نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

بهمن و اسفند 5931، دوره 1، شماره 6 05062-DOI: 10.21859/jne بررسی رابطه تفکر انتقادی و خودکارآمدی دانشجویان پرستاری

سمیرا اروجلو 1، معصومه همتی مسلک پاک 2،*

کارشناس ارشد آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران
دانشیار پرستاری، مرکز تحقیقات چاقی مادر و کودک، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی ارومیه، ارومیه، ایران
* نویسنده مسئول: معصومه همتی مسلک پاک، دانشیار آموزش پرستاری، مرکز تحقیقات چاقی مادر و کودک، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی ارومیه، ارومیه، ایران. ایمیل:

تاریخ دریافت مقاله: 03/30/1031 تاریخ پذیرش مقاله: 22/31/1030
چکیده
مقدمه: خودکارآمدی در بکارگیری دانش و مهارتهای علمی و حرفهای نقش مهمی دارد. با توسعه تفکر انتقادی و خودکارآمدی میتوان دانشجویانی سازگار و فعال هم در عرصه یادگیری و هم در زندگی فردی و اجتماعی داشت. این مطالعه به بررسی رابطه میان تفکر انتقادی و خودکارآمدی دانشجویان پرستاری میپردازد.
روش کار: پژوهش همبستگی حاضر با نمونهای متشکل از تمامی دانشجوی پرستاری سال آخر به تعداد 03 نفر در سال 1032 انجام شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامههای مشخصات جمعیت شناختی، استاندارد سنجش مهارتهای تفکر انتقادی کالیفرنیا فرم ب و خودکارآمدی عمومی شرر بود. دادهها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS نسخه 16 و آزمونهای آماری توصیفی و ضریب همبستگی پیرسون و اسپیرمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافتهها: یافتهها نشان داد که بین مهارتهای تفکر انتقادی با خودکارآمدی دانشجویان پرستاری همبستگی مثبت و معنادار آماری وجود داشت) 12/3 = P = 3/332 ،rs(.
نتیجه گیری: با توجه به وجود رابطه مثبت میان مهارتهای تفکر انتقادی و خودکارآمدی دانشجویان پرستاری، پرورش مهارتهای تفکر سطح بالا به عنوان یکی از رسالتهای مهم آموزش عالی، بکارگیری رویکردهای مناسب را که به توسعه این تفکرات میانجامد ضروری میسازد.
کلیدواژهها: تفکر انتقادی، خودکارآمدی، دانشجوی پرستاری
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
تفکر و مهارت درست اندیشیدن از مسائل مهمی است که از زمانهای دور توجه دانشمندان زیادی را به خود جلب کرده است و درحال حاضر پرورش مهارتهای مختلف تفکر یکی از مهمترین اهداف نظام آموزشی است. تفکر انواع مختلفی دارد که یکی از مهمترین آنها تفکر انتقادی میباشد )1(. تفکر انتقادی یک فرآیند شناختی است که فرد در طی آن با بررسی دلایل و تجزیه و تحلیل اطلاعات در دسترس و نتیجه گیری از آنها به قضاوت و تصمیم گیری میپردازد )2(.Moore و Parker )2330(، تفکر انتقادی را تصمیم گیری دقیق و تاملی برای قبول، رد یا به تعویق انداختن قضاوت تعریف میکنند )0(. Page )2332( تفکر انتقادی را با تفکر شناختی سطح بالا )تجزیه و تحلیل، ترکیب و ارزشیابی( مرتبط میداند )1(. تفکر انتقادی شامل ارزشیابی، استنباط، تجزیه و تحلیل، استدلال قیاسی و استدلال استقرایی میباشد )0(.
11
1268731243837

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05062 ]

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05062 ]

1268731243837

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05062 ]

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05062 ]

توسعه تفکر انتقادی تحت تأثیر عوامل محیطی و فردی بسیار مختلفی میباشد. گروهی از این عوامل، اجتماعی- محیطی بوده )6( و گروه دیگر ویژگیهای فردی و باورهای انگیزشی میباشد که از میان آنها باورهای خودکارآمدی از اهمیت خاصی برخوردار است )2(. باورهای خودکارآمدی جایگاه ویژهای در جنبههای مختلف زندگی روزانه ما دارند )2( و نقش مهمی در فرآیند تصمیم گیریهای فردی، حالتهای تفکری و شیوههای حل مسئله ایفا میکنند )3(. خودکارآمدی، توان سازندهای است که بدان وسیله مهارتهای شناختی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری انسان برای تحقق اهداف مختلف به گونهای اثربخش سامان دهی میشود )13( و میتوان گفت که به عنوان یک سازه انگیزشی، تأثیر عمدهای در توسعه تفکر انتقادی دارد )11(.Wang وYi Wub )2332( بیان میکنند که خودکارآمدی پیشگویی کننده خوبی برای بکارگیری راهبردهای تفکر سطح بالا مانند تفکر انتقادی میباشد )12(. خودکارآمدی در محیطهای آموزشی از اهمیت ویژهای برخوردار است. زیرا طبق نظر بندورا، این گونه محیطها برای رشد و شکل گیری خودکارآمدی مناسب هستند )10(. در محیطهای تحصیلی، خودکارآمدی به باورهای دانشجو در ارتباط با توانایی انجام وظایف درسی تعیین شده اشاره دارد. دانشجویانی که معتقدند در تحصیل میتوانند موفق باشند، تمایل، تلاش و استقامت بیشتری در انجام وظایف درسی نشان میدهند و به توانایی خود، اطمینان بیشتری دارند )13, 11(. عقاید مرتبط با خودکارآمدی، بر اهداف و آرزوها اثر میگذارند و تشکیل دهنده پی آمدهای رفتار انسان میباشند.
خودکارآمدی مشخص میکند افراد چگونه موانع را بررسی میکنند. افرادی که خودکارآمدی پایینی دارند، به آسانی در روبه روشدن با مشکلات متقاعد میشوند که رفتار آنها بی فایده است و سریع دست از تلاش برمی دارند. اما افرادی که خودکارآمدی بالایی دارند، موانع را به وسیله بهبود مهارتهای خود مدیریتی و پشتکار برداشته و در برابر مشکلات ایستادگی دارند )10(.
دهقانی و همکاران )2311( رابطه بین تفکر انتقادی و خودکارآمدی را در بین دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد مطالعه کردند. آنها دریافتند که رابطه مثبتی بین خودکارآمدی و تفکر انتقادی دانشجویان وجود دارد و باید به خودکارآمدی به عنوان یک عامل انگیزشی در جهت ارتقاء مهارتهای تفکر انتقادی دانشجویان توجه کرد )16(. همچنین شعبانی و همکاران در مطالعهای مشابه به همبستگی مثبتی بین خودکارآمدی و تفکر انتقادی دانشجویان دست یافتند و تاکید کردند که خودکارآمدی میتواند به عنوان یکی از فاکتورهای پیش بینی کننده تفکر انتقادی مطرح باشد )12(. پیمان و پیمان )1033( نیز در بررسی ارتباط میان خودکارآمدی و تفکر انتقادی، همبستگی مثبت و معنی داری را گزارش کردند )12(.
به رغم اهمیت تفکر انتقادی به عنوان ابزاری اساسی برای یادگیری، به طور کلی توانایی دانشجویان در استفاده از مهارتهای تفکر انتقادی اندک است )13( و در مواجهه با مسائل جدید، بهره گیری از تفکر قالبی، یا روشهای معمولی و سنتی سودمند نیست )23(. بنابراین لازم است تعلیم و تربیت در دوره معاصر بیش از گذشته، کانون توجه خود را به جای محتوا، بر فرآیند و مهارتهای تفکر انتقادی معطوف کند )21(.
در همین راستا، به خاطر پیچیدگی و تنوع عمل پرستاری، آماده کردن پرستاران برای توانایی تفکر انتقادی و تفکر خلاق و آموزش آنها در زمینه علوم انسانی، پرستاری و علوم دیگر ضروری است )22, 20(.
Alfaro-lefevre )1333( اظهار میدارد که تفکر انتقادی جزء ضروری پرستاری است )20(. زیرا تفکر انتقادی، قدرت تصمیم گیری پرستار را در امر کمک به تشخیص نیازهای بیمار و انتخاب بهترین اعمال و روشهای پرستاری افزایش میدهد )21(. بنابراین ازآنجایی که خودکار آمدی به عنوان یک عامل انگیزشی عمده بر تفکر انتقادی تأثیر گذار است و فقدان انگیزش کافی مانعی برای توسعه تفکر انتقادی است )12(، این مطالعه با هدف بررسی ارتباط بین تفکر انتقادی و خودکارآمدی دانشجویان پرستاری انجام گردید.
روش کار
12
این پژوهش یک مطالعه تحلیلی از نوع همبستگی است که در آن رابطه میان تفکر انتقادی و خودکارآمدی دانشجویان پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه مورد بررسی قرار گرفته است. نمونههای این پژوهش در یک نمونه گیری به روش سرشماری، تمام دانشجویان سال چهارم پرستاری مقطع کارشناسی در نیم سال دوم تحصیلی سال 1031 )03 نفر( بودند که پس از توضیحات لازم در رابطه با فلسفه، اهداف و نحوه اجرای طرح )جهت افزایش هماهنگی و همکاری(، فرم رضایت نامه کتبی نیز از دانشجویان اخذ گردید. از آنان خواسته شد تا طی جلسهای که در اواخر نیمسال تحصیلی در یکی از کلاسهای آموزشی دانشکده پرستاری برگزار گردید، پرسشنامهها را تکمیل نمایند. معیار ورود به مطالعه دانشجویان ترم 2 و 2 بودند که علاقه مندی خود را جهت شرکت در پژوهش ابراز داشتند. معیار خروج از مطالعه عدم تکمیل کامل پرسشنامهها بود، که با توجه به توضیحات داده شده به دانشجویان تمام پرسشنامهها کامل تکمیل شده بود. ابزار گردآوری دادهها، پرسشنامه مشخصات جمعیت شناختی از قبیل سن، جنس، معدل دیپلم، معدل کل دانشجو و رتبه در کنکور، پرسشنامه استاندارد سنجش مهارتهای تفکر انتقادی کالیفرنیا(California
فرم ب و پرسشنامه Critical Thinking Skills Test) (Sherer General Self-Effecacy خودکارآمدی عمومی شرر
(GSE) Questionnaire) بود. پرسشنامه مهارتهای تفکر انتقادی کالیفرنیا فرم ب برای سنجش اختصاصی سطح مهارتهای تفکر انتقادی در پنج حیطه تحلیل، استنباط، ارزشیابی، استدلال قیاسی و استقرایی طراحی شده است. روش نمره گذاری بدین صورت بود که به ازای هر سؤال صحیح یک نمره به فرد تعلق میگرفت و مجموع سؤالات صحیح آزمون نمره کل آن محسوب میشد. امتیاز نهایی آزمون 01 و امتیاز کسب شده در هر بعد آزمون از حداقل صفر تا حداکثر 16 متغیر است. بدین ترتیب برای هر فرد شش نمره شامل 0 نمره مربوط به ابعاد تفکر انتقادی و یک نمره کل تفکر انتقادی محاسبه شد. پرسشنامه خودکارآمدی عمومی شرر نیز دارای 12 سؤال است که بر اساس مقیاس لیکرت از کاملاًکاملا مخالفم )نمره 1( تا کاملاکاملاً موافقم )نمره 0( درجه بندی شده است. نمره گذاری از 1 تا 0 است. به این ترتیب که به گویه های 10، 10، 3، 2، 0، 1 از راست به چپ نمره 1 تا 0 تعلق میگیرد و بقیه سؤالها به طور معکوس به ترتیب نمره 0 تا 1 تعلق میگیرد. حداکثر نمره 20 و حداقل 12 است. در ایران روایی آزمون کالیفرنیا فرم ب، قبلاً در مطالعاتی تعیین و تأیید شده است )21-26(. مطالعه دهقانی و همکاران )1033( پایایی پرسشنامه مذکور را 22/3 نشان داد )16(. در مطالعه وقار سیدین و همکاران نیز آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 23/3 بود. در مطالعه حاضر نیز مقدار آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه
22/3 به دست آمد. ضمناً ضریب همبستگی خرده مقیاسهای آنالیز، استنتاج، ارزشیابی، استدلال قیاسی و استقرایی با نمره کل پرسشنامه به ترتیب 63/3، 22/3، 62/3، 2/3 و 23/3 محاسبه گردید )22(. همسانی درونی پرسشنامه خودکارآمدی عمومی شرر نیز با استفاده از روش آلفای کرونباخ برابر 23/3 است )22(. ضریب اعتبار این پرسشنامه در پژوهش بختیاری براتی )1026( 23/3 )23(، عبدی نیا )1022( 20/3 )03( و در پژوهش اعرابیان و همکاران )1020( 31/3 به دست آمده است )01(. جهت ارزیابی نتایج پژوهش، دادههای بدست آمده از واحدهای مورد پژوهش کد گذاری شده و با نرم افزار آماریSPSS نسخه 13 و آزمونهای آماری توصیفی و ضریب همبستگی پیرسون و اسپیرمن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافتهها
نتایج این مطالعه نشان داد که 62 درصد دانشجویان دختر و اکثریت نمونهها) 32 درصد( بدون تجربه کار بالین به غیر از واحدهای ارائه شده از طرف دانشکده بودند )جدول 1(. میانگین نمره دانشجویان شرکت کننده در این مطالعه در متغیرهای خودکارآمدی، تفکر انتقادی و ابعاد پنج گانه آن در جدول 2 آمده است. توزیع نمرات ابعاد تفکر انتقادی و نیز نمره تفکر انتقادی کل و نمرات خودکارآمدی با آزمون کولموگروف- اسمیرنوف بررسی شد.

1268731243837

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05062 ]



قیمت: تومان


پاسخ دهید