نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی
آذر و دی 5931، دوره 1، شماره 1 05057-DOI: 10.21859/jne بررسی رابطه بین شبکههای نوآوری و حافظه سازمانی پرستاران دانشگاه علوم
پزشکی جهرم

مهدی محمدی 1،*، رضا ناصری جهرمی 2، سعیده ژاله 3، اطهر راسخ جهرمی 4، علیرضا عابدی 5، راحیل ناصری جهرمی 6

دکترای برنامهریزی درسی، دانشیار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
دانشجوی دکتری برنامهریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
4 کارشناس ارشد روانشناسی صنعتی، سازمانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، مرودشت، ایران
3 متخصص زنان و مامایی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی جهرم، جهرم، ایران
کارشناس ارشد روانشناسی صنعتی- سازمانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، مرودشت، ایران
دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزآباد، فیروزآباد، ایران
* نویسنده مسئول: مهدی محمدی، دکترای برنامهریزی درسی، دانشیار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز،
m48r52@gmail.com :شیراز، ایران. ایمیل
تاریخ دریافت مقاله: 25/11/1415 تاریخ پذیرش مقاله: 14/11/1415
931164362712

چکیده
مقدمه: شبکههای نوآوری تقویت حافظه سازمانی را سبب خواهد شد. به همین دلیل نیاز به بکارگیری روشها و راهبردهای کارآمدتر جهت ایجاد انگیزش و علاقه در تشکیل چنین شبکههایی ضروری به نظر میرسد. هدف از این مطالعه بررسی رابطه بین شبکههای نوآوری و حافظه سازمانی پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم میباشد.
روش کار: این مطالعه از نوع توصیفی همبستگی بوده که در میان پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم در سال 1413 و بر اساس روش نمونهگیری تصادفی طبقهای انجام شده است. با استفاده از جدول کرجسی و مورگان تعداد 211 نفر به عنوان نمونه انتخاب و پرسشنامههای شبکههای نوآوری و حافظه سازمانی در میان آنان توزیع گردید. دادهها با استفاده از نرمافزار ،SPSS 21، آزمونهای تحلیل واریانس اندازهگیریهای مکرر ،T استاندارد، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون ساده تحلیل گردیدند.
یافتهها: بالاترین میانگین شبکههای نوآوری در بین پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم، متعلق به شبکههای نوآوری فنآوری محور و پایینترین میانگین متعلق به شبکههای نوآوری کاربرد محور است. میزان حافظه سازمانی پرستاران در تمام ابعاد بیشتر از سطح حداقلی اما کمتر از سطح مطلوب میباشد. تنها بعد دانش کاری در سطح مطلوب قرار دارد. همچنین مشخص گردید بین شبکههای نوآوری و میزان حافظه سازمانی پرستاران رابطه مثبت و معنیدار وجود داشته و شبکههای نوآوری پیشبینی کننده مثبت و معنیدار حافظه سازمانی پرستاران میباشند.
نتیجه گیری: تقویت مکانیزمهای راهبری دانش پرستاران منجر به خلق شبکههای نوآوری خواهد شد بنابراین دانش موجود در سازمان به حافظه سازمانی تبدیل شده و به عنوان مبنایی برای انتقال دانش و یادگیری به دیگران قرار میگیرد.
کلیدواژهها: شبکههای نوآوری، حافظه سازمانی، پرستاران
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
جوامع امروزی، نظامهایی سازمانی هستند و بخش عمده زندگی افراد ،امور زندگی وابسته به سازمانها و پیشرفت و بقای جامعه نیز تابع کار در سازمانها یا در ارتباط با آنها سپری میشود. بهگونهای که گردش و عملکرد آنهاست )1(. از ویژگیهای سازمانهای جدید انباشت بیش
34

از حد دانش است، به طوریکه افزایش حجم اطلاعات در سازمانها ولزوم استفاده از آن در تصمیمهای سازمانی طی دو دهه اخیر، موجب ظهور پدیدهای به نام مدیریت دانش) Knowledge
Management( گردیده است )2(. یکی از مفاهیمی که در ادبیات مدیریت دانش به چشم میخورد، حافظه سازمانی )Organizational Memory( است، این مفهوم از یادگیری سازمانی و مدیریت دانش نشأت گرفته است )1, 2(. حافظه سازمانی این فرصت را به سازمانها اعطاء میکند که از گذشته خود یاد بگیرند و از موفقیتها و شکستهای خود بهعنوان ابزاری برای حفظ مزیت رقابتی استفاده نمایند )4-5(. حافظه سازمانی با فراهم ساختن امکان تصرف، گردآوری، سازماندهی، انتشار و استفاده مجدد از دانش ایجادشده توسط کارکنان، این دانش را توسعه داده و تقویت میکند )6(. بر اساس مجموع تعاریف میتوان حافظه سازمانی را بهعنوان مجموعهای از مخازن دانش سازمانی در نظر گرفت )7( که به موجب آن دانش از گذشته وارد فعالیتهای کنونی سازمان شده )8(، در تصمیمگیریهای سازمان تأثیر میگذارد )1(، موجبات اثربخشی سازمان را فراهم میآورد و متعلق به افراد نیست بلکه یک ویژگی خاص سازمانی است )11(. Annette )2( ابعاد حافظه سازمانی را اینگونه معرفی مینماید:
1( دانش شغلی )Job Knowledge(: این بعد زمینههای مختلفی در ارتباط با دانش شغلی نظیر تسلط بر عملکرد را شامل میشود )4, 11-14(.
2( دانش اجتماعی )Social Knowledge(: عملکرد بالا، بهوسیله حفظ و استفاده از دانش که از مشخصههای شبکههای دانش شخصی است، به وجود میآید. این توانایی به شکل ارتباط متقابل با افرادی که با استفاده از فرصتها و منابع، تمایل به وجود آوردن دانش درون شبکه رادارند، نشان داده میشود. سرمایه اجتماعی بهعنوان دانش توسط بسیاری از صاحبنظران تشریح شده است )4, 12-16(.
4( دانش سیاسی )Political Knowledge(: این بعد روشهای مدیریت دانش را دربرمیگیرد. دانش تخصیص منابع، تصمیمگیریهای سازمانی و دانش مدیران و شخصیتهای اول سازمانها در این بعد قرار میگیرند )17(.
3( دانش فرهنگی )Cultural Knowledge(: دانش هنجارها و ارزشهای سازمانی و استانداردهای قابلقبول اعمال و کردار )4, 17( اهداف و ارزشهای سازمانی، ارزشها، انتظارات و اولویتهای سازمان را شامل میشود )17(.
5( دانش تاریخی )Historical Knowledge(: به زعم Day سازمان بدون سازوکارهای عملی برای بهخاطر سپردن اینکه چهکاری انجام داده یا چگونه انجام داده است تا رسیدن به موفقیت، محکومبه تکرار شکستهای خودش میباشد )18(. از نظر Roth و Kleiner اعضای سازمان باید درباره همهچیز، مثل گذشته سازمان، مشکلات و موفقیتهای آن و چگونگی پیشرفت کند سازمان اطلاعاتی داشته باشند )11(. 6( دانش صنعتی )Industrial Knowledge(: این بعد شامل اطلاعات محیط سازمانی )رقبا و سهامداران( میباشد )17(. قابلیت شناسایی رقبا و آگاهی از حوادث گذشته که باعث به وجود آمدن صنعت میگردد مورد تاکید این بعد است )21(.
33
تعامل علمی حاصل از پذیرش فرهنگ تسهیم دانش و تجربه توسط اعضای سازمان، امکان ایجاد آموزش کارآمد و یادگیری اثربخش را در محیط سازمان فراهم آورده و کارکنان را به فرضیهسازی، مفهومسازی، شناخت بیشتر رشته تخصصی خویش و کسب مهارتهای مورد نیاز پس از دانشآموختگی قادر میسازد. با این رویکرد؛ وقتی دانش توسط افراد در سازمان جمعآوری و نگهداری میشود، زمانی ارزش راهبردی خواهد داشت که تسهیم، ترکیب و استفاده از آن در یک مسیر منحصر به فرد انجام شود )21(. طراحی مناسب مکانیزم های راهبری دانش ،منجر به تسهیل جریان دانش و تسهیم دانش میشود )22-25(. در این میان، نوآوری همواره در سیستمهای اجتماعی ایجاد میشود، جایی که تسهیم و خلق دانش از طریق به اشتراکگذاری دانش در گروهها اتفاق میافتد )26( لذا مقوله شبکه های نوآوری )Innovation Networks( مطرح گردیده است.
این شبکههاشامل ارتباطات متقابل افراد، ایدهها و سازمانها برای خلق فنآوریهای نوین عملی، محصولات تجاری قابل دستیابی، فرایندها و ساختارهای سازمانی میباشند )27(. به عبارت دیگر نوعی از شبکههای مشارکتی با هدف تسهیم منابع در میان سازمان )28(؛ همکاریهای اقتصادی بین فعالیتهای نوآورانه، دسترسی به فنآوریهای بیشتر و دانش بازار از طریق توسعه استانداردها، تسهیم هزینهها و تهدیدات ناشی از نوآوری است )21(. Giuliani & Balland سه نوع از شبکههای نوآوری را مطرح نمودهاند: 1( شبکه ساختار محور) Structure-based Network(: در این نوع از شبکه؛ همکاریهای موجود بر تحقیق و توسعه شرکت و فعالیتهای اطلاعاتی مشترک تمرکز دارد. چنین شبکههایی نتایج حاصل از مطالعات خود را با گروههایی که مورد علاقه خود است به اشتراک میگذارند )41(.
2( شبکه کاربرد محور ) Application-based Network(: شرکتها برانگیخته میشوند تا از این طریق به فنآوریهایی دستیابند که به واسطه آن مشکلات واقعی و حیاتی آنان رفع میشود. به همین دلیل، این شکل از شبکه میتواند تعداد کمی از شرکتها را با هم ترکیب کند تا یک یا چند پروژه تحقیقاتی انحصاری که بر ارزشهای فردی تمرکز دارد را آغاز کنند و به صورت مشترک نتایج حاصل از این پژوهشها را مدیریت نمایند. این شبکهها ماهیتی موقتی دارند و بعد از توسعه موفقیتآمیز فنآوریهای مورد نظر، خاتمه مییابند )41(.
4( شبکه فنآوری محور) Technology-based Network(: این نوع از شبکه؛ بر ایجاد فرمهای ویژه انتقال دانش به طرفهای ذینفع تمرکز دارد. این شبکهها بایستی دانشی را خلق کنند که مبتنی بر فنآوری ویژه و قاطع باشد و همچنین در حال توسعه، در نتیجه شبکههای فنآوریمحور، به منظور توسعه شبکه کاربردمحور براساس فنآوریهای ضروری ایجاد میشوند. اندازه این نوع شبکه محدودیت ندارد و برای ذینفعان که به دنبال سود حاصل از مشارکت هستند ،مطلوبتر است )42(.
تحقیقات متعددی در خصوص رابطه بین شبکههای نوآوری و حافظه سازمانی انجام شده است .Paliszkiewicz نتیجه گرفته است که بین حافظه سازمانی و عملکرد سازمانی همچنین شبکههای نوآورانه رابطه مثبت و معنادار وجود دارد )44(. پژوهش دیگری نیز که در لهستان انجام شده است نیز بر رابطه حافظه سازمانی با خلق و تسهیم تأکید دارد )43(. Cesar وVillar )45( نیز نشان دادهاند که یادگیریسازمانی با رویکرد خلق شبکههای نوآوری بر حافظه سازمانی و دستیابی به مزیت رقابتی پایدار تأثیر دارد .Ashraf )46( نیز نتیجه گرفته است که دستیابی به تسهیم، تفسیر، یکپارچهسازی و نهادینهسازی دانش از شروط لازم برای کسب حافظه سازمانی است که این مهم در تصمیمگیریهای راهبردی سازمان بسیار مورد استفاده قرار میگیرد. Lai, Huang & Lin و Kao )47( و Jackson )48( نیز نشان دادهاند تشکیل شبکههای نوآورانه فنآوری جزء اولویتهای سازمانهای مورد پژوهش است.
شبکههای نوآوری شرایطی را فراهم میآورد که به موجب آن اعضاء دیدگاههای خود را به اشتراک گذارده و توسعه میدهند. در نتیجه حرکت در مسیر مکانیزمهای راهبری دانش و خلق و توسعه انواع شبکههای نوآوری ضرورتی انکارناپذیر برای بخش درمان تلقی میشود که بهموجب آن شکاف بین وضعیت موجود دانش پرستاران و وضعیت مطلوبی که از آنان مورد انتظار است را کاهش خواهد داد. از سوی دیگر حافظه سازمانی بهعنوان هسته اصلی سیستم مدیریت دانش میتواند دانشهای شخصی و گروهی موجود در یک سازمان را به اشتراک گذارد .
عملکرد اصلی حافظه سازمانی، ارتقاء قابلیت رقابت سازمان از طریق مدیریت دانش در آن سازمان است لذا عدم توجه به حافظه سازمانی میتواند اثرات زیانباری را برای هر سازمانی درپیداشته باشد. سیستم حافظه سازمانی به دلیل تجمیع دانشهای پراکنده در سطح سازمان ،توزیع و استفاده مجدد از آنها بسیار مورد توجه است) 8(. این در حالی است که علیرغم همه تأکیدات متأسفانه تا کنون در خصوص شبکههای نوآوری در میان پرستاران، شیوههای تسهیم دانش و انتقال تجارب پژوهشی صورت نگرفته و تنها به مفاهیم نظری و آموزشهای سطحی بسنده گردیده لذا با این رویکرد موضوع در دستور کار پژوهشگران قرار گرفته است.
با توجه به مطالب ذکر شده، هدف اصلی این پژوهش، بررسی رابطه بین شبکههای نوآوری و حافظه سازمانی پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم میباشد. در این راستا نوع غالب شبکههای نوآوری در دانشگاه علوم پزشکی جهرم و همچنین میزان حافظه سازمانی پرستاران نیز مورد بررسی قرار میگیرد.
روش کار
با توجه به اینکه پژوهش حاضر به بررسی رابطه بین شبکههای نوآوری و حافظه سازمانی پرستاران میپردازد، از نوع توصیفی همبستگی میباشد. جامعه آماری پژوهش، شامل تمامی پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم در سال 13 بوده که تعداد آنها برابر با 326 نفر میباشد. با استفاده از جدول Krejcie و Morgan حجم نمونه برابر با 211 نفر تعیین شد. روش نمونهگیری پژوهش از نوع طبقهای و به صورت تصادفی است. طبقات مورد نظر در این نمونهگیری عبارتند از پرستاران رسمی 117 نفر) 25 درصد(، قراردادی 255 نفر) 61 درصد( و شرکتی 63 نفر) 15 درصد( که به ترتیب از هر طبقه 51، 121 و 41 نفر انتخاب شدند. از این تعداد 118 نفر مرد) 53 درصد( و 14 نفر زن) 36 درصد( بود که تمامی پرسشنامهها را تکمیل و عودت نمودند. معیار ورود به
محمدی و همکاران
پژوهش تمایل پرستاران به شرکت در پژوهش و معیار خروج از مطالعه نیز عدم تمایل به شرکت در پژوهش بود. برای سنجش انواع شبکههای نوآوری پرستاران از پرسشنامه حکمتنیا و محمدی )41( استفاده شد .
این پرسشنامه دارای 18 گویه و مشتمل بر سه بعد شبکه ساختار محور )7 گویه(، کاربرد محور) 7 گویه( و فنآوری محور) 3 گویه( )41( میباشد. برای پاسخگویی به سئوالات از طیف پنج گزینهای لیکرت به صورت خیلی زیاد )5(، زیاد )3(، متوسط) 4(، کم) 2( و خیلی کم) 1( استفاده شده است. حداقل نمره هر آزمودنی در این پرسشنامه 18 و حداکثر 11 بود. روایی ابعاد ساختار محور در طیف )11/1-62/1( و سطح معناداری )1111/1- 12/1(؛ کاربرد محور در طیف )68/1-76/1( و سطح معناداری )1111/1- 117/1( و شبکههای فنآوری محور در طیف )78/1-83/1( و سطح معناداری )1111/1-111/1( محاسبه گردیده است) 31(. در این پژوهش پایایی ابعاد مذکور به روش آلفای کرونباخ به ترتیب )83/1(، )78/1( و) 81/1( و به روش تنصیف به ترتیب )71/1(، )76/1( و) 77/1( محاسبه گردید.
همچنین از پرسشنامه 72 سئوالی حافظه سازمانی Annette )2( نیز استفاده گردید که مشتمل بر ابعاد دانش کاری، دانش اجتماعی، دانش سیاسی، دانش فرهنگی، دانش تاریخی و دانش صنعتی و هر بعد دارای 12 گویه میباشد. در این پرسشنامه نیز برای پاسخگویی به سئوالات از طیف پنج گزینهای لیکرت به صورت خیلی زیاد )5(، زیاد )3(، متوسط )4(، کم) 2( و خیلی کم) 1( استفاده شده است. حداقل نمره هر آزمودنی در این پرسشنامه 72 و حداکثر 461 بود. پایایی ابعاد این پرسشنامه به روش آلفای کرونباخ به برای ابعاد دانش کاری )78/1(، دانش اجتماعی )66/1(، دانش سیاسی )81/1(، دانش فرهنگی )74/1(، دانش تاریخی )71/1( و دانش صنعتی )84/1( و همچنین به روش تنصیف به ترتیب )75/1(، )68/1(، )77/1(، )73/1(، )61/1( و) 71/1( محاسبه گردید.
کلیه افراد نمونه با آگاهی و رضایت در پژوهش شرکت نمودند. با هماهنگی مسئولان دانشگاه علوم پزشکی جهرم در بیمارستانهای تابعه حضور یافته و پس از بیان اهداف پژوهش و ارائه توضیحات لازم ،پرسشنامهها توزیع و پس از تکمیل جمعآوری شدند. در هر پرسشنامه تأکید گردید که از آنها تنها برای مقاصد پژوهشی استفاده میشود و هویت افراد به هیچوجه در مقاله منتشره مشخص نخواهد شد در این پژوهش از آزمونهای تحلیل واریانس اندازهگیریهای مکرر ،t استاندارد و رگرسیون ساده استفاده شده است. اطلاعات خام با استفاده از نرمافزار SPSS16 مورد تحلیل قرار گرفت.
یافتهها
برای تعیین نوع غالب شبکههای نوآوری در بین پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم از آزمون تحلیل واریانس اندازهگیریهای مکرر استفاده شد. بر اساس جدول 1 مشخص گردید بیشترین میانگین مربوط به شبکههای فنآوری محور )با میانگین 12/4( و پایینترین میانگین مربوط به شبکههای کاربرد محور )با میانگین 53/4( میباشد. با این حال براساس F بهدست آمده) 11/1( در درجه آزادی )2 و 211( تفاوت معناداری بین انواع شبکههای نوآوری وجود ندارد.

جدول 1: تعیین نوع غالب شبکههای نوآوری در بین پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم
سطح معناداری درجه آزادی مقدار F میانگین ± انحراف استاندارد عوامل
1/23 2 و 211 1/11 1/78 ± 4/71 ساختار محور
– – – 1/48 ± 4/53 کاربرد محور
– – – 1/63 ± 4/12 فنآوری محور

برای بررسی قدرت شبکههای نوآوری در پیشبینی حافظه سازمانی پرستاران از روش رگرسیون ساده استفاده شد. مشخص گردید شبکههای نوآوری به نحو مثبت و معنیداری )81/1= β( حافظه سازمانی پرستاران را پیشبینی میکند. به عبارت دیگر با افزایش تشکیل شبکههای نوآوری، بهطور معنیداری حافظه سازمانی پرستاران افزایش مییابد. علاوه بر این شبکههای نوآوری، 63 درصد از واریانس کل حافظه سازمانی پرستاران را پیشبینی مینمایند. نتایج در جدول 4 مشخص شده است.
برای تعیین میزان حافظه سازمانی و مقایسه میانگین این متغیر با سطوح حداقلی )2Q( و مطلوب) 3Q( از روش t استاندارد استفاده شد .در واقع چارک سوم مقیاس اندازهگیری )3Q( بهعنوان سطح مطلوب و چارک دوم) 2Q( به عنوان سطح حداقلی مبنای مقایسه قرار گرفت. بر اساس جدول 2 مشخص گردید که میزان حافظه سازمانی پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم در ابعاد دانش اجتماعی، دانش سیاسی، دانش فرهنگی، دانش تاریخی و دانش صنعتی بیشتر از سطح حداقلی اما کمتر از سطح مطلوب و بعد دانش کاری آنان در حد مطلوب میباشد.
جدول 2: مقایسه میانگین ابعاد حافظه سازمانی پرستاران دانشگاه علوم پزشکی جهرم با سطوح حداقلی و مطلوب
سطح معنی داری مقدار t Q3 سطح معنی داری مقدار t Q2 میانگین ± انحراف استاندارد ابعاد حافظه سازمانی
1/1111 11/71 3 1/1111 23/66

31
/
11

1111
/
1

81
/
45

1111
/
1

11
/
23

1111
/
1

18
/
22

1111
/
1



قیمت: تومان


پاسخ دهید