نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی
بهمن و اسفند 5931، دوره 1، شماره 6 05064-DOI: 10.21859/jne تاثیر آموزش شناختی-رفتاری بر اضطراب بارداری و انتخاب نوع زایمان زنان
نخستزا

عباسعلی حسینخانزاده 1،*، اعظم رستمپور 2، ناهید ندائی 2، مهناز خسروجاوید 3

1 دانشیار، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
4 کارشناس ارشد، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3 استادیار، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
* نویسنده مسئول: عباسعلی حسینخانزاده، دانشیار، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت ،
ایران. ایمیل:

931164362712

1268731243837

Downloaded from jne.ir at 10:21 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05064 ]

Downloaded from jne.ir at 10:21 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05064 ]

تاریخ دریافت مقاله: 11/24/1331 تاریخ پذیرش مقاله: 42/12/1331
چکیده
مقدمه: دوران بارداری با تغییرات جسمانی و روانشناختی بسیاری همراه است. بنابراین، زنان باردار ممکن است اضطراب زیادی را تجربه کنند. پژوهش حاضر با هدف تعیین تأثیر آموزش شناختی-رفتاری بر اضطراب بارداری و نوع انتخاب زایمان زنان نخستزا انجام گرفت .
روش کار: در پژوهش نیمهتجربی حاضر، از طرح دو گروهی با آزمون قبل و بعد از آموزش استفاده شد. جامعه مورد بررسی عبارت بود از تمامی زنان باردار نخستزایی که در بهمنماه سال 1334 به بیمارستان عسلیان شهر خرمآباد مراجعه کرده بودند. از این میان تعداد 42 نفر بر اساس شرایط ورود به پژوهش و خروج از آن به طور در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایدهی شدند. برای گروه آزمایش علاوه بر مراقبتهای معمول، آموزش شناختی-رفتاری طی 14 جلسه 32 دقیقهای برگزار شد، در حالی که گروه گواه فقط مراقبتهای معمول را دریافت کردند. دادههای پژوهش با کمک پرسشنامه جمعیتشناختی محققساخته و پرسشنامه اضطراب بارداری وندنبرگ جمعآوری شد .تجزیه و تحلیل دادهها نیز با استفاده از آزمونهای آمار توصیفی، و آزمونهای تحلیل کوواریانس و خی دو در محیط نرمافزار SPSS نسخه 42 صورت گرفت.
یافتهها: یافتههای پژوهش نشان داد که میانگین نمرات اضطراب بارداری در گروه آزمایش نسبت به گروه گواه، کاهش معناداری داشته است) 221/2 > P(. همچنین، بین دو گروه از نظر انتخاب نوع زایمان تفاوتی معنادار وجود داشت) 21/2 > P(.
نتیجه گیری: بر اساس نتایج به دستآمده، میتوان گفت که آموزش شناختی-رفتاری در دوران بارداری بر کاهش اضطراب و انتخاب زایمان طبیعی زنان نخستزا اثربخش است.
کلیدواژهها: آموزش شناختی-رفتاری، اضطراب بارداری، نوع زایمان، زنان نخستزا
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
زنان در دوران بارداری در خصوص جنبههای فیزیولوژیک صورت گرفته است، ابعاد روانشناختی زنان باردار به ندرت مورد توجه قرار گرفته است )4(. اضطراب پیشبینی تهدید در آینده است )3(. اضطراب دوران بارداری )Pregnancy during anxiety( بیشتر با ترس از زایمان ،ترس از تولد یک کودک توانخواه) Child handicapped(، و نگرانی درباره تغییرات مرتبط با بارداری است که در فرد ظاهر میشود )2(.
اضطراب دوران بارداری گاهی به عنوان یک مکانیزم طبیعی برای مقابله بارداری مرحله هویتشناسی زنانه است. زنان آن را مرحلهای میدانند که برآوردهکننده نیاز بنیادی خودشیفتگی آنان است چرا که آنها را با رشد انسان دیگری در وجودشان روبهرو میکند. اما این دوره جدید با فشار روانی، هیجانی و جسمی بسیاری همراه است که نیازمند تغییرات فیزیولوژیک و روانشناختی بسیار است )1(. در حقیقت، گرچه بارداری و زایمان بخشی از روند تکاملی و طبیعی در زنان است، اما واقعیت این است که علیرغم پیشرفتهایی که در امر مراقبت و آموزش
42

1268731243837

Downloaded from jne.ir at 10:21 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05064 ]

Downloaded from jne.ir at 10:21 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05064 ]

با نگرانی ذهنی مادر درباره بچهدار شدن تلقی میشود که میتواند مادر را برای بارداری و تغییرات همراه آن آماده سازد. اما نگرانی و اضطراب میتواند شکل بیماری به خود گرفته و چنان شدت یابد که بهداشت روانی مادر باردار را تحت تأثیر قرار دهد )1(. در حقیقت ،عوامل بسیاری در طی بارداری درگیر هستند که میتوانند در ایجاد اضطراب نقش داشته باشند، به طوری که برای هر زنی جنبههای خاص از بارداری تنیدگیزا تلقی میشود. فراوانی و شدت اضطراب نیز بستگی به درک زن از تنشزاها و توانایی مقابله با اضطراب دارد )6(. از جمله عواملی که باعث اضطراب زنان باردار میشود میتوان ترس از درد ،حوادث قبلی )مانند سوء استفاده جنسی(، عوامل شخصیتی، مشکلات روانی-اجتماعی، احساس درماندگی در پیشبینی روند زایمان، اضطراب در مورد فرزند، عدم حمایت، سطح سواد کم، شنیدن “داستانهای ترسناک” از دیگران و رسانهها و تجربه زایمان قبلی را نام برد )7(.
توجهی فزاینده به سوی درک و درمان اختلالهای سلامت روان پیش از زایمان در حال شکلگیری است )8(. بررسی پیشینه پژوهشها نشان میدهد که آموزش زنان در دوران بارداری اثرات مثبتی را برای آنها و نوزادانشان به دنبال دارد. به عنوان مثال نشان داده شده است که آموزشهای ویژه پیش از بارداری، استفاده بیشتر زنان از استراتژیهای مقابله با درد زایمان و همکاری بیشتر شریک زندگی در این امر را در پی دارد )3(. نتایج حاصل از یک پژوهش در ایران نیز حاکی از این بود که مشاوره با زنان در سه ماهه سوم بارداری در مورد مسائل مختلف بارداری و زایمان، سبب کاهش میزان اضطراب آنها در شروع زایمان میگردد )12(. نتایج حاصل از مطالعه دیگری نیز حاکی از این بوده است که آموزشهای قبل از زایمان میتواند نقش مهمی در سلامت مادر و نوزاد در طول و پس از زایمان بازی کند و نقش معناداری در کاهش تعداد زایمانهای سخت و غیر طبیعی) Dystocic
deliveries( و سزارین داشته باشد )11(. بررسیها نشان میدهند که با وجود مزایای زایمان طبیعی و عوارض مرتبط با عمل سزارین، نرخ سزارین به طور چشمگیری در سالهای اخیر افزایش یافته است )14(. سطوح بالای اضطراب در طول بارداری علاوه بر اینکه فراوانی انتخاب سزارین را افزایش میدهد موجب افزایش خطر افسردگی، اضطراب، و کاهش تولید و ترشح شیر مادر در دوره بعد از زایمان شده و میتواند مشکلات در نظم و به دنبال آن فزونکنشی و عاطفه منفی )Negative affect(، تحریکپذیری، گریه بیشتر، و وضعیت ناپایدارتر در نوزاد و کاهش رشد ذهنی کودک در سن دو سالگی را به دنبال داشته باشد )13-11(.
نتایج یک پژوهش نیز نشان داده است که زنان نسبت به مردان اضطراب بیشتری را در طول بارداری تجربه میکنند و نشانههای این اضطراب از یک الگوی U شکل پیروی میکند. به طوری که میزان اضطراب در سهماهه اول بالاتر است، در سهماهه دوم از میزان آن کاسته میشود و دوباره در سهماهه سوم افزایش مییابد )16(. تقریباً در 33 درصد زنان باردار، ترس از زایمان و اضطراب در سهماهه آخر بارداری وجود دارد و 11 تا 12 درصد از آنها، ترس شدید از زایمان را تجربه میکنند )17(. بنابراین، میتوان گفت که اختلالهای اضطرابی در دوران بارداری شایع بوده و با نتایجی جدی و پایدار، هم برای مادر و هم کودک مرتبط هستند )8(. روش درمان شناختی-رفتاری) -CBT: Cognitive
Behavioral Therapy( یکی از درمانهای روانشناختی است که
41
نتایج پژوهشها نشاندهنده اثرات گسترده آن بر بهبود اختلالهای اضطرابی است )18(. مداخله شناختی-رفتاری تلفیقی از رویکردهای شناختی و رفتاری است. در این نوع درمان به بیمار کمک میشود تا الگوهای تفکر تحریفشده و رفتارهای ناکارآمد خود را تشخیص دهد .سپس برای تغییر این افکار و رفتارها از بحثهای منظم و تکالیف رفتاری دقیقاًقا سازمانیافتهای استفاده میشود. اساس شیوههای شناختی-رفتاری، تغییر فرآیند شناخت است. این نظریه توضیح میدهد که تجربه یک رفتار به تنهایی کافی نیست، بلکه تعبیر و تفسیر فرد از آن تجربه است که منجر به اختلال روانشناختی میشود. چنین روشهایی که به منظور تعدیل سوء درک و سوء تعبیر حوادث مهم زندگی به کار میروند، درمان شناختی-رفتاری خوانده میشوند )13(. درمانهای رفتاری و شناختی-رفتاری، درمانهای روانشناختی با بیشترین حمایت تجربی برای اختلالهای اضطرابی در جمعیتهای عمومی بزرگسال است. با این حال، زنان باردار به طور کلی از این گروه از تحقیقات محروم شدهاند )8(. با توجه به آنچه گفته شد، پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش شناختی-رفتاری بر کاهش اضطراب بارداری و نوع انتخاب زایمان زنان نخستزا انجام گردید.
روش کار
مطالعه حاضر یک پژوهش نیمهتجربی با طرح دو گروهی با آزمون قبل و بعد از آموزش بود. جامعه آماری این پژوهش عبارت بود از همه زنان باردار نخستزایی که در بهمن ماه 1334 به بیمارستان عسلیان خرمآباد، مراجعه کرده بودند. به وسیله اطلاعاتی که با استفاده از پرسشنامه جمعیتشناختی از این افراد به دست آمد، بر اساس شرایط اولیه ورود به مطالعه )باردار بودن برای اولین بار، داشتن اضطراب زایمان، اتمام هفته 41 بارداری و آغاز نکردن هفته 36، دامنه سنی بین 18 تا 36 سال، تحصیلات دیپلم و بالاتر از آن و علاقه به شرکت در پژوهش( و معیارهای خروج از آن )داشتن سابقه بیماریهای شدید روانپزشکی، و داشتن مشکلات شدید سلامتی به طوری که مانع حضور مؤثر در دوره آموزشی گردد(، تعداد 42 نفر به شکل در دسترس انتخاب شده و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایدهی شدند.
در این مطالعه از یک پرسشنامه کلی شامل دو بخش استفاده شده است که عبارت است از 1( پرسشنامه ویژگیهای جمعیتشناختی: این پرسشنامه دارای 13 پرسش و در برگیرنده اطلاعاتی در زمینه هفته بارداری، سن، شغل، میزان تحصیلات، خواسته یا ناخواسته بودن بارداری و غیره بود و 4( پرسشنامه اضطراب بارداری: این پرسشنامه درسال 1383 توسطVan den Berg تهیه و تدوین شده و مجموعهای متشکل از 18 ماده است. تحلیل عاملی اکتشافی دادههای این پرسشنامه پنج عامل شامل ترس از زایمان) 12ماده(، ترس از تولد یک بچه توانخواه جسمی -روانی) 1 ماده(، ترس از تغییر در روابط زناشویی) 13ماده(، ترس از تغییرات در خلق و خو و پیامدهای آن بر کودک) 16ماده(، و ترسهای خودمحورانه یا ترس از تغییرات در زندگی شخصی مادر) 7 ماده( را نشان داد. سه سؤال آخر نیز حالتهای عمومی هستند که تصویری کلی از حاملگی ارائه میدهند و در تحلیل گنجانده نشدهاند. نمره نهایی این پرسشنامه از جمع کردن نمره تمام عبارتها به دست میآید. نمره هر عبارت نیز بین صفر تا هفت درجهبندی شده است. بنابراین نمره اضطراب بارداری میتواند بین صفر تا 226 باشد
1268731243837

Downloaded from jne.ir at 10:21 +0330 on Wednesday October 11th 2017 [ DOI: 10.21859/jne-05064 ]



قیمت: تومان


پاسخ دهید