November-December 2016, Volume 5, Issue 5 DOI: 10.21859/jne-05053 The Efficacy of Detached Mindfulness in Meta-Cognitive Therapy on Postpartum Depression

Ezatollah Ghadam Pour 1, Amir Azizi 2,*, Javad Mohamadi 2

Associate Professor of Department of Psychology, Lorestan University, Khorramabad, Iran
PhD Student in Psychology, Lorestan University, Khorramabad, Iran
* Corresponding author: Amir Azizi, PhD Student in Psychology, Lorestan University, Khorramabad, Iran. E-mail: amir28144@gmail.com

Received: 15 Dec 2015 Accepted: 23 Nov 2016
Abstract
Introduction: Given the influence of postpartum depression on patterns of parent-child relationships, in this study we aimed to determine detached mindfulness in meta-cognitive therapy on postpartum depression.
Methods: In this quasi-experimental study, the study sample included 30 patients among 89 patients referred to Bozorgmehr clinic in Tabriz in 2014, who had postpartum depression. Four weeks after delivery and after clinical interview and completing Beck Depression Inventory, depression was diagnosed. After eight sessions (two sessions a week, 90 minutes per month) of detached mindfulness-based cognitive therapy, depression questionnaire was administered in both groups.
The data was analyzed using SPSS version 16 and analysis of covariance.
Results: The results of analysis of covariance showed that after the intervention, the average posttest in the test group decreased significantly (P = 0.026). Thus, this treatment reduced the rate of postpartum depression in the patients under study.
Conclusions: These findings may have important implications in the use of detached mindfulness in meta-cognitive therapy on postpartum depression.
Keywords: Metacognition; Mindfulness; Depression; Childbirth

© 2016 Iranian Nursing Scientific Association (INA)
نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

آذر و دی 5931، دوره 1، شماره 1 05053-DOI: 10.21859/jne اثربخشی درمان فراشناختی ذهن آگاهی انفصالی بر افسردگی پس از زایمان

عزت اله قدمپور 1، امیر عزیزی 2،*، جواد محمدی 2

7 دانشیار گروه روانشناسی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
2 دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
* نویسنده مسئول: امیر عزیزی، دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران. ایمیل:
amir28144@gmail.com
تاریخ دریافت مقاله: 22/40/7930 تاریخ پذیرش مقاله: 49/43/7931
چکیده
مقدمه: با توجه به اینکه افسردگی پس از زایمان بر الگوی ارتباطی والد – فرزند تأثیر میگذارد؛ هدف پژوهش تعیین میزان اثربخشی درمان فراشناختی ذهنآگاهی انفصالی بر افسردگی پس از زایمان بود.
روش کار: پژوهش حاضر از نوع نیمه تجربی میباشد. نمونه آماری پژوهش، شامل 94 بیمار مبتلا به افسردگی پس از زایمان در سال 7939 بود که از میان 83 بیماری که چهار هفته پس از زایمان به کلینیک بزرگمهر شهر تبریز مراجعه کرده بودند و پس از انجام مصاحبه بالینی و تکمیل پرسشنامه افسردگی بک، تشخیص افسردگی گرفته بودند، با استفاده از روش نمونهگیری تصادفی ساده انتخاب شده و در دو گروه آزمایشی و کنترل) 71 نفر برای هر گروه( قرار گرفتند. بعد از اتمام دوره 8 جلسههای )هفتههای دو جلسه 34 دقیقههای در طول یک ماه( درمان فراشناختی مبنی بر ذهن آگاهی انفصالی، پرسشنامه افسردگی در هر دو گروه اجرا شد. دادهها با استفاده از روش تحلیل کواریانس در نرمافزار SPSS نسخه 76 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافتهها: نتایج آزمون تحلیل کواریانس نشان داد که پس از اجرای مداخله، میانگین پسآزمون در گروه آزمایش به میزان معناداری کاهش یافت )426/4 = P(؛ بنابراین این درمان باعث کاهش میزان افسردگی پس از زایمان در بیماران گروه آزمایش شده است.
نتیجه گیری: نتایج این پژوهش تلویحات مهمی در زمینه به کارگیری درمان مبتنی بر الگوی فراشناختی ذهنآگاهی انفصالی، به
منظور کاهش افسردگی پس از زایمان به همراه دارد.
کلیدواژهها: فراشناخت، ذهن آگاهی، افسردگی، زایمان
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
حاملگی و دوره پس از زایمان، مادر و خانوادهاش را با انواع تقاضاها روبهرو میکند. معمولاً مادران به خوبی از عهده مراقبت از کودک برآمده و با تأثیرهای خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی ناشی از آن سازش مییابند )7(؛ اما این دوران میتواند به حدی تنشزا باشد که سبب بیماریهای روانی گردد )2(. این مشکل یک مشکل جدی شایع و قابل درمان با تاثیرهای گسترده بر مادر و خانواده بوده و به صورت شایعی کمتر از حد واقعی تخمین زده میشود )9(.
افسردگی پس از زایمان یک اختلال روانی جدی و فراوانترین عارضه شایع در این دوره با شیوع 74 تا 71 درصد است )0(. افسردگی پس از زایمان با احساس غمگینی، ناتوانی از لذت بردن، تحریکپذیری، عصبانیت و کاهش اعتماد به نفس مشخص میگردد )1(. شروع این اختلال عموماً در 72 هفته اول بارداری است )6(.
71
مطابق معیارهای پنجمین ویراست راهنمای روشهای تشخیصی و آماری اختلالهای روانی، افسردگی پس از زایمان عبارت است از افسردگی عمده و وجود همزمان پنج مورد از علائم برهم خوردن نظم جسمانی و مشخصه افسردگی که حداقل یکی از آنها خلق افسرده یا کاهش علاقه و لذت در فعالیتها باشد. این علائم حداقل باید به مدت 2 هفته تداوم داشته و حداکثر ظرف 0 هفته پس از زایمان آغاز گردد
.)1(
افسردگی پس از زایمان با شیوع 1 تا 04 درصد در جوامع متفاوت و بیش از 1/72 درصد پذیرشهای زنان به دلیل مشکلات روانی را به خود اختصاص میدهد، اثرات سوئی بر روابط مرتبط با همسر و کودک دارد و رشد و خصوصاً تکامل شیرخوار را به طور زیانبار تحت تأثیر قرارمیدهد )8, 3(. مطالعات اخیر به وجود رابطه بین علائم افسردگی مادر

نشریه آموزش پرستاری، دوره 1، شماره 1، آذر و دی 5931
و تغییرات عصبی هورمونی و اختلال در سازگاری در جنبههای مختلف خواب، تغذیه، خلق و خو و وابستگی در نوزاد تاکید میکند )74(.
فنون مبتنی بر الگو فراشناختی ذهنآگاهی انفصالی تأثیر بهسزایی بر اختلالهای هیجانی مخصوصاً افسردگی داشته است )77(. یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین الگوهای تبیین اختلالهای روانی در سالهای اخیر، الگو عملکرد اجرایی خودتنظیمی Wells و Matthews بوده است. در الگو عملکرد اجرایی خودتنظیمی، همه اختلالات روانی میتوانند با فعالیت الگویی ناکارآمد از شناخت مرتبط باشند که نشانگان توجهی- شناختی نامیده میشود. این نشانگان الگویی از فعالیت پردازش راهبردی است که به وسیله دانش فراشناختی ذخیره شده در حافظه درازمدت، راهاندازی میشود )72(. بر این اساس ،تعدیل شناختی در درمان نباید فقط بر چالش با اعتبار نگرانی و افکار منفی تمرکز کند، بلکه باید مستقیماً بر تعدیل نشانگان توجهی- شناختی و تغییر در سبک شناخت نیز متمرکز شود .یکی از با اهمیتترین راهکارها برای انجام این مهم، ایجاد و گسترش حالتی از ذهنآگاهی انفصالی است )77(. Wells و Matthews )2446( ذهنآگاهی انفصالی را حالتی خوشایند برای بیماران تحت درمان روانشناختی و نقطه مقابل و ناسازگار با نشانگان توجهی- شناختی میدانند )72(. به طور کلی، ذهنآگاهی انفصالی شامل حالتی است که در آن با وجود آگاهی عینی از افکار و وقایع درونی، هیچگونه پاسخدهی تلاشگرانه شناختی )ارزیابی تاییدی، تحلیل مفهومی، تلاش برای کنترل یا سرکوب( و یا رفتاری صورت نمیگیرد )77(.
سطوح الگو فراشناختی ذهنآگاهی انفصالی را میتوان شامل موارد زیر دانست: سطح اول: سطح پایینتر است که براساس محرکها برانگیخته میشود و خارج از دانش آگاهانه است، اما تولیدهای آن ممکن است به آگاهی راه پیدا کنند. پردازش این سطح، خیلی وابسته به منابع شناختی نبوده و به مقدار قابل توجهی انعکاسی است. سطح دوم: یک سطح پردازشی کنترل شده پیوسته است که شامل ارزیابی آگاهانه از وقایع، کنترل فکر و عمل است. سطح سوم: منبع دانش خود )باورها( در حافظه بلندمدت است. این باورها عوامل فراشناختی هستند و حداقل شامل بخشی از طرحهای پردازش هستند. منابع موردنیاز سطح پایینتر و سطح پیوسته از یکدیگر متفاوت هستند. فعالیت سطح پایین عمدتاً اتوماتیک است. به این معنی که نیازهای توجهی، حداقل هستند و پردازش عمدتاً خارج از دانش آگاهانه انجام میگیرد. سطح پیوسته وابسته به منابع توجهی برای اجرای پردازش است و فعالیتهای آن تابع درجههای متفاوتی از دانش آگاهانه است. پردازش انجام گرفته در این سطح، ارادی است و فرد به طور طبیعی از کنترل ارادی خودآگاه است ،اگرچه در بسیاری از اختلالهای بالینی، این آگاهی ممکن است کاهش یابد. اجزای پردازش پیوسته مستلزم دستیابی به دانش خود )باورها( است. این سطح نمیتواند مستقل عمل کند و جهتگیری آن متکی بر دانش خود یا باورهای موجود در حافظه است. در ترکیب ذهنآگاهی با این الگو فراشناختی در مرحله پردازش پیوسته فرد باید بیاموزد که به جای نشانگان توجهی- شناختی، از ذهنآگاهی انفصالی استفاده کند و در واقع هیچگونه فعالیت تلاشگرانه برای کنترل و سرکوبی از خود نشان ندهد )77(.
امروزه برخی شواهد نشان میدهد که درمان فراشناختی مبنی بر ذهنآگاهی باعث کاهش افسردگی میشود؛ به عنوان مثال آذرگون
78
)2443( در پژوهشی به بررسی اثربخشی آموزش ذهنآگاهی بر کاهشافسردگی و نشخوار ذهنی میپردازد. نتایج حاکی از اثربخشی روش درمانی مبنی بر ذهنآگاهی بود. به طوری که در نشخوار فکری، نگرش ناکارآمد و افکار خودآیند گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه کاهش محسوسی دیده شد )79(.
چارچوب الگوی شناختی، مدلهای نظری و به تبع آن راهکارهای مداخلههای متعددی جهت درمان افسردگی به عنوان شایعترین اختلال روانی، توسعه یافته است. علیرغم کارآمدی نسبی اغلب شیوههای شناختدرمانی در کنترل و یا حداقل کاهش افسردگی، هنوز کاستیهایی وجود دارد و به تبع آن مدلهای نظری جایگزین در حال شکلگیری هستند. گرچه قضاوت درباره اندازه اثر و کارآمدی روشهای مختلف درمانی در چارچوب الگوی شناختی هنوز زود است، با این همه به نظر میرسد درمان فراشناختی افسردگی با توجه به تأکیدش بر رابطه متقابل نشخوارهای ذهنی افسردگی و فراشناخت )به ویژه عقاید مثبت و منفی درباره نشخوارها(، در مقایسه با سایر مدلهای نظری در موقعیت بهتری قرار دارد. از سوی دیگر با توجه به شیوع اختلال افسردگی پس از زایمان، عدم شناسایی آن و تاثیرات زیادی که بر مادر ،نوزاد، روابط مادر و فرزند و حتی روابط زن و شوهر میگذارد و همچنین به دلیل سهم زیاد عوامل روانی مؤثر بر این اختلال ضرورت زیادی برای پیشگیری و درمان آن احساس میشود؛ به همین منظور هدف از انجام این پژوهش تعیین میزان اثربخشی درمان فراشناختی ذهنآگاهی انفصالی بر افسردگی پس از زایمان بود.
روش کار
پژوهش حاضر از نوع نیمه تجربی بود که با استفاده از طرح پیشآزمون- پسآزمون با گروه کنترل انجام گرفت. جامعه آماری این پژوهش شامل 83 نفر از افرادی بود که در سال 7939 و پس از گذشت حدوداً چهار هفته پس از زایمان به کلینیک بزرگمهر شهر تبریز مراجعه کرده بودند و از میان آنها تنها 91 نفر مبتلا به افسردگی پس از زایمان بودند. در این میان تعداد 9 نفر حاضر به شرکت در پژوهش نشدند و به علت ریزش در گروه آزمایش که به دلیل طولانی بودن مدت درمان، لزوم انجام تمرینات و تکالیف خانگی روزانه، عود مکرر بیماری و در نتیجه تشدید وضعیت بیماران، 2 نفر نیز از مطالعه خارج شدند. در نهایت آزمودنیهای این پژوهش شامل 94 نفر از بیماران مبتلا به افسردگی پس از زایمان بودند که در سطح بالایی از افسردگی )نمره برش 78( قرار داشتند، به وسیله مصاحبه ساختاریافته توسط روانشناس و براساس ملاکهای تشخیصی 5-DSM و با نظر روانپزشک شناسایی شدند .بیماران مبتلا به افسردگی پس از زایمان به روش نمونهگیری تصادفی ساده انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل) 71 نفر برای هر گروه( جایگزین شدند .یک گروه از این آزمودنیها در معرض درمان فراشناختی مبنی بر ذهنآگاهی انفصالی قرار گرفتند و یک گروه به عنوان گروه کنترل درنظر گرفته شد و هیچگونه مداخلهای بر روی آنها اجرا نشد. برای هر دو گروه پیشآزمون و سپس پسآزمون با استفاده از پرسشنامه افسردگی بک سنجیده شد. همچنین به دلیل محدودیت نمونهگیری تنها به کلینیک بزرگمهر مراجعه شد. ملاکهای ورودبیماران به نمونه پژوهش عبارت بودند از: نداشتن سابقه ابتلاء بهافسردگی پس از زایمان، دارا بودن سطح بالایی از افسردگی )نمره برش
78(، نداشتن اختلال سایکوتیک و یا ملاکهای کامل اختلال شخصیت در محور II براساس پنجمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی )5-DSM( و تشخیص روانشناس، عدم دریافت درمانهای روانشناختی قبل از ورود به پژوهش، در صورت مصرف دارو، امکان ثابت نگهداشتن نوع و میزان داروی مصرفی طی مدت پژوهش، دارا بودن حداقل سطح تحصیلات دیپلم، موافقت بیمار برای شرکت در پژوهش و امضای رضایتنامه کتبی. وجود مخاطراتی برای بیمار مثل داشتن افکار جدی درباره خودکشی که امکان عدم دریافت دارو و ثابت نگه داشتن آن را ناممکن میسازد، به عنوان ملاکهای خروج از پژوهش درنظر گرفته شد.
بعد از انتخاب گروههای نهایی پژوهش، از آزمودنیهای دو گروه خواسته شد که در یک جلسه توجیهی شرکت کنند. در این جلسه با تشریح اهداف پژوهش سعی شد که انگیزه و موافقت لازم مراجعان برای شرکت در پژوهش جلب شود. به منظور رعایت اصول اخلاقی، فرم موافقت برای همکاری در پژوهش توسط مراجعان تکمیل شد و پژوهشگران به مراجعان این اطمینان را دادند که کلیه مطالب ارائه شده در جلسات درمانی و نتایج پرسشنامهها محرمانه خواهد بود.
در این پژوهش به منظور گردآوری اطلاعات از دو ابزار استفاده شد: مصاحبه بالینی ساختار یافته برای اختلالات محور (SCID-I) I و پرسشنامه افسردگی بک ویرایش دوم) II-BDI(. مصاحبه بالینی ساختاریافته که برای اختلالات محور (SCID-I) I به کار میرود، ابزاری انعطافپذیر است و توسط First و همکاران در سال 7336 تهیه شد )70(. Tran و Smith )2440( ضریب کاپای 64 را به عنوان
جدول 1: پروتکل درمانی مبنی بر الگوی فراشناختی ذهنآگاهی انفصالی
معارفه، بحث راجع به تعداد جلسات، طول دوره و مدت زمان هر جلسه، ارائه خلاصهای از روش درمان و بیان هدف جلسات، انجام پیشآزمون. جلسه اول
بیان خلاصه محتوای جلسه قبل، توضیح راجع به اینکه الگوی فراشناختی ذهنآگاهی انفصالی چیست و ارائه نمودار آن، بحث راجع به الگو، آموزش فن کنترل توجه و تمرین آن، ارائه تکلیف و تأکید بر انجام تکلیف، دریافت بازخورد. جلسه دوم
دریافت بازخورد از جلسه قبل، مرور تمرین و تکلیف جلسه قبل، آموزش و تمرین فن هدایت فراشناختی، آموزش و تمرین آزمایش ضد منع بازداری، ارائه تکلیف خانگی. جلسه سوم
دریافت بازخورد از جلسه قبل، بحث پیرامون تکالیف خانگی، آموزش و تمرین فن تداعی آزاد، ارائه تکلیف خانگی، دریافت بازخورد. جلسه چهارم
دریافت بازخورد از جلسه



قیمت: تومان


پاسخ دهید