نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی
آذر و دی 5931، دوره 1، شماره 1 05054-DOI: 10.21859/jne رابطه سلامت معنوی با شادکامی در دانشجویان پرستاری

بی بی نجمه عبادی 1، محمد علی حسینی 2،*، ابوالفضل ره گوی 3، مسعود فلاحی خشکناب 4، اکبر بیگلریان 5

1 کارشناسی ارشد مدیریت پرستاری کودکان، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران
3 دکتری مدیریت آموزش، دانشیار گروه مدیریت توانبخشی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد پرستاری، مربی گروه پرستاری، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران
دکتری پرستاری، دانشیار گروه پرستاری، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران
دکتری آمار، استادیار گروه آمار زیستی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران
* نویسنده مسئول: محمد علی حسینی، دکتری مدیریت آموزش، دانشیار گروه مدیریت توانبخشی، دانشگاه علوم بهزیستی و
توانبخشی، تهران، ایران. تلفن: 3133112123-81+، ایمیل: mahmaimy2020@gmail.com
تاریخ دریافت مقاله: 18/23/1285 تاریخ پذیرش مقاله: 22/28/1285
چکیده
931164362712

مقدمه: سلامت معنوی به عنوان یکی از مؤلفههای مهم سلامت بوده، که بررسی ارتباط آن با شادکامی به عنوان احساس رضایت افراد از زندگی بویژه در دانشجویان به عنوان مدیران و سازندگان آینده هرجامعه ضروری و حائز اهمیت میباشد. این تحقیق با هدف، تعیین رابطه سلامت معنوی با شادکامی دانشجویان پرستاری دانشگاههای علوم پزشکی و آزاد اسلامی شهر یزد در سال 1284 انجام شد.
روش کار: این پژوهش از نوع مطالعات توصیفی همبستگی بوده که به صورت مقطعی در دانشجویان پرستاری دانشگاههای علوم پزشکی و آزاد شهر یزد در سال 1284 انجام شد. روش نمونه گیری در این پژوهش از نوع سرشماری بوده و حجم نمونه معادل حجم جامعه) 552( نفر در نظر گرفته شد. سلامت معنوی با پرسشنامه Ellison بر اساس سه بعد شناختی، عواطف، کنش و شادکامی با پرسشنامه Oxford با پنج حیطه رضایت زندگی، حرمت خود، بهزیستی فاعلی، رضایت خاطر و خلق مثبت مورد تحلیل قرار گرفته است. مطالعات قبلی روایی و پایایی پرسشنامهها را 84/2 و 83/2 تأیید کرده و نیازی به سنجش مجدد آنها نبود. برای تفسیر دادهها از نرم افزار SPSS نسخه 32 و روشهای آماری توصیفی )فراوانی، درصد فراوانی( و تحلیلی )ضریب همبستگی پیرسون، آزمون تی، رگرسیون خطی( استفاده شد.
یافتهها: میانگین نمره سلامت معنوی و شادکامی در دانشجویان دانشگاه آزاد به ترتیب )22/11 ± 24/85، 16/15 ± 41/45( و در دانشجویان علوم پزشکی به ترتیب )85/12 ± 14/81، 28/15 ± 32/52( به دست آمد سلامت معنوی دانشجویان با شادکامی رابطه مثبت و معناداری داشت. شدت همبستگی سلامت معنوی با شادکامی در دانشجویان دانشگاه آزاد و علوم پزشکی با ضریب همبستگی پیرسون به ترتیب برابر) 12/2 = P > 2/221 ،r( و) 61/2 = P > 2/221 ،r( برآورد گردید. که کلیه محاسبات این تحقیق یا سطح اطمینان 85% انجام شد. تمامی ابعاد سلامت معنوی با شادکامی ارتباط معنادار داشت. بیشترین ارتباط را بعد عواطف و کمترین ارتباط را بعد کنش به خود اختصاص داد.
نتیجه گیری: سلامت معنوی و شادکامی دانشجویان پرستاری در هر دو دانشگاه بالاتر از سطح متوسط بود و سلامت معنوی 2 با شادکامی رابطه مستقیم و معنا داری داشت. به بیانی دیگر هر چه سلامت معنوی دانشجویان بالاتر بود، شادکامی آنان نیز بیشتر بود .
بنابراین میتوان با برنامه ریزی در راستای ارتقای سلامت معنوی دانشجویان، شادکامی آنان را افزایش داد.
کلیدواژهها: سلامت معنوی، شادکامی، دانشجویان پرستاری
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

32
مقدمه
سلامت معنوی جدیدترین بعد سلامت میباشد که در کنار دیگر ابعاد سلامتی همچون سلامت جسمی، روانی و سلامت اجتماعی قرار گرفته است )1(. معنویت یک نیروی قوی در مرکز زندگی انسان و به عنوان یکی از مهمترین ابعاد وجودی انسان به شمار میرود که به سلامتی، احساس خوب داشتن و بهبودی پیوند خورده است. معنویت یک پدیده جهانی و بشری است که تمام وجود انسان را به یک وجود برتر متصل میکند و عامل ادامه زندگی و هدف دار شدن زندگی به شمار میرود )3(. در یک تعریف جامع در ترسیم فضای سلامت معنوی میتوان گفت: سلامت معنوی عبارتست از برخورداری از حس پذیرش، احساسات مثبت، اخلاق و حس ارتباط متقابل مثبت با یک قدرت حاکم و برتر قدسی، دیگران و خود که طی یک فرایند پویا و هماهنگ شناختی، عاطفی، کنشی و پیامدی شخص حاصل میآید )2(. پایبندی به ارزشها و آموزههای دینی که مبتنی بر ویژگیها و نیازهای فطری انسان است ،تأمین کننده آرامش، سلامت روان، بهزیستی و شادکامی دین داران خواهد بود )4(. بعد معنوی میتواند تأثیر به سزایی در کسب سلامت داشته باشد، به طوری که معنویت یکی از جوانب انسان در مراقبت کل نگر در نظر گرفته میشود و در سلامتی و رفاه نقش مهمی ایفا میکند )5(. در این میان پرستاران به عنوان بزرگترین گروه ارائه دهنده خدمات سلامتی در همه کشورها مطرح میباشند و کیفیت مراقبتهای درمانی آنان، تأثیر مستقیمی بر اثربخشی سازمانهای بهداشتی و درمانی دارد و این حرفه از جمله مشاغلی است که با مشکلات و عوامل تنش زای فراوانی همچون بیماری، مرگ، فشارهای کاری و تقاضای زیاد در محل کار، کمبود حمایت و تعارضات فراوان همراه است )1(؛ بنابراین سلامت جسمی و روانی و به تبع آن سلامت معنوی میتواند بر کیفیت ارائه مراقبتهای درمانی آنان تأثیر گذارد؛ که تأمین نیازهای معنوی میتواند به رضایتمندی از زندگی منجر شده و پرستاران به عنوان یکی از مهمترین واسطهها با کمک به برطرف کردن نیازهای معنوی میتوانند به افزایش رضایتمندی بیماران از زندگی کمک کنند )6(. برخی محققین معتقدند که مؤلفههای سلامت معنوی میتوانند در خدمت سلامت جسمی قرار گیرند. حتی این مؤلفهها میتوانند تأثیرات پیشگیری کننده از بیماریهای جسمی داشته باشند )1(. با توجه به اینکه، یکی از نیازهای روانی بشر، شادی و نشاط است و به دلیل تأثیر عمدهای که بر زندگی افراد دارد، همواره ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. نشاط و شادی از نیازهای اولیه فطری و ضروری انسان به شمار میرود و میتوان آن را از مهمترین عوامل سلامت خانواده و جامعه انگاشت. روح امید و تلاش و پیشرفت در پرتو یک زندگی شاد و بانشاط است )8(. Argyle )3224( درباره معنای شادکامی مینویسد: گاهی گفته میشود که مفهوم شادکامی، مبهم و اسرارآمیزاست. اما واضح است که بیشتر مردم به خوبی میدانند شادکامی چیست. در زمینه یابی ها که از مردم درباره معنای شادکامی سؤال شده، پاسخ دادهاند که غالباً شادکامی عبارت است از: بودن در حالت خوشحالی و سرور یا دیگر هیجانهای مثبت، یا عبارتست از: راضی بودن از زندگی خود. البته وی معتقد است که علاوه بر این دو جزء، یعنی عواطف مثبت و رضایت، جزء سومی نیز وجود دارد که فقدان افسردگی و اضطراب یا دیگر عواطف منفی میباشد )12(.
34
جان بزرگی و همکار) 1215( در پژوهشی با عنوان بررسی رابطه بین شادکامی با جهت گیری مذهبی و شادکامی روانشناختی و افسردگی به این نتیجه رسیدند که بین شادکامی دینی و شادکامی روانشناختی رابطه معنادار مثبت و بین شادکامی دینی و افسردگی یک همبستگی منفی وجود دارد )4(. Francis و همکاران) 3226( با هدف بررسی رابطه بین نگرش دینی وشادکامی در نوجوانان، به کمک Oxford Happiness Scale گزارش دادهاند که بین شادکامی و نگرش دینی رابطه ضعیف، اما معناداری وجود داشته است )11(. مجیدی و همکاران )1281( در مطالعه خود به این نتیجه رسیدند که مدیریت استرس میتواند شادکامی را افزایش دهد )13(. دانشجویان در کشور ما روزانه با استرسهای زیادی مواجه می شوندکه سلامت روانی وجسمی شان را به مخاطره میاندازد. در چنین شرایطی، منبعی که میتواند به آنها کمک کند معنویت است )12(. هر چه قدر دانشجویان از میزان شناخت، عواطف و کنش سلامت معنوی، بیشتر بهره ببرند به شادکامی پایدارتری دست پیدا خواهند کرد )2(. در این میان سلامت معنوی افراد جامعه به خصوص دانشجویان که از اقشار مؤثر و سازنده آن میباشند؛ لازمه پویایی، بالندگی و اعتلای هر جامعه است. از سویی دیگرآگاهی پرستار از بعد معنوی خود و بیمار بسیار حائز اهمیت است )14(. توجه به نیازهای معنوی بیماران و انجام مداخلات مناسب از وظایف یک پرستار متخصص و حرفهای است و در حقیقت مراقبت مبتنی بر معنویت از عملکردهای اصلی دست اندرکاران امر سلامت میباشد )15(. بدین لحاظ برای این که عملکرد دانشجویان پرستاری در سطح بالایی قرار گیرد و قادر به تشخیص و بیان نیازهای مختلف بیماران باشند، باید آنها ابتدا از نیازهای سلامتی خود به خصوص سلامت معنوی آگاه باشند )11(. با عنایت به ماهیت رشته پرستاری و تعاملات نزدیک پرستاران با بیماران و اهمیت مراقبت معنوی، هر چه دانشجویان پرستاری از سلامت معنوی و نگرش بالاتری نسبت به معنویت برخوردار باشند، مراقبت و مداخلات بهتری برای بیماران خود انجام میدهند )16(. اما اغلب در پرستاری به بعد معنوی وجود انسان کمتر توجه میشود چرا که به اندازه کافی در این زمینه مطالب علمی وجود ندارد. از آنجا که در حال حاضر وضعیت سلامت معنوی و شادکامی دانشجویان پرستاری مشخص نبود و در مطالعات دیگر به آن پرداخته نشده ضرورت انجام اینکار تاکید میگردد، زیرا به دلیل اهمیت شادکامی در زندگی و دیدگاه جامع نگر در پرستاری و روشن شدن اهمیت بعد معنوی و چگونگی تأثیر آن بر دیگر ابعاد وجودی انسان در رسیدن به سلامتی کامل که مهمترین هدف پرستاری است، نیاز به تبیین این رابطه وجود دارد. لذا پژوهشگر بر آن شد تا با انجام این مطالعه سطح سلامت معنوی و ارتباط آن با شادکامی را در دانشجویان پرستاری بررسی نماید.
روش کار
فراوانی%) ( علوم پزشکی آزاد متغیر
سن
)31/28( 155 51 88 زیر 32 سال
)62/53( 215 122 353 32 تا 22 سال
)1/28( 1 1 5 بالای 22 سال
جنسیت
)28/5( 321 14 134 مرد
)12/5( 221 121 323 زن
وضعیت تأهل
)18/15( 125 21 18 متأهل
)12/15( 441 154 316 مجرد
وضعیت پذیرش
)48/15( 311 121 155 بومی
)52/25( 315 14 321 غیر بومی
وضعیت اسکان
)44/25( 343 13 112 خوابگاهی
)55/85( 224 121 181 غیر خوابگاهی
دین
)88/6( 544 182 254 اسلام
)2/2( 3 2 3 غیر اسلام
35
این پژوهش از نوع همبستگی مقطعی بوده که در سال 1284 انجام شد. جامعه آماری در این پژوهش کلیه دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی و آزاد شهر یزد بودند. نمونه آماری این پژوهش، معادل حجم جامعه 552 نفربه روش سرشماری بود. ملاکهای ورود به مطالعه، شامل دانشجویان پسر و دختر پرستاری در حال تحصیل درنیمسال اول 85- 84 در هر دو دانشگاه و داشتن تمایل به شرکت درپژوهش و ملاکهای خروج شامل ناقص پر کردن پرسشنامه، انصراف از دانشگاه و پس ندادن پرسشنامه بودند. تعداد 552 پرسشنامه با توجه به ملاکهای ورود و خروج توزیع شد و بعد از زمان مقرر جمع آوری گردید که از این تعداد 4 نفر پرسشنامه را ناقص پر کرده بودند و از مطالعه خارج شدند. پرسشنامه مورد استفاده در این تحقیق جمعاً شامل 48 سؤال که 32 سؤال مربوط به سلامت معنوی، 38 سؤال مربوط به شادکامی و اطلاعات دموگرافیک بود. اطلاعات دموگرافیک شامل سن ،جنس، وضعیت تأهل، وضعیت اسکان، وضعیت پذیرش، وضعیتترم تحصیلی و نوع دانشگاه بود. پرسشنامه سلامت معنوی Ellison شامل 32 سؤال بر اساس دو خرده مقیاس فرعی )سلامت مذهبی و سلامت وجودی( است. که به صورت لیکرت 1 گزینهای از کاملاً مخالفم تا کاملاً موافقم دسته بندی شده است. در عبارتهای با فعل مثبت پاسخهای کاملاً موافقم نمره 1 و کاملاً مخالفم نمره 1 و عبارتهای با فعل منفی پاسخهای کاملاً موافقم نمره 1 و کاملاً مخالفم نمره 1 داده شد. نمره کل سلامت معنوی جمع نمرات سه بعد شناخت، کنش و عواطف میباشد که بین 32 تا 132 قرار دارد. روایی این پرسشنامه در ایران توسط سیدفاطمی و همکاران) 1215( از طریق اعتبار محتوا مشخص و تأیید شد و پایایی آن از طریق ضریب پایایی الفای کرونباخ 13/2 تعیین گردید )11(. برای سنجش شادکامی از ابزار پرسشنامه استاندارد شادکامی آکسفورد با 38 سؤال استفاده شده که برای گزینههای همیشه، گاهی، کم و اصلاً به ترتیب نمرات 2، 3، 1، 2 در نظر گرفته شد. محدوده نمره این پرسشنامه بین 16- 2 که نمره بهنجار آن بین جدول 1: اطلاعات دموگرافیک نمونه مورد مطالعه
43- 42 میباشد. طبق نظر Argyle )3224(، حیطههای پرسشنامهپنج دسته: رضایت از زندگی، حرمت خود، بهزیستی فاعلی، رضایتخاطر و خلق مثبت است )12(. ضریب پایایی این پرسشنامه توسط علیپورو نوربالا) 1261( با استفاده از آلفای کرونباخ 82/2 و پایایی آزمون- باز آزمون 83/2 بود .)18(. برای تجزیه و تحلیل دادهها از نرم افزار SPSS نسخه 32 و روشهای آماری توصیفی )فراوانی، درصد فراوانی( و تحلیلی )ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون خطی( استفاده شد .ملاحظات اخلاقی صورت گرفته در این پژوهش شامل، اخذ مجوزهای لازم از دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی و مسئولین دانشگاههای آزاد و علوم پزشکی، توضیحات کامل درباره اهداف و روش کار برای شرکت کنندگان، کسب رضایت کتبی آگاهانه از آنان در ابتدای فرایند، حق خروج از تحقیق در هر زمان و به دانشجویان اطمینان داده شد که تمامی اطلاعات آنان محفوظ خواهد ماند و در صورت تمایل نتایج پژوهش در اختیار آنان قرار خواهد گرفت. همچنین مجوز از کمیته اخلاق دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی به شماره 15528/3/آ/121 در تاریخ 14/8/1284 کسب گردید.
یافتهها
از کل 541 شرکت کننده ،251)32/15%( دانشجوی پرستاری در دانشگاه آزاد و 182)68/24%( دانشجوی پرستاری در دانشگاه علوم پزشکی مشغول به تحصیل بودند. بیشترین دانشجویان پاسخ دهنده 5/12% مرد ،15/12% مجرد ،25/52% غیر بومی و 85/55% غیر خوابگاهی بودند )جدول 1(.
جدول 2: وضعیت سلامت معنوی و شادکامی و حیطههای آنها در دانشجویان دانشگاههای آزاد و علوم پزشکی
علوم پزشکی آزاد متغیر
حداکثر حداقل انحراف معیار ± میانگین حداکثر حداقل انحراف معیار ± میانگین
132 53 81/14 ± 12/85

25 85/24 ± 11/22 سلامت معنوی
16 31 52/32 ± 15/28 1 45/41 ± 15/16 شادکامی
54 16 41/35 ± 6/54 54 11 28/81 ± 1/44 عواطف
21 18 21/62 ± 2/65 21 13 22/52 ± 4/11 شناختی
22 12 35/12 ± 4/21 22 1 34/48 ± 4/51 کنش
34 3 12/51 ± 4/62 34 2 11/12 ± 4/83 رضایت زندگی
31 1 12/84 ± 3/38 31 2 12/24 ± 4/25 حرمت خود
15 2 1/12 ± 3/81 15 2 6/15 ± 3/88 بهزیستی فاعلی
31 2 6/22 ± 3/18 21 2 1/44 ± 2/22 رضایت خاطر
15 2 8/22 ± 3/18 15 2 1/11 ± 3/81 خلق مثبت

جدول 3: همبستگی بین سلامت معنوی و شادکامی و زیر مقیاسهای آنها در دانشجویان دانشگاههای آزاد و علوم پزشکی
حیطه خلق مثبت حیطه رضایت خاطر حیطه حرمت خود حیطه بهزیستی فاعلی حیطه رضایت زندگی شادکامی
آزاد سلامت معنوی
2/43 2/41 2/46 2/46 2/14 2/12 r
2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 P-Value
بعد عواطف
2/42 2/48 2/52 2/51 /182 2/15 r
2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 P-Value
بعد شناخت
2/21 2/21 2/26 2/42 2/513 2/54 r
2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 P-Value
بعد کنش
2/36 2/31 2/21 2/38 2/42 2/42 r
2/222 2/222 2/222 2/222 2/222 2/221 P-Value
علوم پزشکی سلامت معنوی
2/51 2/45 2/51 2/12 2/11 2/61 r
2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 P-Value
بعد عواطف
2/541 2/48 2/54 2/561 2/13 2/11 r
2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 P-Value
بعد شناخت
2/48 2/28 2/45 2/546 2/51 2/16 r
2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 P-Value
بعد کنش
2/41 2/21 2/44 2/41 2/54 2/12 r
2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 2/221 P-Value
31
میانگین نمره سلامت معنوی و شادکامی در دانشجویان دانشگاه آزاد بهترتیب )22/11 ± 24/85، 16/15 ± 41/45( و در دانشجویان علومپزشکی به ترتیب )85/12 ± 14/81، 28/15 ± 32/52( به دست آمد. سلامت معنوی دانشجویان با شادکامی رابطه مثبت و معنا داری داشت
در بین سه زیر مقیاس سلامت معنوی بیشترین میانگین مربوط به بعدعواطف و کمترین میانگین مربوط به بعد کنش بود. همچنین در بینپنج زیرمقیاس شادکامی بیشترین میانگین مربوط به حیطه رضایتزندگی و کمترین آن مربوط به رضایت خاطر بود )جدول 3(.

جدول 4: مقایسه میانگین نمرات سلامت معنوی و شادکامی مبتنی بر متغیرهای جمعیت شناختی*
نوع دانشگاه وضعیت تأهل جنس سن متغیر
P-Value t P-Value t P-Value t P-Value r
** 2/23

-1/51 2/26 2/21 سلامت معنوی
** 2/221

2/51 2/35 شادکامی
آزمون ضریب همبستگی پیرسون نشان داد بین سلامت معنوی وشادکامی در دانشجویان دانشگاه آزاد) 12/2 = r و 22/2 = P( و دردانشجویان علوم پزشکی )61/2 = r و 22/2 = P( همبستگی مستقیم و معنادار وجود دارد که علامت مثبت نشان دهنده مستقیم بودن این رابطه است. کلیه محاسبات در سطح اطمینان 85% انجام شده است .همچنین آزمون پیرسون نشان میدهد که بین تمام حیطههای شادکامی با ابعاد سلامت معنوی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد )جدول 2(.
آزمون تی نشان میدهد که از نظر شادکامی، بین زن و مرد تفاوتمعنی دار وجود دارد، به طوری که میانگین نمره شادکامی در مردانبیشتر بود. از نظر سلامت معنوی، بین مجردها و متأهلین تفاوت معنیدار دیده شد، بطوریکه میانگین نمره سلامت معنوی در متأهلین بیشتر بود. همچنین بین سلامت معنوی )23/2 =P(، شادکامی )221/2 = P( و نوع دانشگاه تفاوت معنی دار وجود دارد که میانگین نمره سلامت معنوی و شادکامی در دانشجویان علوم پزشکی بیشتر بود )جدول 4(.

*برای متغیر سن تعیین رابطه انجام شده است.
**سطح معنی داری کمتر از 25/2

اما از نظر سلامت معنوی، بین وضعیت پذیرش )بومی و غیر بومی(، وضعیت اسکان )خوابگاهی و غیر خوابگاهی( تفاوت معنی دار دیده نشد و از نظر سلامت معنوی، بین سن و ترمهای تحصیلی ارتباط معنی دار دیده نشد. همچنین از نظر شادکامی بین سن، وضعیت پذیرش )بومی و غیر بومی(، وضعیت اسکان )خوابگاهی و غیر خوابگاهی( و وضعیتترم تحصیلی تفاوت معنی دار دیده نشد. بر اساس تجزیه وتحلیل رگرسیون خطی، نقش مقدار ثابت شادکامی در معادله رگرسیون معنی دار بوده ،بطوریکه معادله رگرسیون را بصورت زیر میتوان داشت.
دانشگاه آزاد:



قیمت: تومان


پاسخ دهید