September-October 2016, Volume 5, Issue 4 DOI: 10.21859/jne-05045 Effect of Health Belief Model Education on the
Participation of Rural Women in Papsmear Test

Afshin Bahmani 1,*, Alireza Gharib 2, Khaled Rahmani 3, Farzaneh Ahmadian 4, Zainab Alizadeh 5, Bahieh Akhtar 5

MSc, Health Education Department, Kurdistan University of Medical Sciences. Sanandaj, Iran
MSc, Nursing Department, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran
PhD Student, Department of Epidemiology, School of Health, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran
Bachelor in General Health, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran
Bachelor in midwifery, Kurdistan University of Medical Sciences, Sanandaj, Iran
* Corresponding author: Afshin Bahmani, MSc, Health Education Department, Kurdistan University of Medical Sciences. Sanandaj, Iran. E-mail: a_bahmani59@yahoo.com
Received: 19 Jan 2016 Accepted: 15 Oct 2016

Abstract
Introduction: Cervical cancer is one of the most prevalent cancers in females. Pap smear test is an effective screening program; however, it is not conducted very frequently. The purpose of this article was to present findings on the effect of health belief model education on women’s participation in Pap smear examination.
Methods: The study included a convenience sample of asymptomatic females aged 20 years and older, who were living in Sarvabad. Overall, 180 subjects were selected and randomly divided to experimental (n = 90) and control (n = 90) groups. Data were collected using a demographic questionnaire and items of the Health Belief Model were self-reported. Data analysis included descriptive statistics for demographic variables, and Manwitny test and Chi-square determined the associations of other variables.
Results: Our findings showed that the mean scores of the intervention group and the control group

based on the Mann-Whitney test in perceived susceptibility, perceived benefits, perceived barriers

and perceived self-efficacy had a significant relationship. However, the severity had no significant relationship.Furthermore, 64.5% of people in the intervention group had pap test. Rate of doing a Pap test in the intervention group was 2.5 times that of the control.
Conclusions: Findings showed that targeted training and education models influence participation of women in the Pap smear test.
Keywords: Pap Smear, Cervical Cancer, Health Belief Model
© 2016 Iranian Nursing Scientific Association (INA)
نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

مهر و آبان 5931، دوره 1، شماره 4 05045-DOI: 10.21859/jne اثر آموزش مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی بر میزان مشارکت زنان روستایی در
انجام آزمایش پاپ اسمیر

افشین بهمنی 1،*، علیرضا غریب 2، خالد رحمانی 3، فرزانه احمدیان 4، زینب علیزاده 5، بهیه اختر 5

کارشناس ارشد، گروه آموزش بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران
کارشناس ارشد، گروه پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران
4 دانشجوی دکترای تخصصی، گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
3 کارشناس، گروه بهداشت عمومی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج. ایران
5 کارشناس، گروه مامایی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج. ایران
* نویسنده مسئول: افشین بهمنی، کارشناس ارشد، گروه آموزش بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کردستان، سنندج، ایران.
a_bahmani59@yahoo.com:ایمیل
تاریخ دریافت مقاله: 22/11/1423 تاریخ پذیرش مقاله: 23/10/1425
چکیده
مقدمه: سرطان دهانه رحم یکی از شایعترین سرطانها در زنان است و با وجود تست پاپ اسمیر به عنوان برنامه غربالگری مؤثر، میزان استفاده از آن پایین میباشد، پژوهش حاضر با هدف تأثیر آموزش بر مشارکت زنان در انجام آزمایش پاپ اسمیر بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی میپردازد.
روش کار: این مطالعه به روش نیمه تجربی با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی در زنان روستایی شهرستان سروآباداز توابع استان کردستان در سال 1423 انجام شد.181 نفر به عنوان نمونه به روش صورت تصادفی ساده انتخاب و سپس به طور تصادفی ساده در دو گروه مورد مداخله) 21 نفر( و کنترل) 21( نفر قرار گرفتند. در آموزش گروه آزمون از روش سخنرانی توام با پرسش و پاسخ، پخش فیلم و پمفلت استفاده گردید. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامهای شامل متغیرهای دموگرافیک وسازه های مدل اعتقاد بهداشتی بود که به صورت خود گزارشی تکمیل شده است. تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از آزمونهای آماری من ویتنی، کای دو و روشهای آماری توصیفی صورت گرفت 15/1 > P سطج معنا داری در نظر گرفته شد.
یافتهها: نتایج نشان داد در مقایسه میانگین نمرات سازههای مدل در دو گروه آزمون و گروه کنترل در سازههای حساسیت درک شده 113/1 = P ، منافع درک شده 111/1 > P، موانع درک شده 112/1 = P و خود کارآمدی درک شده 111/1 = P ارتباط معنی داری وجود دارد اما در مورد شدت درک شده 42/1 = P ارتباط معنی داری مشاهده نشد .58 نفر%) 5/43( از افرادی که در گروه آزمون قرار داشتند آزمایش پاپ اسمیر را انجام دادند، در کل میزان انجام تست پاپ اسمیردر گروه آزمون 5/2 بار بیشترازگروه کنترل بود.
نتیجه گیری: یافتهها حاکی از آن است که آموزشهای هدفمند و مبتنی بر مدلهای اموزشی در مشارکت زنان جهت انجام آزمایش پاپ اسمیر تأثیر گذاراست.
کلیدواژهها: پاپ اسمیر، سرطان دهانه رحم، مدل اعتقاد بهداشتی
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
سرطان به بیش از 211 نوع بیماری اطلاق میشود که حاصل رشد و )1(. تشخیص به موقع سرطان، امری حیاتی است و برآورد میشود که تکثیر بی رویه و بی برنامه سلولهای بدن است که تحت تأثیر عوامل بیش از یک سوم سرطانها، قابل پیشگیری میباشند )2(. در این بین، مختلف محیطی و ژنتیکی ایجاد میشود. آمارها مؤید افزایش تعداد سرطان دهانه رحم اگر چه به میزان زیادی قابل پیشگیری است، اما مبتلایان به این بیماری در سطح جهانی، به ویژه در کشور ایران است
43
هنوز به عنوان شایعترین علت مرگ ناشی از سرطان در زنان به حساب میآید )4(. سرطان دهانه رحم، دومین سرطان شایع بعد از سرطان پستان در دنیا میباشد و 18 درصد کلّ مرگ زنان، به علت این سرطان است )1(. تخمین شیوع جهانی سرطان دهانه رحم%) 0/11( میباشد که بیشترین میزان شیوع در قاره آفریقا) 23%( و شرق اروپا%) 3/21( و آمریکای لاتین%) 1/14( میباشد )3(. بروز سرطان دهانه رحم در کشور ایران و سایر کشورهای مسلمان در سطح پایینی قرار دارد )5(. اما میزان بروز مرگ و میر آن در ایران) 33%( است که درصد بالایی است و شبیه به کشورهای عربستان) 33%( و لیبی که) 44%( است میباشد )4(. رفتارهای بهداشتی پیشگیرانه میتوانند در مجموع نتایج سلامتی را بهبود بخشند، رفتار پیشگیرانه مؤثر در این زمینه انجام آزمون پاپ اسمیر است که جهت تشخیص سریع بکار رفته و اثرات بیماری را به مقدار بسیار زیاد کاهش میدهد )0(. آزمایش پاپ اسمیر ،آزمایش غربالگری در تشخیص سرطان دهانه رحم در زنان به ظاهر سالم بوده و یک رفتار بهداشتی و ارتقای سلامتی محسوب میشود. این آزمایش هر سه سال یکبار در زنانیکه از لحاظ جنسی فعال بوده یا هستند انجام میشود )8(. معمولاً پوشش انجام پاپ اسمیر در کشورهای در حال توسعه به طور میانگین 12% برآورد شده که در مقایسه با کشورهای توسعه یافته که 44% است، در سطح بسیار پایینتری قرار دارد )2(. هدف استفاده از مدلهای آموزشی در آموزش بهداشت بالابردن سطح آگاهیهای جامعه، ایجاد نگرش صحیح و کمک به تغییر رفتار میباشد و چهار چوب مدل استفاده شده در این مطالعه مدل اعتقاد بهداشتی است که یک مدل آموزش بهداشتی و ارتقاء سلامتی است این الگو تاکید دارد که چگونه ادراک فرد ایجاد انگیزه و حرکت می کندو سبب ایجاد رفتار میشود. براساس این الگو، برای اتخاذ عملکردهای پیشگیری کننده، افراد باید نخست در برابر مساله یعنی ابتلا به سرطان احساس خطر نمایند )حساسیت درک شده( ،سپس عمق این خطر و جدی بودن عوارض مختلفان در ابعاد جسمی ،روانی، اجتماعی و اقتصادی را درک کنند )شدت درک شده(، با علایم مثبتی که از محیط اطراف یا محیط داخلی خود دریافت میکنند )راهنمای عمل(، مفید و قابل اجرا بودن برنامه پیشگیری از سرطان دهانه رحم را باور کنند )منافع درک شده( و عوامل بازدارنده اقدام به عمل را نیز کم هزینهتر از فواید آن بیابند )موانع درک شده( تا در نهایت به عملکرد پیشگیری کننده از سرطان دهانه رحم توسط انجام تست پاپ اسمیر اقدام کنند )11(. در مطالعهای که توسط باقیانی مقدم انجام شد مشخص گردید که تهیه برنامههای آموزشی در مورد تست پاپ اسمیر برای افزایش عملکرد زنان ضروری به نظر میرسد )11(. خجسته نیز در مطالعهای بر اهمیت آموزشهای گسترده در زمینه انجام تست پاپ اسمیر تاکید نموده است )12(. شهرستان سروآباد یکی از شهرستانهای محروم استان کردستان بوده که هم مرز با کشور عراق میباشد. اما با توجه به نبود بسیاری از امکانات تشخیصی، کمبود آموزشها و عدم رعایت اصول پیشگیری و در برخی مواقع سبک زندگی ناسالم، میزان بیماریهای غیر واگیر از جمله سرطانها در طول چند سال گذشته در شهرستان افزایش یافته است. سرطان دهانه رحم در میان
45
زنان بعد از سرطان سینه دومین سرطان شایع در شهرستان به شمارمیآید. میزان شیوعان 5/11 در صد هزار در سال برآورد شده است کهنسبت به پنج سال گذشته سه برابر رشد داشته است ومیزان پوششپاپ اسمیر در زنان% 5/5 میباشد که در سطح بسیار پایینی است واین نشان از غربالگری ضعیف این بیماری در سطح زنان شهرستان است)14(. با توجه به اهمیت موضوع و اینکه تا به حال در این زمینه مطالعهای در سطح شهرستان انجام نشده، این مطالعه با هدف تأثیر برنامه اموزشی با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی بر میزان مشارکت زنان در انجام آزمایش پاپ اسمیر طراحی گردید.
روش کار
این مطالعه، یک پژوهش مداخلهای نیمه تجربی از نوع آزمون کنترل بوده که در مراکز بهداشتی و درمانی روستایی شهرستان سروآباد از توابع استان کردستان در فاصله زمانی خرداد تا آذر ماه سال 1423، در بین زنان متأهل 21 تا 41 ساله انجام گرفت. نحوه انجام مطالعه بدین شرح بود که پس از هماهنگی با مسؤولین مرکز بهداشت شهرستان سروآباد، از نه مرکز روستایی موجود در شهرستان از میان پروندههای خانوار افرادی که واجد شرایط مطالعه بودند به صورت تصادفی ساده انتخاب شدند. در انتخاب حجم نمونه با در نظر گرفتن متغیر رفتار )انجام پاپ اسمیر( به عنوان متغیر وابسته و تعداد سیزده متغیر مستقل تعداد نمونه لازم طبق رابطه N=50+10K صد و هشتاد نمونه برآورد گردید که 21 نفر در گروه کنترل و 21 نفر در گروه آزمون قرار گرفتند. متأهل بودن، سن حداقل 21 سال و حداکثر 41 سال عدم انجام آزمایش پاپ اسمیر و اینکه سه سال از ازدواج انها گذشته باشد و تمایل به همکاری با تیم تحقیق، به عنوان ضوابط ورود به مطالعه و عدم حضور مستمر در جلسات آموزشی و یا در هنگام تکمیل پرسشنامه پس آزمون، به عنوان معیارهای خروج از مطالعه در نظر گرفته شد. شرکت کنندگان در زمینه چگونگی انجام مطالعه و محرمانه بودن اطلاعات و همچنین هدف از انجام این مطالعه توجیه شدند و تمامی آنها با تمایل خود وارد مطالعه شدند. ارزشیابی تشخیصی از زنان با توجه به مطالعه کیفی صورت گرفته توسط تیم تحقیق، بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی انجام شد که در آن تمامی عوامل تأثیر گذار بر انجام آزمایش پاپ اسمیر مبتنی بر سازههای مدل با استفاده از روش مصاحبه نیمه ساختارمند شناسایی، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و پس از دستیابی به نتایج در نهایت جهت طراحی محتوای آموزش مورد استفاده قرار گرفت. سپس برنامه آموزشی تدار ک دیده شده، در میان گروهی از زنان که به عنوان گروه مداخله در نظر گرفته شده بودند، اجرا شد و 4 ماه بعد از انجام مداخله آموزشی، دوباره اطلاعات لازم از دو گروه مورد بررسی جمع آوری شد و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
محتوای آموزشی مورد نظر، در قالب فیلم آموزشی تهیه شده توسط محقق با زبان محلی، و برگزاری سه جلسه یک ساعته پرسش و پاسخ برای زنان تهیه شد که هدف آن آگاه ساختن شرکت کنندگان نسبت به سرطان دهانه رحم، عوامل مساعدکننده، عوارض و علائم هشداردهنده آن به منظور ارتقای شدت درک شده زنان، در رابطه با عوارض ابتلا به سرطان دهانه رحم و همچنین آشنایی با آزمایش پاپ اسمیر و اهمیت آن و رهنمودهایی به منظور پیشگیری از سرطان دهانه
نشریه آموزش پرستاری، دوره 1، شماره 4، مهر و آبان 5931
نحوه امتیاز دهی پرسشنامه اینگونه بوده که برای هر پاسخ صحیح امتیاز1، برای نظری ندارم امتیاز صفر و جواب غلط امتیاز 1- تعلق گرفتهاست. تجزیه و تحلیل دادهها به وسیله نرم افزار آماری SPSS ویرایشبیستم و با بهره گیری از آزمونهای اماری کای دو، من ویتنی و آزمونهایتوصیفی انجام شد. سطح معنا داری آزمونها 15/1 در نظر گرفته شد.
یافتهها
در این مطالعه اکثر زنان شرکت کننده بیسواد%) 4/41( و یا سواد در حدابتدایی%) 4/21( داشتند. میانگین سنی افراد شرکت کننده) 4/11 ± 2/48( بوده و%) 3/23( آنها دارای همسر بودند. اکثریت زنان
)%8/20( عدم وجود سابقه فامیلی در خصوص سرطان دهانه رحم را گزارش نمودند. در خصوص همسان سازی متغییرهای دموگرافیک در دو گروه آزمون و کنترل در حالت پایه )قبل از انجام مداخله( طبق آزمونهای آماری انجام شده تفاوت معنی داری مشاهده نگردید) جدول
.)1 رحم به منظور کاهش موانع درک شده مرتبط با انجام آزمایش پاپ اسمیر بود.
ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه کتبی از نوع محقق ساخته بود و اطلاعات به روش خودگزارش دهی از شرکت کنندگان جمع آوری شد.
پرسشنامه مذکور دارای دو قسمت بود، بخش اول شامل 4 سؤال در زمینه اطلاعات دموگرافیکی بود واطلاعات شرکت کنندگان را در خصوص سطح تحصیلات، سن، نوع وسیله پیشگیری از بارداری و داشتن فرد مبتلا به سرطان دهانه رحم در خانواده موردارزیابی قرار میداد. بخش دوم شامل سؤالات مربوط به سازههای مدل که شامل 42 سؤال بودکه از نتایج مطالعه کیفی انجام شده توسط محقق بدست آمده بود و روایی آنها از نوع محتوایی وبا تأیید 11 نفر از متخصصان رشته مورد تأیید و پایایی آن با روش آلفا کرونباخ با حذف دو سئوال در حیطه موانع درک شده و منافع درک شده 05/1 گزارش گردید. پرسشنامهها با مقیاس سه گزینهای از )1( مخالفم تا )4( موافقم تنظیم شده بود .

جدول 1: مقایسه همسان بودن متغییرهای دموگرافیک در دو گروه آزمون و کنترل در حالت پایه )قبل از انجام مداخله(
P Value گروه کنترل گروه مداخله سطح متغییر
1/30 تحصیلات
58 51 بی سواد
15 22 ابتدایی
12 2 راهنمایی
5 8 دیپلم و بالاتر
1/32 وضعیت تأهل
80 84 متأهل
4 0 طلاق گرفته یا بیوه
1/32 42/30 ± 11/15 48/45 ± 11/24 سن
1/14 28/08 ± 3/01 20/42 ± 5/11 نمایه توده بدنی )BMI(
1/42 4/40 ± 2/18 4/11 ± 2/11 تعداد فرزند
مقادیر سن ،BMI و تعداد فرزند به صورت میانگین

جدول 2: مقایسه میانگین نمرات سازههای مدل اعتقاد بهداشتی در گروه آزمون و گروه کنترل بعداز انجام آموزش بر اساس آزمون من ویتنی
P value گروه کنترل گروه آزمون سازههای مدل
میانگین و انحراف معیار تعداد افراد میانگین و انحراف معیار تعداد افراد
1/113 3/8241 ± 2/2 21 4/4010 ± 2/3 21 حساسیت درک شده
1/42 3/2344 ± 1/1 21 3/5853 ± 1/24 21 شدت درک شده
1/111 4/128. ±



قیمت: تومان


پاسخ دهید