زمان تمرکز کوتاه نسبت به حوضه‎های کشیده هم سطح بده اوج بیشتری را تولید می کند. زیرا به هنگام وقوع یک رگبارش، قطرات بارش مازاد زمان کمتری را برای رسیدن به خروجی حوضه صرف می کنند. زیرا به خروجی حوضه صرف می کنند و زودتر تجمع یافته و سبب افزایش بده اوج می گردند. موقعیت قرارگیری خروجی حوضه در محل های مختلف از حوضه با توجه به شکل آن در زمان تمرکز و اوج بده خروجی تاثیر مستقیم دارد. (مهدوی، 1381، ص213).

2-5-1-3-1–3 شیب حوضه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

در شرایط مساوی سرعت جریان در آبراهه ها در حوزه های با شیب تند نسبت به حوضه های با شیب ملایم سریع تر است. این اثر را می توان از طریق معادله ظرفیت انتقال () به سادگی نشان داد. بر پایه این رابطه هر چه شیب تند تر گردد، سرعت آب بیشتر شده و سریعتر به انتهای حوضه رسیده و زودتر تجمع می یابد و بده اوج هیدروگراف تیزتر می گردد. شیب طولی و یا نیمرخ طولی آبراهه اصلی حوضه خود بطور مستقیم تابعی از شیب عمومی حوضه بوده و از همین قانون تبعیت می کند (وهابی، 1376).
شیب حوضه و رودخانه از عوامل مهم در زمان تمرکز و افزایش سرعت جریان هستند. اکثر رودخانه‎های تالش در یک قسمت طویل کوهستانی و کوهپایه ای با شیب زیاد می باشند. در حالی که طول بازه دشتی آنها کوتاه است. در بازه های کوهستانی شیب متوسط به حدود50 % نیز می رسد. این شرایط باعث فرسایش در بالادست ورسوب گذاری وسیل گیری در مناطق دشتی می گردد.

2-5-1-3-1-4 شبکه آبراهه ای
وضعیت شبکه زهکشی نقش عمده ای در وقوع سیلاب دارد. جریان در آبراهه ها سریعتر از جریان سطحی در حوضه (overland flow) است و لذا هر چه تراک شبکه زهکشی زیادتر باشد سرعت تجمع رواناب سریعتر شده و شاخه صعودی (Rising lamb) هیدروگراف دارای شیب تندتر می گردد. افزون بر تراکم زهکشی، الگوی شبکه هیدروگرافی که خود تابعی از ویژگی های ریخت شناسی زمین (Geomorphology) سنگ شناسی، خاک شناسی، پوشش گیاهی و نحوه بهره برداری از زمین در حوضه است، نقش مهمی در تولید بده های سیلابی در حوضه دارد. معمولا برای شرایط یکسان الگو یا فرم درختی (Dendritic) استعداد بیشتری برای تولید بده های اوج زودرس نسبت به فرم های مستطیلی (Rectangular) ، تاکی (Trethis) ، شعاعی (Radial) و حلقوی (Annular) دارد. البته تاثیر ویژگی در ترکیب با سایر عوامل بروز سیلاب می باشد (صبح زاهدی، 1380).

2-5-1-4 زمین شناسی و خاک شناسی حوضه
عکس العمل سازندهای مختلف زمین شناسی و خاک تولید شده از آنها تاثیر به سزایی در تولید رواناب سطحی و مقدار شدت آن دارد. سیمای عمومی حوضه، چگونگی فرسایش پذیری، تراکم و الگوی زهکشی و مالا تولید رواناب سطحی همگی متاثر از زمین شناسی حوضه می باشد. ویژگی های سنگ شناسی و لایه بندی سازندهای مختلف میزان نفوذپذیری آب به درون زمین و خاک و چگونگی آبهای زیرزمینی را تحت تاثیر قرار می دهد که نتیجه آن تسریع در تجمع رواناب و یا تاخیر در آن بوده و بر سیل خیزی حوضه اثر می گذارد. چگونگی تخلیه آب زیر قشری و آبهای زیر زمینی کم عمق به رودخانه که متاثر از ویژگیهای زمین شناسی است. بر روی حرکت آب پایه ودر نتیجه بده سیلابی اثرمی گذارد. (شرکت جهاد تحقیقات آب و آبخیز داری، 1379).

2-5-1-5 ویژگی های پوشش گیاهی حوضه
بی تردید وجود پوشش گیاهی در سطح حوضه به دلیل اثراتی که در مولفه سیکل هیدرولوژی در مقیاس حوضه دارد، از عوامل کاهش دهنده سیل خیزی یک حوضه می باشد. بسیاری از متخصصان آبخیزداری، حفاظت خاک و جنگل و مرتع بر این اعتقاد هستند که در اراضی جنگلی سیلاب کمتر تولید می‎شود یا اصلا رخ نمی دهد. پاره ای دیگر از متخصصان بر این باورند که گرچه وضعیت پوشش گیاهی سطح حوضه اثرات بسیار زیادی در کاهش سیلاب های با احتمال زیاد (دوره بازگشت کم) و همچنین جلوگیری از فرسایش خاک و انتقال رسوب دارد ولی نقش آن در سیلاب های مهیب با احتمال کم (دوره بازگشت زیاد) مختصر می باشد. بررسی های چندی برای روشن شدن نقش پوشش گیاهی در کاهش بده حداکثر و حجم سیلاب در اقصی نقاط دنیا انجام شده است. میزان زیاد بارندگی به مفهوم رخداد سیل نیست. بلکه شدت بارندگی است که می تواند منجر به تولید سیلاب گردد. تحقیقات نشان می دهد که بارانهای شدید و کوتاه مدت، بویژه بارندگیهای بیش از 100 میلیمتر در یک شبانه روز منجر به تولید سیلاب خواهد شد. . به طور کلی حداقل بارندگیهای با دوره بازگشت 5 ساله این توانایی را برای تولید سیل دارند (وهابی، جلیل).

2-6. عوامل ناشی از بهره برداری و دخالت انسان
2-6-1. بهره برداری نادرست از منابع طبیعی
روند تخریب جنگلها و مراتع نیز فقیر شدن تدریجی آنها (که به وضوح قابل مشاهده است) به شدت ادامه دارد. این امر موجب افزایش ضریب تولید رواناب می گردد. نتیجه مسلم این وضعیت، افزایش فرسایش، افزایش دبی واوج سیلابها، افزایش استعداد لغزش ورانش زمین، تولید سیلابهای مخرب واریزه ای و… می باشد (شرکت جهاد آب و آبخیزداری، 1379).

2-6-2. تجاوز به حریم رودخانه
به دلیل وجود آب، مناسب بودن ارضی حاشیه رودخانه، نیاز مردم به زمین کشاورزی و… این اراضی مورد استفاده (برای کاربریهای مختلف و مهمتر از همه کشاورزی) قرار گرفته است. اکثر دشت های سیلابی و حاشیه رودخانه ها، درست تا لبه کانال اصلی رودخانه مورد بهره برداری واقع شده اند. بدیهی است که دشت سیلابی جزیی از حریم رودخانه بوده و سیل گیر است.

2-6-3. برداشت بی رویه شن و ماسه
در بسیاری از رودخانه ها برداشت شن و ماسه به صورت نادرست و بی رویه صورت می گیرد. این امر می تواند باعث تغییرات ناخواسته در مرفولوژی و هیدرولوژیک رودخانه و مشکلات متعدد از جمله سیل گیری و آسیب پذیری سازه ها گردد.

2-6-4. تخلیه آشغال، زباله و فاضلاب به رودخانه ها
در تمامی رودخانه ها معمولا مقدار زیادی از مواد فوق الذکر به درون رودخانه تخلیه می شود. بخصوص در محدوده های شهری این مشکل چشمگیرتر است. عامل فوق علاوه بر ایجاد آلودگی و مشکلات بهداشتی و زیست محیطی، ضمنا باعث کاهش ظرفیت انتقال و افزایش استعداد سیل گیری می‎گردد.

2-6- 5. نامناسب بودن سازه ها
سازه‎های متقاطع با رودخانه بویژه پلها بندها و سدها بر شرایط هیدرولوژیکی رودخانه موثرند و برعکس کم بودن ظرفیت انتقال، نامناسب بودن ابعاد، در نظر نگرفتن شرایط خاص منطقه (از جمله وجود مقادیر زیادی سنگ، شن و ماسه چوب و تنه درختان همراه سیل) باعث می گردد که سیل در هنگام عبور از این تقاطع با مشکل مواجه گردد. پیامد این امر آسیب رسیدن و یا تخریب سازه های فوق الذکر و نیز سیل گیری اراضی دو جناح رودخانه است. بررسی های چندی برای روشن شدن نقش پوشش گیاهی در کاهش بده حداکثر و حجم سیلاب در اقصی نقاط دنیا انجام گرفته است.
2-7. انواع سیل
سیل را می توان به دو دسته کلی تقسیم بندی نمود:
دلیل اقلیمی که وابسته به عناصر آب و هوایی است و عامل انسانی و تاثیر انسان در تعادل زیستی و چرخه حیات که هر یک از آنها با توجه به موقعیت مکانی نوعی خاص از سیل را ایجاد مینمایند.

2-7-1. سیل ناگهانی
اینگونه سیل ها پس از بارندگی شدید (معمولا با زمان تمرکز 6 ساعت) به راه افتاده و ابرهای کومولوس، رعد و برقهای شدید و ریزش باران شدید گرمسیری در هنگام عبور جبهه هوای سرد به وقوع میپیوندد این سیل قادر است با شکستن بندها و جاری شدن در دامنه ها و شیب دامنه ها و نفوذ کم آب در داخل زمین، قدرت انهدام بسیار بالایی را دارا میباشد. این گونه سیل در مناطق نیمه خشک تا مرطوب امکان وقوع دارد که بارانهای مداوم و سنگین و رگبارهای کوتاه مدت دلیل آن باشد (رمضانی، 1380ص 81).
2-7-2. سیل رودخانه ای
این سیل در نتیجه باران فراوان حوضه یا ذوب برف زمستانه امکان وقوع دارد، شکل گیری سیل در این مورد تدریجی است و همراه با فصل نیز هماهنگی نشان می دهد ممکن است زمانی طولانی جهت انجام سیل لازم باشد. میزان رطوبت موجود در خاک، پوشش گیاهی منطقه، میزان برف، سطح پوشی زمین مانند آسفالت، بتن و میزان نفوذ پذیری آب در خاک از عوامل تشدید کننده سیل می باشد. سیلابهای رودخانه ای دارای سه منشاء می باشد:
1- منشاء جوی که باران و ذوب برف به همراه موادمختلف داخل بستر رودخانه عامل سیل میباشد.
2- منشاء لرزش که زلزله و شکستن سدها عامل آن است.
3- منشاء تکنولوژیکی که اشکالات فنی و نامقاوم بودن مصالح در سازه های آبی عامل سیل می باشد.

نمودار 1-1 دلیل طبیعی سیل
2-7-3. سیل ساحلی
طوفانهای گرمسیری و تندبادهای اقیانوسی (تسونامی) سبب سیل در ساحل می شوند که در آب شور می‎تواند خساراتی بسیار بالایی را حادث نماید.

2-7-4. دلیل انسانی
فشار جمعیت توسعه زیستی، که همراه با سود خالص اقتصادی است. از راههای نفوذ سیل در یک مکان جغرافیایی است. چگونه انسان به وقوع سیل کمک میکند؟ مسیر عبور آب یک جریان طبیعی است و سیل رودخانه ای نیز یک خطر همیشگی است زمانی تبدیل به یک سانحه می گردد که انسان مسیر آن را اشغال نماید. در نتیجه افزایش جمعیت در یک ناحیه محدود، امکان وقوع سیل را به چند برابر می رساند.
امکانات حفاظتی، امکان وقوع را به صفر نمی رساند بلکه با افزایش فشار به آب صدمات تخریبی آن بسیار بالا می رود، از بین بردن جنگلها در واقع از بین بردن کاهش جذب آب توسط خاک است. در نتیجه امکان وقوع سیل بالا می رود. تخریب عرصه مرتع، جنگل، افزایش جاده، ساختمان و توسعه شهر و کاربری نادرست اراضی از عوامل عمده انسانی و مصنوعی سیل می باشد (رمضانی، 1380 ص2 8).
2-7-5. سیل ناگهانی شهر
عدم لایروبی انهار و رودخانه های داخلی شهری از یک طرف از بین بردن نفوذ پذیری آب در خاک در داخل شهرها که عموما از آسفالت می باشد و توسط خاک و زباله عموما انباشته می گردد از جمله عواملی است که سیلهای شهری را ایجاد می نماید.

2-7-6. مشخصات سیل
سیل را می توان بر اساس معیارهای ذیل بررسی نمود:
1- عمق آب – ایستایی گیاهان و شالوده ساختمانها در صورت غوطه ور بودن در آب متفاوت است.
2- مدت زمان – مدت زمان جریان سیل با توجه به نواحی مختلف جغرافیایی متفاوت است.
3- شدت – شدت نیروهای فرسایشی و فشار هیدرودینامیکی سیل در نواحی مختلف جریان یافته متفاوت است.
4- جریان طغیان آب – برآورد سطح آب و میزان تخلیه آن.
5- دفعات وقوع سیل میزان فراوانی سیل در گذشته و مطالعه نوع کاربری زمین.
6- زمان جریان سیل – نوع رژیم سیلابهای ناحیه (رمضانی، 1380 ص3 8).
2-7-7. پیش بینی سیل های رودخانه ای
پیش بینی سیل های رودخانه ای شامل اندازه گیری سطح آب رودخانه، دبی، زمان وقوع، مدت سیل، حداکثر تخلیه آب در رودخانه است که می تواند ناشی از باران، ذوب شدن برف بالا دست با توجه به افزایش دما و یا طغیان سیل در شهرهای بالا دست می باشد که می تواند قابل پیش بینی باشد فقط سیلهای ناگهانی است که به دلیل زمان تمرکز کوتاه بسیار سریع است. امروزه با توجه به عکس ماهواره ای می توان پیش بینی را نیز بسیار تسریع نمود. سیل ناگهانی در دره ها به مراتب پیش از زمینهای باز است. بیماریهای همه گیر، آلودگیهای آب آشامیدنی به دلیل امکان ورود لاشه حیوانات، خسارت به زمینهای کشاورزی و انبارها و از بین بردن خاک سطحی و از اثرات منفی سیل است. اثرات مثبت سیل نیز، مواد آلوده کننده را بیرون می برد. رطوبت خاک را نگه میدارد، سفره آب زیر زمینی غنی می شود، زیست بوم (اکولوژی) رودخانه را برای تخم گذاری، خانه سازی، غذا دهی پرندگان و آبزیان بهتر و مناسب تر میسازد (رمضانی، 1380 ص84).

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید