September-October 2016, Volume 5, Issue 4 DOI: 10.21859/jne-05044 Comparison of the Effects of Concept Mapping and Conventional Teaching Methods on Critical Thinking of
Nursing Students

Hamidreza Sadeghi 1, Sara Shahbazi 2,*, Narges Naseri Borujeni 3, Vahideh Pooiesh 4

PhD Candidate in Nursing, Faculty Nursing of Kashan, Kashan University of Medical Sciences, Kashan, Iran
Department of Nursing, Borujen Faculty of Nursing, Shahrekord University of Medical Sciences, Shahrekord, Iran
MSc, Nursing Undergraduate Student. Dehaghan Azad University, Dehaqhan, Iran
MSc, Department of Nursing. Tehran Faculty of Nursing and Midwifery, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran
* Corresponding author: Sara Shahbazi, MSc, Department of Nursing, Borujen Faculty of Nursing,
Shahrekord University of Medical Sciences, Shahrekord, Iran. E-mail: shahbazi@skums.ac.ir
Received: 21 Nov 2016 Accepted: 14 Oct 2016

Abstract
Introduction: Development of critical thinking and Procedural skills has remained a serious and considerable challenge throughout the nursing educational system in Iran. Conventional methods of teaching such as lecture, as the dominant method used in higher educational systems, is a passive style which ignores critical thinking. Therefore, the aim of this study was to compare the effects of instruction by concept-mapping and conventional methods in fundamentals of nursing on critical thinking skills in Tehran nursing students in 2014.
Methods: This quasi-experimental study was carried out on 70 nursing students, who were selected through convenient sampling method, then divided randomly into two equal experimental and control groups, in the Clinical Skills Center of Tehran Nursing and Midwifery School. Educational content was presented in the forms of concept-mapping for the experimental group and lecture in the control group. Data collection included a demographic information and California Critical

Thinking Skills (form B) questionnaire; They were filled at the beginning and end of the fourth

week of the Instructional period. Data were analyzed using SPSS software (v. 21), using descriptive and analytical statistics, at the significance level of 0.05.
Results: Before the intervention, the mean of the total critical thinking skill score was 9.71 ± 2.66 in the concept mapping group and 9.64 ± 2.14 in the lecture group, and the difference was not significant (P = 0.121); but, after the intervention, the critical thinking skill score was 15.20 ± 2.71 in the intervention group and 10.25 ± 2.06 in the control group, which had a significant difference (P = 0.003).
Conclusions: Using concept mapping strategy in the education of nursing students may lead to developing critical thinking skills as one of the important missions of higher level education. Therefore, it is recommended to employ this method in clinical nursing education.
Keywords: Concept mapping, Critical Thinking Skills, Fundamentals of Nursing, Nursing Students

© 2016 Iranian Nursing Scientific Association (INA)
نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

مهر و آبان 5931، دوره 1، شماره 4 05044-DOI: 10.21859/jne مقایسه تأثیر آموزش به روش نقشه مفهومی و روش تدریس متداول بر تفکر انتقادی
دانشجویان پرستاری

حمیدرضا صادقی گندمانی 1، سارا شهبازی 2،*، نرگس ناصری بروجنی 3، وحیده پویش 4

1 دانشجوی دکترای پرستاری، دانشکده پرستاری کاشان، دانشگاه علوم پزشکی کاشان، کاشان، ایران
7 کارشناس ارشد، گروه پرستاری، مربی دانشکده پرستاری بروجن، دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد، شهرکرد، ایران
دانشجوی کارشناسی، گروه پرستاری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان، دهاقان، ایران
دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی تهران، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران
* نویسنده مسئول: سارا شهبازی، کارشناس ارشد، گروه پرستاری، مربی دانشکده پرستاری بروجن، دانشگاه علوم پزشکی
شهرکرد، شهرکرد، ایران. ایمیل: shahbazi@skums.ac.ir
تاریخ دریافت مقاله: 60/60/1334 تاریخ پذیرش مقاله: 73/62/1331
چکیده
مقدمه: پرورش تفکر انتقادی و مهارتهای عملی در عرصه نظام آموزش پزشکی کشور همچنان به عنوان چالشی جدی و در خور توجه باقی مانده است. روشهای متداول آموزشی از جمله سخنرانی که به عنوان روش غالب در نظام آموزش عالی به کار میرود، موجب گسترش سبک انفعالی میشود که مطابق آن تفکر انتقادی به معنای واقعی نادیده گرفته میشود. این پژوهش با هدف مقایسه تأثیر آموزش درس اصول و فنون پرستاری به روش نقشه مفهومی و روش تدریس متداول بر مهارتهای تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری تهران در سال 1333 انجام شده است.
روش کار: این مطالعه نیمه تجربی بر روی 26 نفر از دانشجویان ترم اول دانشکده پرستاری و مامایی تهران انجام شد. دانشجویان با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به روش تصادفی به دو گروه آزمون و کنترل تقسیم شدند. محتوای آموزشی در گروه آزمون به روش نقشه مفهومی و در گروه کنترل به روش سخنرانی ارائه شد. جمع آوری دادهها با پرسشنامه مشخصات فردی و آزمون تفکر انتقادی کالیفرنیا- فرم ب در ابتدا و چهار هفته پس از آخرین جلسه آموزش انجام شد. دادهها با نرم افزار SPSS-V21 در سطح معنی داری 61/6 تجزیه و تحلیل شد.
یافتهها: قبل از آموزش، میانگین و انحراف معیار نمره کل تفکر انتقادی در گروه نقشه مفهومی 00/7 ± 21/3 و در گروه سخنرانی 14/7 ± 04/3 بود و تفاوت معنی داری بین دو گروه مشاهده نشد) 171/6 = P(، ولی پس از آموزش نمره کل تفکر انتقادی در گروه نقشه مفهومی 21/7 ± 76/11 و در گروه سخنرانی 60/7 ± 71/16 بود که این تفاوت از نظر آماری معنی دار بود) 61/6 =P (. این تفاوت در تمامی مؤلفهها معنی دار بود) 663/6 = P(.
نتیجه گیری: بکارگیری راهبرد نقشه مفهومی در دانشجویان پرستاری میتواند منجر به توسعه مهارتهای تفکر انتقادی، به عنوان یکی از رسالتهای مهم آموزش عالی گردد. از این رو بهتر است در آموزش بالینی پرستاری به کار گرفته شود.
کلیدواژهها: نقشه کشی مفهومی، مهارتهای تفکر انتقادی، دانشجویان پرستاری، اصول و فنون پرستاری
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
در عصر انفجار اطلاعاتی، دستیابی دانشجویان پرستاری به اهداف یادگیری مشکل شده است )1(. به همین دلیل در طی دهه گذشته تاکید فزایندهای برای تعیین راههایی برای آموزش و ارزشیابی و تقویت تفکر انتقادی در دانشجویان پرستاری شده است )7(. به طوری که بدنه
72
دانش پرستاری از تفکر انتقادی به عنوان عامل بقای پرستاری )3( و یکی از شایستگیها و پیامدهای مورد انتظار فارغ التحصیلان این حرفه نام میبرد )4-0(. پرستاری، حرفهای پویا و کاربردی است و پرستاران باید، خود را در جهت تصمیمگیری هرچه بهتر، تفکر انتقادی و خلاقپرورش دهند )2(.
مؤسسات آموزشی باید افرادی را تربیت کنند که توانایی شناخت و حل مشکلات و اتخاذ تصمیمات با استفاده از تفکر انتقادی و خلاق را داشته باشند )0(. محققان پرستاری همگی بر این باورند که ارائه مراقبت پرستاری، بویژه در مورد بیمارانی که شرایط آنها قابل پیش بینی نیست، راه حلهای منحصر به فرد، انتقادی و خلاقانه را میطلبد. این راه حلهای منحصر به فرد و خلاقانه را نمیتوان به وسیله آموزش سنتی به دانشجویان آموخت )3-11(. بنابراین از پرستاران انتظار میرود تا مهارتهای تفکر انتقادی خود را پرورش دهند و در ارائه مراقبت پرستاری به مددجویان استفاده کنند )17(.
باوجود اهمیت تفکر انتقادی در ارائه مراقبت پرستاری متعالی، متأسفانه به این امر در آموزش پرستاری بی توجهی شده است )13(، گویی همچنان پس از گذشت سالها، چگونگی توسعه مهارتهای تفکر انتقادی در دانشجویان پرستاری قبل از ورود به عرصه بالین، به عنوان چالش جدی در عرصه جهانی باقی مانده است )0, 14( و کیفیت پایین مراقبت )11( و مهارت پایین تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری و پرستاران تازه فارغ التحصی، به نگرانی عمده مدیران پرستاری منجر شده است )11, 14(. بنابراین آموزش پرستاری باید با استفاده از روشهای آموزشی نوین و دانشجو محور موجب توسعه یادگیری مبتنی بر حل مسئله، ارتقای یادگیری معنیدار و تفکر انتقادی دانشجویان شود )10, 12(.
در میان انواع متنوع رویکردهای تدریس، نقشهکشی مفهومی )Concept Mapping(، ابزاری ترسیمی برای سازماندهی و ارائه دانش است که بر پایه نظریه یادگیری یکسانسازی آزوبل استوار است )10(. در این روش میاندیشیم و مفاهیم را بهوسیله پیوند دادن مفاهیم جدید با مفاهیم شناختهشده قبلی، بهطور منظم و تفکیکشده میآموزیم و دانشجویان از مهارتهای شناختی تجزیه و تحلیل ،ارزشیابی و استدلال استفاده میکنند. درنتیجه یادگیری معنیدار ارتقاء یافته و موجب بهبود تفکر انتقادی میشود )13, 76(. پژوهشگران معتقدند این روش آموزشی علیرغم تنوع موجود در نحوه تهیه آن ،میتواند محرک خوبی برای فرایند یادگیری بوده و به بهبود مهارتهای تفکر انتقادی )10, 71, 77(، مهارتهای ارتباطی )73(، درگیر شدن در تصمیمات بالینی )74( و خلاقیت )10(، منتهی گردیده و جایگزین مناسبی برای روشهای تدریس معمول آموزش مهارتهای عملی باشد و موجب ارتقای مهارتهای تفکر انتقادی دانشجویان مبتدی پرستاری میگردد )71-70(. گرچه برخی از محققان، از عدم تأثیر این روش در تولید و ارتقای تفکر انتقادی سخن می گویند و به گیج کننده و زمان بر بودن و دشواری این روش به عنوان نقاط ضعف آن اشاره میکنند )11, 73(. بنابراین با توجه به نتایج متفاوت و گاه متناقض استفاده از روش نقشهکشی مفهومی، هدف از این مطالعه، مقایسه تأثیر آموزش به روش نقشهکشی مفهومی و روش متداول بر میزان تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری میباشد.
روش کار
این مطالعه نیمه تجربی در مرکز مهارتهای بالینی دانشگاه علوم پزشکی تهران با طرح دوگروهی، و پیش آزمون–پس آزمون ،
70
تاثیرآموزش به روش نقشه مفهومی و روش سخنرانی بر میزان تفکرانتقادی دانشجویان پرستاری که واحد عملی «اصول و فنون پرستاری» را انتخاب کرده بودند، مورد بررسی قرارداد. نمونههای این پژوهش شامل دانشجویان ترم اول پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی تهران بودند که در نیم سال دوم تحصیلی سال تحصیلی 33-1337، برای اولین بار واحد درسی اصول و فنون عملی پرستاری را انتخاب کرده بودند.
حجم نمونه با در نظر گرفتن 1/6 =P ، در سطح اطمینان 31% و توان آزمون 36%، 10 نفر برآورد گردید که به منظور جایگزین کردن ریزش احتمالی بعضی از نمونهها 26 نفر در نظر گرفته شدند. نمونهها ابتدا به صورت در دسترس انتخاب و سپس به صورت تصادفی به دو گروه 31 نفری تقسیم شدند. شرط ورود به مطالعه این بود که هیچیک از این افراد قبل از شروع این دوره، روش نقشه مفهومی را بهصورت کلاسیک و با رعایت اصول نقشهکشی مفهومی به کار نبرده باشند و در نیم سال دوم تحصیلی سال تحصیلی 33-1337، برای اولین بار واحد درسی اصول و فنون عملی پرستاری را انتخاب کرده باشند. دانشجویان با بیش از 3 جلسه غیبت و همچنین دانشجویان میهمان و کسانی که شرط ورود به مطالعه را نداشتند از مطالعه خارج شدند. قبل از شروع کلاسها ،یک پیشآزمون برای هر دو گروه به عمل آمد. از این دو گروه به عنوان گروه کنترل و دیگری به عنوان گروه آزمون در نظر گرفته شد.
ابزار گردآوری دادهها در این پژوهش پرسشنامه اطلاعات فردی و آزمون مهارتهای تفکر انتقادی کالیفرنیا فرم ب) The California Critical Thinking Skills( استفاده شد. این آزمون شامل 34 سؤال چند گزینهای با یک پاسخ صحیح برای ارزیابی مهارتهای تفکر انتقادی در حیطههای تحلیل، استنباط، استدلال قیاسی و استقرایی و ارزشیابی طراحی شده است. در این آزمون، نمره دهی بر اساس مقیاس لیکرت نبوده و به صورت صفر و یک میباشد یعنی به هر پاسخ صحیح یک امتیاز تعلق میگیرد. زمان لازم برای پاسخ دهی با سؤالات آزمون 41 دقیقه میباشد. امتیاز کسب شده در هر بخش از آزمون بین صفر تا 10 متغیر است. به طوری که در بخش تحلیل حداکثر 3 امتیاز، استنباط حداکثر 11 امتیاز ،استدلال قیاسی حداکثر 10 امتیاز ،استدلال استقرایی حداکثر 14 امتیاز و در بخش ارزشیابی 14 امتیاز لحاظ شده است. بدین ترتیب برای هر فرد 1 نمره مهارتهای تفکر انتقادی و یک نمره کل تفکر انتقادی که بین 34-6 متغیر است به دست میآید )36(. )لازم به توضیح است که برخی از سؤالات در چند حیطه مشترک هستد(. به نظر میرسد که این ابزار نسبت به سایر ابزارهای سنجش تفکر انتقادی، از جامعیت بیشتری برخوردار است )31(. در ایران، پایایی و روایی آزمون مذکور ،قبلاً در مطالعهای تعیین و تأیید شده است. بدین ترتیب که پایایی آزمون با روش بازآمون ضریب همبستگی 36/6 و ضریب کاپا 07/6 را نشان داده است. همچنین ضریب همبستگی درونی برای خرده آزمونهای این پرسشنامه بین 2/6 تا 22/6 گزارش شده که نشان دهنده آن است که خرده آزمونها با یکدیگر و همچنین با نمره کل آزمون همبستگی مثبت و معنی دار دارند) 00/6 = r( )37(. در مطالعه حاضر، آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 01/6 بود .ضمناً ضریب همبستگی خرده مقیاسهای تحلیل، استنتاج، ارزشیابی، استدلال قیاسی و استقرایی با نمره کل پرسشنامه به ترتیب 24/6، 23/6، 03/6، 2/6، 23/6 محاسبه گردید. قبل از شروع
کلاسها، به دانشجویان گروه آزمون به مدت یک جلسه 176 دقیقهایدر مورد نقشهکشی مفهومی و چگونگی ترسیم آن آموزش داده شد .سپس دانشجویان هر دو گروه کنترل و آزمون به مدت 14 جلسه 41 دقیقهای در طول 2 هفته متوالی )بهصورت تصادفی در روزهای شنبه –یکشنبه برای گروه آزمون و در روزهای سه شنبه و چهارشنبه برای گروه کنترل(، با توجه به اهداف آموزشی دوره که در Course Plan دانشجویان قید شده بود، توسط پژوهشگر و با حضور مدرس اصلی آموزش داده شدند. مهارتهای آموزش داده شده شامل: تزریق داخل جلدی، تزریق زیر جلدی ،تزریق داخل عضلانی، کانولاسیون وریدی ،تزریق داخل وریدی، آماده کردن سرم و میکروست، سوندگذاری بینی معدی، تغذیه از طریق سوند بینی معدی )گاواژ(، شستشوی سوند بینی معدی )لاواژ(، اکسیژن درمانی، اندازه گیری فشار خون، ساکشن راه هوایی، مراقبت از تراکئوستومی و تعویض پانسمان بود. همچنین قبل از شروع مطالعه، مجوز کمیته اخلاق کسب شد. بهتمامی دانشجویان در مورد اختیاری بودن شرکت آنان در مطالعه و محرمانه بودن اطلاعات آنان آگاهی لازم داده شد و از تمامی شرکتکنندگان رضایتنامه مکتوب اخذ گردید.
در این پژوهش محقق بر مبنای متون موجود در پایگاههای اینترنتی و متون تخصصی، نقشههای مفهومی را به روش Offline در نرمافزارهای Free-mind و Smart art رسم کرده و پس از تأیید روایی نقشهها توسط اعضای هیات



قیمت: تومان


پاسخ دهید