2-4- موقعیت جمهوری های قفقاز پس از فروپاشی شوروی (سابق25
2-4-1- استقلال جمهوری های قفقاز27
2-4-2- تحلیل نقش ایران در جمهوری های قفقاز28
2-4-3- تحلیل نقش ترکیه در جمهوری های قفقاز30
2-4-4- تحلیل نقش روسیه در جمهوری های قفقاز32
2-5- تحلیل بحران های مختلف در قفقاز33
2-6- تحلیل چشم انداز ژئوپلیتیک جمهوری های قفقاز35

فصل سوم : تحلیل ژئوپلیتیک جمهوری ارمنستان

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-1- تاریخ جغرافیای ارمنستان37
3-1-1- دین و فرهنگ39
3-1-2- موقعیت ژئوپلیتیک ارمنستان41
3-1-2-1- موقعیت ارمنستان قبل از شوروی (سابق42
فهرست مطالب
عنوانصفحه
3-1-2-2- موقعیت ارمنستان در زمان شوروی (سابق44
3-1-2-2- 1- مناقشه قره باغ44
3-1-2-3- موقعیت ارمنستان پس از فروپاشی شوروی (سابق46
3-1-2-3- 1- موقعیت جغرافیایی ارمنستان49
3-1-2-3- 2- موقعیت نسبی ارمنستان49
3-1-2-3-3- وسعت و شکل50
3-1-2-3-4- توپوگرافی و مرزهای سیاسی51
3-1-2-3-5- اقوام و جمعیت52
3-1-2-3-6- فرصتها و تهدیدهای ژئوپلیتیک53
3-3- تحلیل چشم انداز ژئوپلیتیک ارمنستان57

فصل چهارم: یافته های تحقیق
4-1-نقش ارمنستان در پیوند ایران با قفقاز60
4-1-1- پیوند ایران با گرجستان61
4-1-2- پیوند ایران با بالکان64
4-1-3- پیوند ایران با روسیه68
4-2- نقش ارمنستان در عدم یکپارچگی پان ترکیسم70
4-2-1- عدم یکپارچگی اقتصادیارمنستان72
4-2-2- عدم یکپارچگی سیاسی و نظامی ارمنستان73
4-2-3- عدم یکپارچگی فرهنگی اجتماعی ارمنستان75
4-3- جایگاه ایران در استراتژی جمهوری ارمنستان76
4-3-1-حجم مبادلات تجاری ایران و ارمنستان80
4-3-2-جایگاه ژئواکونومیک یارمنستان83
4-3-3- جایگاه ژئوکالچر ارمنستان84
4-3-4-جایگاه امنیتی ارمنستان85
4-3-5-جایگاه زیست محیطی87
فهرست مطالب
عنوانصفحه
4-4- چشم اندازروابط ژئوپلیتیک ایران و ارمنستان در منطقه و قفقاز89

فصل پنجم: ارزیابی فرضیه ها ونتیجه گیری
5-1- مقدمه96
5-2- بررسی سئوالات تحقیق و پاسخ به فرضیات97
5-3- پیشنهادات تحقیق101
5-3-1- پیشنهادت مبتنی بر یافته های پژوهش101

5-3-2-1- تلاش برای ارتقاء هر بیشتر روابط سیاسی بین دو کشور101
5-3-2-2- توسعه روابط تجاری بین دو کشور101
5-3-2-3- همکاری در بخشهای نظامی فنی و علمی101
5-3-2-4- فعالتر نمودن رایزنهای فرهنگی و بازرگانی در جمهوری ارمنستان102
5-3-2-5- حمایت مالی و اعتباری دولت ایران در زمینه خدمات فنی و مهندسی از شرکتهای داخلی جهت حضور قوی در بازار کشورهای منطقه و102
5-3-2-6- پیشنهاد به سایر محققین102
فهرست منابع و ماخذ104
چکیده:
پایان نامه حاضربه مطالعه نقش جمهوری ارمنستان درتوسعه ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران در حوزه قفقاز پرداخته و در این مسیر ضمن بررسی رویکردهای مختلف در زمینه روابط بین الملل و قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای به مطالعه ویژگی های ، ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی منطقه وروابط سیاسی، تجاری، امنیتی، فرهنگی و …فی مابین جمهوری اسلامی ایران وجمهوری ارمنستان و سایر کشورهای حوزه قفقاز می پردازد.تحولات ساختار نظام بین‌الملل درسال 1991 و تغییر نظام دو قطبی، معادلات جهانی را به خصوص دربرخی مناطق اصلی جهان به گونه‌ای بنیادین تغییر داد.بیشترین این تأثیر در منطقه اورآسیا که زمانی قلمروی شوروی محسوبمی گردید، رخ داد.ظهور واحدهای مستقل، گذشته از تغییر نقشه جغرافیایی جهان، محاسبات ژئوپولیتیکی و ژئواستراتژیکی جدیدی برای منطقه از جمله حوزه قفقاز جنوبی به دنبال داشت.قفقاز، منطقه اتصال اروپا وآسیا و محل تلاقی تمدن‌های بزرگ، یکی از مناطق مهم ژئوپولیتیکی وژئواکونومیکی جهان به شمارمی‌رود. روسیه با نگاه امنیتی درصدد تثبیت موقعیت سیاسی،‌اقتصادی و نظامی گذشته خود در قفقاز است و ایالات متحده نیز با سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی و راهبری ژئوپولیتیک انرژی به دنبال توسعه نفوذ و منافع خود می باشد. همچنین قفقاز عرصه فعالیت بازیگرانی چون ترکیه، اسرائیل و اتحادیه اروپا است که با اهداف اقتصادی و سیاسی وارد این منطقه شده‌اند. در این میان، عوامل درون منطقه‌ای از جمله معادلات انرژی، بحران‌ها و مناقشات قومی، تحولات سیاسی و اجتماعی کشورهای این حوزه و بی‌ثباتی اقتصادی درگذار به اقتصاد آزاد نیز زمینه‌های مساعدی برای رقابت‌های شدید منطقه‌ای و جهانی فراهم آورده است. جمهوری ارمنستان یکی ازکشورهای حوضه قفقاز جنوبی و دارای مرز مشترک با ایران است.این کشورعلیرغم عدمدسترسی به آبهای آزاد و محاصره اقتصادی توسط دو کشور همجوار (جمهوری آذربایجان و ترکیه)، دارای موقعیت ژئوپلیتیک خاصی درمنطقه بوده و روابط دوستانه ای نیز با جمهوری اسلامی ایران دارد. دراین پایان نامه با هدف تبیین نقش ارمنستان درتوسعه ژئوپلیتیک ایران در منطقه و تحلیل عوامل واگرا و همگرا درروابط دو کشور از طریق بررسی اطلاعات گردآوری شده اینگونه استدلال شده استکه توسعه فعالیت های دیپلماتیک ، تجاری ، امنیتی و… فی ما بین جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ارمنستان ، سبب ایجاد ثبات ، امنیت و توسعه ژئوپلیتیکی ایران در منطقه گردیده واز سوی دیگر به استناد چنین استدلالی، توسعه روابط بین دو کشور سبب کاهش دخالت و ایجاد تنش توسط قدرت های منطقه ای نظیر ترکیه (در اجرای اهداف بلند پروازانه خود (پان ترکیسم))،خواهد گردید.
کلید واژه: ژئوپلیتیک، قفقاز،جمهوری اسلامی ایران،ارمنستان ، پان ترکیسم.
فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول 2-1-مشخصات سیاسی کشور های حوزه آسیای مرکزی26
جدول 4-1- فهرست اسامی استان ها و مناطق خود مختار گرجستان62
جدول 4-2- مبادلات بازرگانی ایران و ارمنستان80
جدول 4-3- آمارصادراتسال 1392 کشور ارمنستان به جمهوری اسلامی ایران81
جدول 4-4- آمار صادرات سال 1392 جمهوری اسلامی ایران به کشور ارمنستان81
جدول 4-5- مهمترین اقلام وارداتی ارمنستان از جهان81
جدول 4-6- مهمترین اقلام صادراتی ایران به ارمنستان82
جدول 4-7- مهمترین اقلام وارداتی ایران از ارمنستان82
فهرست نقشه ها
عنوانصفحه
نقشه 2-1- تصویر مرز ایران – روسیه تزاری در قفقاز پیش از پیمان نامه گلستان وترکمانچای34
نقشه 3-1- موقعیت ارمنستان38
نقشه 3-2- موقعیت جغرافیایی قره باغ46
نقشه 3-3- توپوگرافی جمهوری ارمنستان51
نقشه 3-4- نقشه سیاسی ارمنستان53
نقشه 4-1- نقشه عمومی کشور گرجستان64
نقشه 4-2- نقشه عمومی شبه جزیره بالکان67
مقدمه:
منطقه قفقاز به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک ، ژئواستراتژیک و ژئواکونومی و دارا بودن ذخایر انرژی برای قدرت های منطقه ای (ایران ، ترکیه) و فرامنطقه ای (روسیه ، ایالات متحده آمریکا و..) از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد.تحولات و شرایط بوجود آمده پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در این منطقه ، نظیر ختلافات قومی، بحران‌ها، بی‌ثباتی و مشکلات اقتصادی سبب گردید تا فرصت مناسبی برای نفوذ قدرت‌ های منطقه ای و فرامنطقه ای جهت بهره‌برداری از اوضاع نابسامان کشور های تازه استقلال یافته مستقر در این منطقه و اعمال سیاست‌های امنیتی و اقتصادی مورد نظر آنها فراهم گردد.
اهمیت منطقه قفقاز سبب گردیده است تا از جمله مؤلفه‌های مهم امنیتی ایران بشمار آید. این منطقه که در قرون گذشته تحت سیطره ایران بوده، اینک محیط امنیتی ایران را با مرزهای زمینی مشترک به شدت متأثر کرده است. مرزهای مشترک و اشتراکات تاریخی، فرهنگی، مذهبی و زبانی با بخشی از این منطقه، اگر چه مؤلفه‌هایی مؤثر و غیرقابل انکار در اهمیت نقش‌آفرینی ایران در قفقاز محسوب می‌شوند اما به دلیل تأثیر شرایط خارجی، انتظارات استراتژیک ایران را برآورده نکرده است. ازاین‌رو، جمهوری اسلامی ایران ناگزیر از اتخاذ یک استراتژی مناسب و مبتنی بر واقع‌گرایی جهت تضمین منافع خود نه تنها در سطح کشورهای منطقه قفقاز بلکه در سطح منطقه اصلی اورآسیا و سرانجام در سطح کلان نظام بین‌المللی می‌باشد. منطقه قفقاز و خصوصا شاخه فرعی آن قفقاز جنوبی،هم برای قدرت‌های بزرگ بعنوان محل تلاقی اتحادیه اروپا، ، ناتو ، ترکیه با آسیای مرکزی وهم برای جمهوری اسلامی ایران از لحاظ قومی، مرزی ، سرزمینی وامنیت ملی دارد.لذا تحقیق و مطالعه در مورد مسایل این منطقه و پیامدهای آن برای ایران، و ارائه راهکارهایی در راستای تأمین منافع ملی ایران در قفقاز جنوبی از طریق ایجاد ارتباط مستحکم با جمهوری ارمنستان که پیوندی ناگسستنی از لحاظ تاریخی ، فرهنگی وامنیتی با ایران دارد امری ضروری است .
غرب پس از فروپاشی شوروی با توجه به خلاء قدرت پدید آمده تلاش نمود در منطقه اوراسیا و به طور اخص در حوضه قفقاز ودرچهارچوب اهداف ژئوپلیتیک (تئوری هارتلند و ریملند ) اقدام به ایجاد مناسبات دوجانبه با کشورهای تازه استقلال‌ یافته و نیز شکل‌گیری و تقویت سازمانهای منطقه‌ای همسو با اهداف خود نماید.در این میان، آمریکا طی دو دهه گذشته به ویژه پس از یازده سپتامبر توجه بیشتری به آسیای مرکزی و قفقاز از نظر موقعیت استراتژیک آن نشان داده است. روسیه نیز ضمن رصد تلاش غرب برای گسترش نفوذ در عرصه‌های سیاسی و امنیتی به ویژه منابع انرژیمنطقه، سعی بر حفظ نفوذ سنتی خود در منطقهاز طریق بهبود مناسبات ، ایجاد معاهدات تجاری و نظامی با کشورهای منطقه می نماید. از این رو منطقه قفقاز جنوبی نیازمند آن است که در برهه کنونی با روند رو به رشد منطقه گرایی و جهانی شدن، سیاستهایی را اتخاذ نماید تا ضمن تضمین منافع کشور های منطقه ، زمینه ثبات و به تبع آن پیشرفت ملل منطقه را فراهم آورد. جمهوری اسلامی ایران نیز با داشتن موقعیت ممتاز ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک خود در این بین سهم بسزایی را می تواند ایفا نماید.بدین لحاظ در این پایان نامهتلاش گردیده است تا ضمن توصیف وضعیت یکی از مراکز کلیدی تاریخی – جغرافیایی دنیا یعنی حوزه قفقاز جنوبی و تحلیل عناصر موثر در توسعه مناسبات سیاسی، امنیتی و تجاری بین کشور های منطقه، بطور اخص نقش جمهوری ارمنستان در توسعه ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران در منطقه را مورد بررسی قرار دهد.
پایان نامه حاضر در پنج فصل تدوین گردیده است :
فصل اول : در این فصل ، بیان مسئله تحقیق ، اهمیت تحقیق ، اهداف تحقیق ، سئوال و فرضیه های تحقیق ، روش تحقیق ، پیشینه و محدودیت ها ی تحقیق تشریح گردیده است.
فصل دوم : در این فصل ، مفهوم ژئوپلیتیک ، موقعیت ژئوپلیتیک کشورهای منطقه قفقاز و موقعیت روسیه در منطقه مذکور مورد بررسی قرار گرفته است.
فصل سوم : در این فصل به موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیک ارمنستان در اعصار گوناگون ، فرصت ها و تحدید ها و چشم انداز ژئوپلیتیک این کشور پرداخته شده است.
فصل چهارم : این فصل شامل یافته های تحقیق بوده و نقش ارمنستان در پیوند ایران با منطقه قفقاز، بالکان، روسیه ، جلو گیری از نفوذ پان ترکیسم و همچنین چشم انداز روابط ژئوپلیتیک ایران و ارمنستان در منطقه مورد بررسی قرار گرفته است.
فصل پنجم : در این فصل که شامل ارزیابی فرضیه ها و نتیجه گیری است ، سئوالات تحقیق مورد ارزیابی قرار گرفته و به فرضیه ها ی تحقیق پاسخ داده شده است. درآخرنیز پیشنهادات تحقیق ارایه گردیده است.
1-1-بیان مسئله
این تحقیقبه بررسی وشناسایی عناصر ژئوپلیتیکی در سطح روابط دوجانبه ایران و ارمنستان و تهدیدات و فرصتهای ناشی از آن می پردازد. پس از فروپاشی شوروی، ارمنستان مشکلات زیادی با همسایگان خود به جزء ایران داشته، که تاکنون حل نشده باقی مانده است. ارمنستان در حال حاضر نمی تواند از مرزهای خود با آذربایجان برای حمل و نقل استفاده کند، همچنین با وجود مشکلاتی که با کشور ترکیه در خصوص نسل کشی ارامنه در زمان عثمانی ها دارد نمی تواند از مرزهای خود با این کشور نیز استفاده کند.با وجود آنکه ارمنستان درصدد آن است تا از مرزهای گرجستان که در شمال این کشور قرار دارد برای حمل و نقل استفاده نماید اما با وجود درگیریهای منطقه ای چنین کاری امکان پذیر نمی باشد.در چنین شرایطی روابط ارمنستان با جمهوری اسلامی ایران اهمیت بیشتری پیدا می کند و پر رنگ تر می شود.با وجود آنکه ضعف ژئوپلیتیکی ارمنستان روابط این کشوررا با کشور های مختلف تعیین می کند اما همچنان فاکتورهای سیاسی زیادی دراختیار ارمنستان است تا بتواند نقش بهتری را ایفا کند، لذا جمهوری اسلامی ایران به درستی تلاش می کند که با نفوذ خود در منطقه، قدرت ترکیه را تحت شعاع قرار دهد و برای ایجاد موازنه در رابطه ترکیه و جمهوری آذربایجان، رابطه خود با ارمنستان را تقویت نماید. همین هدف نیز در سیاست های ارمنستان در قبال ترکیه به چشم می خورد. با وجود آنکه ارمنستان اعلام کرده است که به طور استراتژیک با روسیه همپیمان است اما کمک هایی که ارمنستان از امریکا دریافت می کند با کمک هایی که روسیه به این کشور می کند قابل مقایسه نیست. اگر چه در خصوص درگیریهای قره باغ آمریکا با دیدگاه دیگری به مسئله می پردازد.امریکا بدون توجه به درگیریهای منطقه ای از جمهوری آذربایجان می خواهد تا پایگاه های نظامی خود را در این کشور مستقر کند و این در حالی است که در مقابل افرایش روابط دو جانبه ایران و ارمنستان سکوت اختیار می کند. امریکا نگران همکاری های کشورهای مسلمان منطقه از جمله آذربایجان، ترکیه و ایران با یکدیگر است. لذا با توجه به این نگرش این تحقیق قصد دارد تا به بررسی و واکاوی نقش جمهوری ارمنستان درتوسعه ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران بپردازد وفرصت ها ، تهدیدها و راهکارهای موجود در این خصوص راشناسایی و در پایان پیشنهادهایی نیز ارائه نماید.
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق
آنچه که تحقیق دراین زمینه را ضروری جلوه می دهد شناخت جاایگاه روابط ایران با جمهوری ارمنستان به لحاظ ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی است که از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. نفوذ قدرتهای منطقه ای ، فرامنطقه ای ، اختلافات قومی و سرزمینی در منطقه ، گسترش حیطه نفوذ نهاد ها وسازمان های بین المللی (نظیر ناتوو …) به شرق از جمله مواردی است که امنیت و ثبات منطقه قفقاز را به مخاطره انداخته است. بنابر این لزوم افزایش کیفی روابط دو کشورایران و ارمنستان از اهمیت زیادی برخوردار می باشد. از آنجایی که تحقیق خاصی تا کنون در این زمینه صورت نگرفته است موجب ایجاد انگیزه جهت انتخاب موضوع تحقیق گردید. به امید آنکه زمینه جهت تحقیقات بیشتر فراهم آید.
1-3-اهداف تحقیق
1- تبیین نقش و جایگاه کشور ارمنستان در توسعه ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران
2- تحلیل عوامل واگرا و همگرا درروابط دو کشور ایران و ارمنستان به منظور رفع موانع ژئوپلیتیکی ایران در منطقه قفقاز.
3- تحلیل نقش فرصت ها در ایجاد همگرایی بین دو کشور و افزایش حوزه نفوذ ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران در منطقه قفقاز.

1-4-سؤال تحقیق
ارمنستان در توسعه ژئوپلتیک جمهوری اسلامی ایران از چه نقشی برخورداراست؟
1-5- فرضیه های تحقیق
1. – کشور ارمنستان می تواند موجب توسعه حوزه ژئوپلتیک ایران در منطقه قفقاز گردد.
2. -ارمنستان می تواند در استراتژی مقابله ایران با پان ترکیسم موثرباشد.
1-6- روش تحقیق و مراحل انجام آن
تحقیق حاضر از نوع کاربردی است و در این تحقیق از روش توصیفی ـ تحلیلی به منظور ایجاد سهولت دربررسی مسائل اقتصادی، سیاسی، ژئوپلیتیکی جمهوری ارمنستان و با تأکید بر روش مطالعه کتابخانه ای و استفاده از نقشه، آمار و جدول استفاده گردیده است.شیوه گردآوری اطلاعات اسنادی و کتابخانه ای و با استفاده از مجلات و شبکه جهانی اینترنت می باشد.این تحقیق در 5 فصل تنظیم شده است؛ فصل اول: کلیات تحقیق فصل دوم: مبانی نظری تحقیق فصل سوم: تحلیل ژئوپلیتیک منطقه مورد مطالعه فصل چهارم: یافته های تحقیق فصل پنجم: نتیجه گیری و ارزیابی فرضیه ها می باشد.
1-7-ادبیات تحقیق
در ارتباط با جمهوری ارمنستان تعدادی کتب ومقاله نگاشته شده است از جمله؛ روشندل (1375) درکتابی با عنوان: سیاست و حکومت در ارمنستان، که توسط وزارت امورخارجه ( موسسه چاپ و انتشار) منتشرگردیده به بررسی نقش حکومت و سیاست درکشورارمنستان پرداخته است.واعظی (1384) درکتابی با عنوان؛ ژئوپلتیک بحران در آسیای مرکزی و قفقاز ( بنیان ها و بازیگران )، که توسط وزارت امورخارجه به چاپ رسانیده به بحث وبررسی درارتباط با ژئوپلیتیک بحران درآسیای مرکزی وقفقاز، خصوصا” کشور ارمنستان پرداخته است . بیات (1380) درکتابی با عنوان؛ طوفان بر فراز قفقاز: نگاهی به مناسبات منطقه ای ایران، جمهوری ارمنستان و گرجستان در دوره نخست استقلال، که توسط وزارت امور خارجه منتشر گردیده است به بحث وبررسی درخصوص مناسبات ایران وارمنستان پرداخته ومسایل دوجمهوری وهمچنین جمهوری گرجستان رابه لحاظ تاریخی وسیاسی مورد ارزیابی قرارداده است. قیصری و گودرزی (1388) درمقاله ای مشترک با عنوان؛ روابط ایران وارمنستان (فرصت ها وموانع) که درمجله حقوق وعلوم سیاسی، سال دوم شماره 3سال به چاپ رسیده به بحث وبررسی منطقه قفقاز وروابط ایران وارمنستان پرداخته ومعتقدند منطقه قفقازاز گذشته های دور، چه به عنوان بخشی از سرزمین وچه به عنوان حوزه نفوذ همواره مورد توجه ایران بوده است و جمهوری اسلامی ایران با توجه به پیوندهای تاریخی دوملت واراده دوطرف وداشتن امتیاز همسایگی، همکاریهای گسترده اقتصادی، با جمهوری قفقاز جنوبی واز جمله ارمنستان داشته است. امکانات ونیازهای ارمنستان درزمینه های انرژی، حمل ونقل ، صنایع ومعادن، نیروی کارارزان،تخصص وتکنولوژی درساخت مصنوعات وموقعیت جغرافیایی این کشور ازیک سو وموقعیت مناسب ایران وتخصص وتجربه ایران دربهره برداری از معادن، داشتن تکنولوژی روز برای تولید برخی کالا، منابع غنی انرژی وراههای مواصلاتی گسترده از سوی دیگر، ظرفیت های مطلوب دوکشور برای گسترش همکاری های اقتصادی را فرآهم آورده است.
ا.کورتف (1999) درمقاله ای با عنوان: روابط ایران با ارمنستان از دیدگاه روسیه که توسط پروین معظمی گودرزی ترجمه گردیده ودرنشریه علوم سیاسی«مطالعات آسیای مرکزی وقفقاز» تابستان 1377 شماره 22به چاپ رسیده است به بحث وبررسی روابط تجاری- اقتصادی ایران وارمنستان پرداخته است که شامل سیستم همکاری منطقه ای است که به تدریج نیرویی را در منطقه خزر تشکیل می دهد.طی چندسال اخیر تمایل برای توسعه روابط چندجانبه میان ایران ، ارمنستات وترکمنستان جایگاه خوبی داشته است. پس از کسب استقلال دلیل اصلی نزدیکی ارمنستان وترکمنستان، گاز طبیعی بوده و به دلیل وجود سوخت مایع، ترکمنستان یکی از شرکای تجاری مهم ارمنستان گردیده است. جوادی ارجمند و دولتیاری (1391) در مقاله ای تحت عنوان تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و ارمنستان در چهارچوب تئوریک اندرسون و طرح یک همگرایی منطقه ای بعد از فرآیند عادی سازی روابط میان ارمنستان و ترکیه، چاپ درفصلنامه ژئوپلیتیک، با بهره گیری از روش تحلیل ژئوپلیتیک اندرسون سعی در بررسی روابط ارمنستان و ایران نموده اند. مدل اندرسون یک روش ژئوپلیتیکی در شناخت سیاست خارجی کشورهای کوچک با لحاظ نمودن نقش کشور بزرگ در همسایگی آنان است. هدف اصلی مقاله مذکور پاسخ به این سوال می باشد که چگونه می توان برای روابط ایران و ارمنستان بنیانی ژئوپلیتیک جستجو نمود. از سوی دیگر بعد از فرایند عادی سازی روابط ارمنستان و ترکیه سیاست خارجی ایران چگونه باید باشد.عسگری(۱۳۹۲) در کتاب خود تحت عنوان بالکان بازیگران تاثیر گزار چاپ موسسهفرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران، ضمن معرفی منطقه بالکان و به‌طور خاصبالکان غربی بی‌تردید، عنوان می نماید که این منطقه از جهات مختلف یکی از مناطق حساس و مهم در سطح جهان و عرصهبین‌‌لمللی است. این منطقه چندملیتی، چندقومی و چندفرهنگی که به موزائیک اقوام،ملل، مذاهب و فرهنگ‌های مختلف مشهور است، چندین جنگ و بحران را در سطوح منطقه‌ای وجهانی تجربه کرده و ازاین‌منظر، منحصربه‌فرد است. این کتاب با معرفی اهداف وتلاش‌های بازیگران رقیب ج.ا.ایران، تلاش نموده تا شناختی موثر و کاربردی از اینمنطقه را در ذهن کارشناسان کشورمان ایجاد کند. واعظی (۱۳۸۲) در کتابی تحت عنوانمناقشه قره‌باغ: میراثی از چالش‌های قومی شوروی در خصوص چگونگیمواجهه با مسئله قومیت در دورانحکومت شوروی سابق ( به‌عنوان یک معضل ) واینکه در نخستین سال‌های شکل‌گیری اتحاد شوروی رهبران شوروی گرایش‌های قوم‌گرایانه افراطی روسیرا مورد سرزنش قرار می داده اند و در طول دوران اتحاد شورویاقتدارخویش را در ملیت‌های مختلف کشور به طرق گوناگون اعمال می‌کردند تا سرانجام به درگیری‌های قومی در گرجستان، آذربایجان،ارمنستان، بالتیک و دیگر نقاط اتحاد شوروی منجر گردید.ابراهیمی ترکمان(۱۳۸۷) در مقاله ای تحت عنوان نقش فرهنگ در توسعه روابط ایران با کشورهای آسیای مرکزی در ماهنامه چشم‌انداز ارتباطات فرهنگی چاپ ۳۱تیر توضیح می دهد که پس از فروپاشیشوروی، کشورهایآسیای مرکزی فرصتی یافتند تا تعاملات فرهنگی با دیگر کشورها از جمله ایران ایجادکنند. هم‌آیینی و هم‌کیشی، قرابت جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی – تاریخی، اشتراکاتزبانی با برخی از اقوام این منطقه و امتیاز حضور ایرانیان مقیم در آسیای مرکزی واینکه فرهنگ ایرانی در منطقه ، فرهنگی غالب است، از جمله امتیازات جمهوری اسلامی ایران برایتفاهم و دوستی با این کشورها است. تاکید بر مشترکات می‌تواند در توسعه همگراییفرهنگی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای منطقه موثر باشد. حافظنیا و افشردی (1381) در مقاله ای تحت عنوان تحلیل ژئوپلیتیک قفقاز؛ بستری برای تدوین سیاست خارجی مناسب تردر فصل نامه جغرافیا – شماره 42مهمترین پیش نیاز برخورداری از یک سیاست خارجی موفق را آگاهی و شناخت عمیق از صحنه می داند. ژئوپلیتیک با بررسی عوامل تشکیل دهنده قدرت ملی کشورها، سلایق گوناگون بازیگران، ریشه یابی بحران های منطقه ای و تحلیل جایگاه منطقه در ژئواستراتژی قدرتها، درک لازم برای تدوین سیاست خارجی آگاهانه و سنجیده را فراهم می نماید.تحقیق حاضر در پی آن است که .نشان دهد، تحلیل و شناخت عمیق عوامل مثبت و منفی ژئوپلیتیکی، گامی ضروری و مفید در جهت تدوین مجموعه ای از روابط موفق سیاسی، اقتصادی و فرهنگی فیمابین ایران و جمهوری ارمنستان جهت توسعه نفوذ ژئوپلیتیکی ایران درمنطقه می باشد.
1-8-محدوده مورد مطالعه و مقطع زمانی
محدوده مورد مطالعه تحقیق مورد نظر جمهوری ارمنستان و جمهوری اسلامی ایران ومقطع زمانی از سال 2000 تا اکنون می باشد.

1-9-محدودیت ها و تنگناهای تحقیق
در هر تحقیقی محدودیت ها و تنگناهایی وجود دارد و این تحقیق نیز خالی از محدودیت نیستواز جمله محدودیت این تحقیق کمبود کتب فارسی درارتباط با ارمنستان است ، که با تلاش و پشتکار این کمبودها مرتفع گردید.
1-10-اهداف کاربردی و بهره وران تحقیق
تحلیل موانع تحقق مناسبات ژئوپلیتیک ایران و جمهوری آذربایجان از اهداف کاربردی این تحقیق می باشد دستاوردهای این پایان نامه می تواند مورد توجه و بهره برداری سازمان ها و موسسات پژوهشی، وزارت صنعت ، معدن و تجارت و وزارت امور خارجه قرار گیرد.
1-11- جنبه نوآوری تحقیق
پس از فروپاشی شوروری (سابق) وشروع رقابت ایران وترکیه در قفقاز ، ارمنستان به عنوان زایده ژئوپلتیک، مانع تحقق پان ترکیسم به عنوان تنها کشور همسایه شمالی ایران گردید. لذا ، این کشور می تواند نقش جمهوری اسلامی ایران را در قفقاز پر رنگ تر نماید. تحلیل این موضوع در جغرافیای سیاسی می تواند به عنوان یک ایده جدید ژئوپلیتیک تلقی گردد.
1-12- واژه ها و مفاهیم
1-12-1-توسعه
در لغت به معنای رشد تدریجی در جهت پیشرفته ترشدن, قدرتمندترشدن و حتی بزرگ ترشدن است (فرهنگ لغات آکسفورد,2001)، بروکفلید در تعریف توسعه می گوید: توسعه را باید برحسب پیشرفت به سوی اهداف رفاهی نظیر کاهش فقر، بیکاری و نابرابری تعریف کنیم.به طورکلی توسعه جریانی است که درخود تجدید سازمان وسمت گیری متفاوت کل نظام اقتصادی را دربرمی گیرد.
1-12-2- ژئوپلیتیک
به طور کلی ژئوپلیتیک برای اولین بار در سال 1898 توسط دانشمند علوم سیاسی به نام رودلف1 کلین وضع شده و به قسمتی از معلومات حاصله ناشی از ارتباط بین جغرافیا و سیاست اطلاق شد و راتزل2 را بنیان گذار علم ژئوپلیتیک می نامند، آلفورد ماهان3 تفکرات ژئوپلیتیکی را تدوین کرده و به عنوان پدر علم ژئوپلیتیک خوانده شده است
1-12-3- منافع ملی
در مجموع تدابیر یک دولت غرض از دفاع از منافع یک ملت و یا دفاع از منافع مجموع اقوام ساکن در آن کشور، اقداماتی است در جهت تأمین منافع ملی. در واقع منافع ملی در اثر کار مداوم و هدفمند یک دولت واقعاً مردمی تأمین شده و از آن در جهت بهبود وضعیت سیاسی، نظامی، اقتصادی و اجتماعی کشور استفاده مؤثر صورت می گیرد.
1-12-4- روابط بین الملل
دولتها، سازمانها و نهادهایی که جامعه بین المللی را می سازند، دارای روابط و مناسبات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی هستند که بیانگر روابط متقابل آنهاست. آنگونه که این روابط می توانند به صورتهای روابط دوستانه (همکاری)، رقابت و تعاض آمیز (ستیزه یا مناقشه) باشد. اصطلاح روابط بین الملل به .مجموعه اقدامات و کنشهایی متقابل واحدهای حکومتی و نیز نهادهای غیر دولتی و همچنین روندهای سیاسی میان ملتها اطلاق می شود
1-12-5- همگرایی
در سیاست بین الملل مفهوم همگرایی سیاسی از اهمیت شایانی برخوردار است. (دیوید میترانی) از جمله نظریه پردازانی است که در رابطه با مفهوم همگرایی و کارکرد گرایی از جایگاه اساسی برخوردار بوده و بر این نظر بود که پیچیدگی روابط میان کشور ها مسائل غیر سیاسی حکومتها را بسیار افزایش داده است. از این رو سبب گردیده تا به متخصصانی کار آزموده در سطح ملی نیاز باشد و در سطح بین المللی نیز به دلایل بسیار فنی ، به متخصصان خاص خود نیاز است. از این رو به موازات افزایش اهمیت مسائل فنی، وجود همکاری های بین المللی نیز ضروری خواهد بود. همچنین با افزایش اهمیت مسائل فنی بشر، تعداد سازمانهای کارکردی هم افزایش یافته است و این سازمانها که برای همکاری های کارکردی ایجاد گردیده اند ممکن است نهاد های سیاسی گذشته را بی اعتبار نمایند. همکاری در یک بخش سبب همکاری در سایر بخشها می گردد. تحقق این آرمان در قالب وحدت منطقه ای (منطقه گرایی)، وحدت ساختاری (فدرالیسم) و وحدت جهانی (یونیورسالیسم) امکان پذیر می گردد.
1-12-6- ارمنستان
ارمنستان با 29800 کیلومتر مربع مساحت، در جنوب غربی منطقه قفقاز و با کمی فاصله از سواحل جنوب شرقی دریای سیاه واقع شده و همچون کمربندی بین مرزهای جمهوری اسلامی ایران از یک سو و جمهوریهای آذربایجان و گرجستان از سوی دیگر گسترده شده است.این کشور از جنوب با جمهوری اسلامی ایران، ازجنوب غربی با جمهوری خود مختار نخجوان، از غرب با ترکیه و از شمال با گرجستان و از شرق با جمهوری آذربایجان مرز مشترک دارد.کشور ارمنستان کوهستانی است که در شمال فلات ایران، در غرب فلات ارمنستان و جنوب سلسله جبال قفقاز واقع شده است.
1-12-7- جمهوری اسلامی ایران
ایران با نام رسمی جمهوری اسلامی ایران، کشوری در جنوب غرب آسیا و منطقه خاورمیانه است و مرکز حکومت شهر تهران است. مساحت کشور 1.648.195 کیلومتر مربع است .ایران از شمال با جمهوری آذربایجان و ترکمنستان و از شرق با افغانستان و پاکستان و از غرب با ترکیه و عراق مرز زمینی دارد، و همچنین سمت شمال با دریای کاسپین و از سمت جنوب با خلیج فارس و دریای عمان همسایه است. بالاترین جایگاه رسمی ایران پس از انقلاب ولایت فقیه است، اسلام دین رسمی، تشیع مذهب رسمی و فارسی زبان رسمی ایران است.
1-12-8- قفقاز
ناحیه‌ای میان دریای خزر و دریای سیاه است. منطقه قفقاز از لحاظ جغرافیایی به وسیله محدوده «کراسنودار» «واستاوروپل» روسیه درشمال، رودخانه ارس ومرزهای ایران وترکیه درجنوب ودریای سیاه وخزر محصور شده است. قفقاز به دو بخش قفقاز جنوبی (ماورای قفقاز) و قفقاز شمالی تقسیم می‌شود. قفقاز جنوبی شامل کشورهای جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و بخشهای کوچکی از شمال باختری ایران و شمال خاوری ترکیه می‌شود.این منطقه زمانی جزیی از خاک ایران بوده است.قفقاز شمالی اکنون جزئی از روسیه است و شامل جمهوری‌های خودگردان چچن، داغستان، اینگوشتیا، کاراچای-چرکسیا، کاباردینو-بالکاریا، سرزمین کراسنودار، آدیغیه، اوستیای شمالی-آلانیا، و سرزمین استاوروپول است.(http://fa.wikipedia.org/wik)
2-1- مفهوم ژئوپلیتیک
تا کنون مسائلی که دربارۀ ژئوپلیتیک نوشته یا گفته شده است بیش از آنکه ماهیت موضوع، ابعاد معرفت شناسانه و روش شناسایی آن را مشخص کند، شامل عبارت های مبهم، دیدگاه های آمیخته با اعتراض سیاسی، توصیف و تعبیرها، کلی گویی ها ، اصطلاحات ربطی، جدول های ذهنی، مونوگرافی های ذهنی و مسائلی از این قبیل است، که اعتبارعلمی ژئوپلیتیک را مخدوش نموده و مانع از آن می شود که ژئوپلیتیک بتواند از ثبات موضوعی، فلسفی و روش شناسی علمی برخودار شود و بتواند به گزاره های کلی و جهان شمول نظیرقوانین، حقایق مسلم و نظریه های علمی تبیین کننده دست یابد.درواقع می توان گفت ژئوپلیتیک علیرغم ادبیات گفتمانی و هویت اعتباری خود در یک قرن گذشته قابلیت برخورداری از مبنای فلسفی را دارا می باشد و قادر است با مسیر یابی درست از وضعیت نه چندان علمی که دچار آن است خارج شود و به موقعیت یک رشته علمی و تولید کننده گزاره های کلی انتقال پیدا کند.( حافظ نیا ،1384 ، 17)
2-1-1-تعریف و ویژگی ها
ژئوپلیتیک یعنی توجیه و تفهیم موضوعات مربوط به سیاست، با توجه به داده های جغرافیایی. همچنین ژئوپلیتیک دانشی است که انسانیت را در داخل روابط متقابل با عامل مکان مورد بررسی قرار می دهد.(GÖNLÜBOL, 1978: 100)دره میر حیدر جدید ترین تعریفی که از ژئوپلیتیک ارائه کرده است بدین شرح است: «ژئوپلیتیک شیوه قرائت و نگارش سیاست بین الملل توسط صاحبان قدرت و اندیشه و تأثیر آنها بر تصمیم گیری های سیاسی در سطح ملی و منطقه ای است» (میر حیدر، 1377: 22).
پیروز مجتهد زاده در مورد ژئوپلیتیک معتقد است: ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌«ژئوپلیتیک یا سیاست جغرافیایی اثر محیط و اشکال یا پدیده های محیطی چون، موقعیت جغرافیایی، شکل زمین، منابع کمیاب، امکانات ارتباطی و انتقالی (زمینی، دریایی، هوایی و فضایی)، وسایل ارتباط جمعی و … را در تصمیم گیری های سیاسی، بویژه در سطوح گسترده منطقه ای و جهانی مطالعه می کند» (مجتهدزاده، 1381: 128).
2-1-2-عوامل تأثیرگذار برژئوپلیتیک
این عوامل به دو دسته تقسیم می‏شود؛ عوامل ثابت و عوامل متغیر که در ذیل، به طور اجمال توصیف می گردد:

2-1-2-1-عوامل ثابت
الف- موقعیت:عبارت است از نحوه قرار گرفتن یک نقطه در سطح کره زمین که خود دارای حالت عمومی یا نسبی، خصوصی و ریاضی است. در مطالعات سیاسی ـ جغرافیایی، حالت عمومی بیش‏تر مورد توجه می‏باشد. به طور کلی، حدود فعالیت هر کشور در امور بین‏المللی، بیش‏تر بستگی به موقعیت جغرافیایی و ارتباط آن با همسایگان (قدرتمند یا ضعیف) و نیز مناسباتش با قدرت‏های بزرگ جهانی دارد.موقعیت جغرافیایی یا مناسب است یا نامناسب. در عرصه بین‏المللی، موقعیت جغرافیای مناسب و وجود انسان‏های فعّال و ماهر و توجه به موقعیت جغرافیایی می‏تواند عامل موفقیت باشد. در مقابل، بی‏اعتنایی به وضعیت جغرافیایی، عامل بحران ژئوپولیتیکی به شمار می‏رود. نمونه آن قلمرو جغرافیایی هلال خصیب و نقطه مقابل آن کشور ترکیه است که از موقعیت خود استفاده مناسب برده است.شوری دارای موقعیت راهبردی، به ناچار بخشی از راهبردهای نظامی به شمار می‏رود؛ اگر به‏گونه‏ای راهبردی وارد عمل شود، می‏تواند در مسیر توسعه گام بردارد، وگرنه به کانون بحران تبدیل می‏شود؛ مانند افغانستان.ژان گاتمن در این زمینه می‏گوید: «اگر زمین مانند یک توپ بیلیارد، صاف و صیقلی بود، دلیلی بر مطالعات ژئوپولیتیک نبود و کارایی هم نداشت، اما تنوع در چهره ظاهری زمین است که روابط متنوع انسانی را موجب گشته است.(عزتی،75،1371) موقعیت را به گونه‏های مختلف تقسیم کرده‏اند:
1- موقعیت دریایی: از زمان‏های قدیم، دست‏رسی به دریا یکی از عوامل مهم توسعه‏طلبی کشورها بوده است. این تصور عام وجود دارد که در اختیار داشتن آب‏های آزاد شرط لازم برای رسیدن به قدرت جهانی است. بیش‏تر پژوهندگان، مداخله نظامی شوروی (سابق) به افغانستان را دنباله سیاست‏های پیشین روسیه تزاری برای دسترسی به آب‏های گرم دانسته‏اند.(بوریس گرومف،75،1375)کامل‏ترین شکل موقعیت دریایی،موقعیت جزیره‏ای است که برقراری ارتباط زمینی با آن جز از طریق آب ممکن نیست؛ مانند ژاپن و انگلستان. همه جزایر جهان دارای نقش جغرافیایی ـ راهبردی (ژئواستراتژیک) و اهداف سیاسی ـ جغرافیایی (ژئوپولیتیکی) هستند.
2- موقعیت ساحلی: حالتی است که هرگاه شکل هندسی مرز تماس با خشکی محدّب باشد، حالت شبه جزیره‏ای پیدا می‏کند، این منطقه به دلیل آن که نقطه حسّاس اتصال برّی و بحری است، منطقه‏ای فعّال و نفوذپذیر می‏باشد. بهترین نمونه آن شبه جزیره جنوبی غربی آسیاست. تاریخ چنین سرزمین‏هایی متأثر از آب بوده و تابع آن است.
3- موقعیت برّی مرکزی: سرزمین‏های محصور در خشکی که به طور مستقیم، به آب‏های آزاد راه ندارد دارای چنین موقعیتی است. این‏گونه کشورها اگر مکمّل جغرافیایی ـ راهبردی همسایگانشان باشند، هرگز ثبات واقعی نخواهند داشت؛ مانند افغانستان. به عکس، اگر این‏گونه نباشند، از امنیت نسبی برخوردارند؛ مانند سوئیس.
4-موقعیت استراتژیک: مسلّما هر سیاست راهبردی را می‏توان در نقاط یا مناطق ویژه‏ای که از موقعیت حسّاس برخوردار می‏باشند، اجرا کرد. نقاط استراتژیک به طور کلی، نقش ارتباطی منحصر به فردی دارند که تابع راهبردها و فن‏آوری‏ها بوده و ثابت نیستند و برخی عوامل کمّی و کیفی در آن دخالت دارد. نقاط مزبور دارای ارزش‏های متفاوت (نظامی، اقتصادی و یا نظامی ـ اقتصادی) هستند. نکته قابل توجه این‏که همواره نقاط بحرانی دنیا با نقاط استراتژیک منطبق‏اند. جغرافی‏دانان سیاسی برای مطالعه سیاسی اوضاع جهان با توجه به ویژگی‏های قارّه‏ای و منطقه‏ای، چهار موقعیت جغرافیایی مطرح کرده‏اند: موقعیت محوری (مرکزی یا برّی)، موقعیت حاشیه‏ای و ساحلی، موقعیت بیرونی (جزیره‏ای) که دارای نقش سرپل‏های نظامی است، و موقعیت استراتژیک که تاریخ‏ساز است(عزتی،84،1375).
ب- فضا: تا آن‏جا که انسان توانسته است در فضا سکونت کند ویا به‏گونه‏ای در آن دخل و تصرف نماید، مورد توجه سیاسی ـ جغرافیایی است. بنابراین، قلمرو فضایی سیاسی ـ جغرافیایی با پیشرفت فن‏آوری، توسعه می‏یابد. از آن‏جا که فضای جغرافیایی به عنوان صحنه عملیات جغرافیایی ـ راهبردی دایم در حال تحول است، به طور مستقیم، بر عوامل سیاسی ـ جغرافیایی تأثیرگذار است. از این‏رو،نباید این دو واژه را جداگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار داد؛ چون در تحلیل سیاسی ـ جغرافیایی، عوامل و امکانات ویا فقدان امکانات جغرافیایی ـ راهبردی تأثیری قطعی دارد. به گفته جغرافیدان فرانسوی،(هدف نهایی شکست دشمن است، وهدف ژئوپولیتیک وژئواستراتژی نیز همین است).(ایولاکست،86،1367) جمله مزبور به خوبی بیانگر پیوستگی این دو مفهوم است.
ج- وسعت خاک: در گذشته، جغرافی‏دانان از جمله راتزل، وسعت زیاد را عامل قدرت می‏دانستند. بر اساس این تفکر، کشورهای کوچک، محکوم به فنا بودند، اما مطابق تفکر نوین، وسعت سرزمین ـ به تنهایی ـ ارزش ذاتی ندارد، بلکه عوامل اقتصادی و ویژگی‏های ملی و وسعت هماهنگ با توزیع جمعیت کشور، در توسعه و نیل به قدرت، تأثیر عمده دارند.
د- هندسه زمین:(Topography)شکل بیرونی زمین شامل مرزها، شبکه آب‏ها و ناهمواری‏ها به نحوی در جغرافیای سیاسی مؤثر است(منبع پیشین،85)
ه- شکل کشور:یکی از عواملی که نقش فوق‏العاده‏ای در سرنوشت سیاسی کشورها دارد شکل هندسی آن‏هاست. مراد از آن فاصله قطرهای یک کشور تا مرکز جغرافیای آن است. اصل شکل هندسی کشور تعیین کیفیت اعمال قدرت مرکزی بر پهنه کشور است. از این حیث نیز کشورها به چند دسته تقسیم می‏شوند:
1- کشورهای طویل:(Elongated) کشورهایی که طول آن‏ها شش برابر متوسط پهنای آن است؛ مانند کشورهای شیلی، نروژ، سوئد، ایتالیا و پاناما.
2- کشورهای دایره‏ای: (Compact)کشورهایی که در آن‏ها فاصله مرکز جغرافیا با مناطق پیرامون آن در تمام جهات هم‏شکل است؛ مانند فرانسه، بلژیک و سودان.
3- کشورهای دنباله‏دار:(Puaturbated) حالتی که در آن بخشی از یک کشور به صورت دالان یا زایده‏ای وارد کشور دیگر باشد؛ مانند افغانستان، تایلند، برمه و زئیر.
4- کشورهای پاره پاره: (Fragemented)کشورهایی که مشتمل بر دو پا چند قسمت جدا از یکدیگر می‏باشند که توسط خشکی یا آب‏های بین‏المللی از هم جدا شده‏اند.
5-کشورهای منگنه‏ای: (Proforated)کشورهایی که همه یا بخشی از یک کشور را در خود جای داده‏اند. کشورهای افریقای جنوبی از این نمونه‏اند.
2-1-2-2- عوامل متغیر
الف-جمعیت
از منظر جغرافیای سیاسی ساده ترین مطالعه جمعیت کشورها، بررسی حالات گوناگون آنهاست. انسان درکنار سایر پدیده های طبیعی، مهم ترین وموثر ترین عامل جغرافیای سیاسی به شمار می رود. درتحلیل سیاسی جغرافیایی، انسان کیفی مورد توجه است: یعنی انسانی که از مهارتهای عینی و ذهنی بالاتری برخوردار بوده، با درک شرایط و موقعیت می تواند حوادث نا مطلوب آینده را پیش بینی و تا حد ممکن از وقوع آنها جلوگیری کند. در واقع آنچه در توسعه نقش دارد، جمعیت کیفی است، وگرنه به تنهایی نه فقط عامل توسعه نیست، بلکه آثار زیانباری را به دنبال دارد. با ثبات ترین کشورهای جهان کشورهایی هستندکه درصد انسانهای کارآمد بیشتری دارند برای هدفمند شدن جمعیت وکارآمدی آن: تأمین غذا و مسکن، ایجاد زمینه توسعه فکری و توزیع نفوس مناسب کشور ، ضروری به نظر می رسد.
ب- منابع
یکی از شروط لازم جهت قرار گرفتن در موقعیت برتر و اعمال قدرت، برخورداری از منابع قدرت است. از این رو قدرت منطقه ای باید منابع ایدئولوژیکی ـ سازمانی (سیاسی) و مادی (نظامی، اقتصادی و جمعیتی)، جهت قدرت افکنی منطقه ای را داشته باشد. دومین عامل متغیری است که که ژئوپلیتک کشورها را تحت تأثیر قرار می دهد ارزش وتوانایی آن درگرو منابع طبیعی فراوان وبا کیفیت است. غنای هر کشور منوط به طرز استفاده آن کشور از منابع وتولیدات خود می باشد. ممکن است کشوری با وجود منابع طبیعی فراوان به قدرتمندی مطلوب نرسد وبه قول معروف با شکم گرسنه روی روی گنج بخوابد و مانند کشورهای آفریقایی که ثروت های طبیعی شان صرفاً جنبه امیدواری دارد و بس، یا کشورهای نفت خیزکه از بدترین نوع وابستگی برخوردارند. زیرا این گونه کشورها نفت شان به صورت خام به خارج صادر می کنند و یا فناوری وارداتی آن را تغییر شکل داده، صادر می نمایند که درهرحال قدرت وتوانایی آنها ظاهری و خیالی است منابع طبیعی به دو دسته تقسیم می شوند:
1- منابع غذایی: منابع طبیعی که منشأ آن خاک وتلاش و فعالیت انسان در زمین است. اساس این نوع منابع طبیعی، کشاورزی و دامداری است.
2- منابع معدنی: منابع طبیعی در صنعت نقش اساسی دارد. وابستگی بشر به مواد معدنی، که از ویژگیهای شاخص عصر جدید به شمار می رود یکی از عوامل تمرکز قدرت سیاسی جهان امروز است. هر کشوری برای دستیابی به استقلال، پیش از هرفعالیتی باید نیازهای اولیه غذایی مردم سرزمین خودرا تأمین نماید: زیرا خودکفایی دراین زمینه، نقشی ارزنده درتعیین سیاسی کشورها دارد.(عزتی،1371،92)
2-2-موقعیت ژئوپلیتیک کشورها
موقعیت جغرافیایی به عنوان عامل اصلی ثابت تأثیرگذار بر ژئوپلیتیک کشورها مطرح می¬باشد. بنابراین، شناسایی موقع جغرافیایی کشورها اولین قدم در بررسیهای ژئوپلیتیک است. چرا که، همه کشورهای جهان از موقعیتهای جغرافیایی خاص برخوردارهستندلذا به این دلیل جغرافیا را کلید اصلی گشودن رمز سیاست دفاعی و استراتژیک می دانند. p)،19(Garnett, برخی هم معتقدند سیاست هرکشور را جغرافیای آن کشورتعیین می کند. مقصود ازموقعیت جغرافیایی هم اشاره به وضعیت جغرافیایی وهم استراتژیک است. درواقع موقعیت جغرافیایی است که مشخص می کندیک کشور جزء قدرتهای دریایی، کشورهای محصوردرخشکی ویابرخوردار از امتیاز ساحلی بودن است.(روشندل،73،1384)به طورکلی موقعیت جغرافیایی کشورها بیشتردردومورد موقعیت ریاضی ونسبی مطالعه می شود:موقعیت ریاضی طول وعرض جغرافیایی است که درشرایط آب وهوایی تأثیردارد وموقعیت نسبی، نسبت دوری ونزدیکی به دریا وموقعیت یک کشورنسبت به کشورهای همسایه که درتحلیل وضع جغرافیایی آن کشورموثر است. (صفوی،67،1384)
لذا بااین وجود هرتحقیق جغرافیایی مبتنی بردورکن است:
1-کجایی :یعنی تعیین محل،مکان وموقعیت اشغالی ودست یافتن وعلم داشتن برآن است.
2-چگونگی:تحقیق چگونگی پدیده های سطح زمین وروابط مستند ومستدل آن ها متکی برآن چه که روی داده ویادرحال روی دادن است، می باشد.
2-2-1-موقعیت محصوردرخشکی
یکی از ویژگی های ژئوپلیتیکی کشورهای قفقاز به جز گرجستان محصور بودن در خشکی و به اصطلاح بری بودن آنهاست. توسعه اقتصادی – اجتماعی کشورهای بدون ساحل و محصور در خشکی عمدتاً در گرو دسترسی آنان به دریاهای آزاد از طریق خطوط مواصلات ترانزیتی کشورها مجاور ساحلی می باشد. فروپاشی شوروی و استقلال کشورهای منطقه قفقاز و آسیای مرکزی سبب بی نظمی های ژئوپلتیکی شده که این مسئله در منطقه و جهان اثر گذار می باشد. مرزبندی کشورهای جدید به گونه ای است که گرجستان روبه سوی دریای سیاه (آب های آزاد)دارد و دو جمهوری ارمنستان و آذربایجان هیچ دسترسی مستقیمی به دریاهای آزاد ندارد. البته آذربایجان تنها به دریاچه کاسپین راه دارد. البته این کشور از طریق کانال ولگا-دن به دریای آزاد راه پیدا می کندکه از نظر حمل و نقل دارای محدودیت های خاص خود و از نظر سیاسی در محدوده فدراسیون روسیه قرار دارد و عبور از آن مستلزم هماهنگی سیاسی و پرداخت عوارض عبور است. ارمنستان در میان سه کشور منطقه قفقاز از این جهت نا مناسب ترین وضع را داراست و به طور کامل در خشکی محصور است. (افشردی، 1381 ، 61- 58)ارمنستان با 29800 کیلومتر مربع مساحت، در جنوب غربی منطقه قفقاز و با کمی فاصله از سواحل جنوب شرقی دریای سیاه واقع شده و همچون کمربندی بین مرزهای جمهوری اسلامی ایران از یک سو و جمهوریهای آذربایجان و گرجستان از سوی دیگر گسترده شده است.این کشور از جنوب با جمهوری اسلامی ایران، ازجنوب غربی با جمهوری خود مختار نخجوان، از غرب با ترکیه و از شمال با گرجستان و از شرق با جمهوری آذربایجان مرز مشترک دارد.کشور ارمنستان کوهستانی است که در شمال فلات ایران، در غرب فلات ارمنستان و جنوب سلسله جبال قفقاز واقع شده است. بلندترین قله ارمنستان آراگاتساست که در شمال غرب این جمهوری واقع است و 4090 متر ارتفاع دارد.(http://www.armen12.com/)
2-2-2-موقعیت دسترسی به دریاها واقیانوس ها
جمهوری ارمنستان جزء کوچک ترین همسایه های ایران است که با چهار کشور ایران، ترکیه، گرجستان و آذربایجان مرز مشترک دارد اما مناسبات تجاری اش تنها با ایران و گرجستان قوی است. ارمنستان از شمال به گرجستان، از جنوب به دو کشور ایران و آذربایجان، و از غرب به ترکیه محدود می شود و علی رغم دور بودن این کشور از دریاها و اقیانوس ها، به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص این منطقه و پل ارتباطی بین اروپا و آسیا و داشتن منطقه ای ژئو پلیتیک و ژئو اکونومیک با موقعیت هایفراوان برای تجارت و سرمایه گذاری و حمل ونقل و ترانزیت برای سایر کشورها، ارمنستان توانسته به یک منطقه تجاری و ارتباطی جهانی از طریق موقعیت خاص خود تبدیل شود.
2-3-موقعیت ژئوپلیتیک شوروی(سابق)

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید