March-April 2017, Volume 6, Issue 1 DOI: 10.21859/jne-06011 Effect of Educational Workshops on Improving Critical Thinking Skills in Nursing Student

Jafar Adib 1, Batool Nehrir 2, *, Zohreh Vafadar 2

MSc of Nursing Education, Nursing Faculty, Baqiyatollah University of Medical Sciences, Tehran, Iran
Associate Professor in Nursing Education, Nursing Faculty, Baqiyatollah University of Medical Sciences, Tehran, Iran
* Corresponding author: Batool Nehrir, Associate Professor in Nursing Education, Nursing Faculty, Baqiyatollah University of Medical Sciences, Tehran, Iran. E-mail: rnehrir1739@yahoo.com

Received: 27 Feb 2016 Accepted: 16 Oct 2016
Abstract
Introduction: Critical thinking skill in health sciences education is considered as the ultimate goal of learning. This study aimed to determine the effect of educational workshops on improving critical thinking skills of nursing students.
Methods: In a quasi-experimental study with a before and after design, 32 undergraduate nursing students from seven levels of Baqiyatollah University of Medical Sciences (n = 16) and Artesh University of Medical Sciences (n = 16) in 2015 with informed consents participated in the study.
In order for better access for intervention, the students from Baqiyatollah University of Medical Sciences were put in the experimental group and the students from Artesh University of Medical Sciences were put in the control group. The experimental group students were trained with critical thinking skills in a workshop for six hours. Critical thinking was assessed using a 34-item California critical thinking skills (Form B) before, immediately after and one month after the education in both groups. The information obtained were analyzed by SPSS software (version 22), descriptive statistics and inferential statistical significance level (P < 0. 05).
Results: The results showed that test critical thinking, the difference in mean total scores and scores of dimensions (analysis, evaluation, inference, deductive reasoning and deductive reasoning) of critical thinking questionnaire before, immediately after and one month after the training was significantly more in the experimental group compared with the control group (P < 0.05).
Conclusions: Increased students’ scores on the total score of critical thinking skills and aspects of analysis, evaluation, inference, inductive reasoning and deductive reasoning reflect the value of the effect of educational workshop on promoting critical thinking skills and clinical decision making of students.
Keywords: Educational Workshop; Critical Thinking Skills; Nursing Student; Education

© 2017 Iranian Nursing Scientific Association (INA)
نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

فروردین و اردیبهشت 9316، دوره 6، شماره 9 06011-DOI: 10.21859/jne بررسی تأثیر کارگاه آموزشی بر ارتقای مهارتهای تفکر نقادانه دانشجویان
پرستاری

جعفر ادیب 1، بتول نحریر 2، *، زهره وفادار 2

کارشناسی ارشد آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا…)عج(، تهران، ایران
استادیار آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا…)عج(، تهران، ایران
* نویسنده مسئول: بتول نحریر، استادیار آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا…)عج(، تهران ،
ایران. ایمیل:

تاریخ دریافت مقاله: 08/12/1931 تاریخ پذیرش مقاله: 22/07/1932
چکیده
مقدمه: کسب مهارتهای تفکر نقادانه در آموزش علوم سلامت به عنوان هدف غایی آموزش به حساب میآید. لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر کارگاه آموزشی بر ارتقای مهارتهای تفکر نقادانه دانشجویان پرستاری انجام شده است.
روش کار: در یک مطالعه نیمه تجربی دو گروهی با طرح قبل و بعد، سی و دو نفر از دانشجویان کارشناسی پرستاری ترم هفت دانشگاههای علوم پزشکی ارتش) 11 نفر( و بقیه ا… )عج( )11 نفر( با رضایت آگاهانه در سال 1931 در مطالعه شرکت کرده و به علت دسترسی بهتر برای انجام مداخله، دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا… )عج( در گروه آزمون و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ارتش در گروه شاهد قرار گرفتند. دانشجویان گروه آزمون تحت آموزش مهارتهای تفکر نقادانه در قالب یک کارگاه 1 ساعته قرار گرفتند. تفکر نقادانه با استفاده از پرسشنامه 91 سؤالی مهارتهای تفکر نقادانه کالیفرنیا )فرم ب( قبل، بلافاصله و پیگیری یک ماه بعد از آموزش در هر دو گروه بررسی شد. اطلاعات به دست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش 22 و آمار توصیفی و آمار استنباطی در سطح معنی داری )02/0 > P( تجزیه و تحلیل شد.
یافتهها: نتایج نشان داد که در آزمون تفکر نقادانه، تفاوت میانگین نمره کلی تفکر نقادانه و نمرات ابعاد )تحلیل، ارزشیابی، استنباط ،استدلال قیاسی و استدلال استقرایی( پرسشنامه تفکر نقادانه در مراحل قبل، بلافاصله و پیگیری یک ماه بعد از آموزش در گروه آزمون به طور معناداری از گروه شاهد بیشتر است) 02/0 > P(.
نتیجه گیری: افزایش نمرات دانشجویان در نمره کل مهارتهای تفکر نقادانه و مهارتهای تحلیل، ارزشیابی، استنباط، استدلال قیاسی و استدلال استقرایی بازتاب ارزشمندی از تأثیر کارگاه آموزشی بر ارتقای مهارتهای تفکر نقادانه و تصمیم گیری بالینی دانشجویان دارد.
کلیدواژهها: کارگاه آموزشی، مهارتهای تفکر نقادانه، دانشجوی پرستاری، آموزش
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
زندگی امروزی بشر در مقایسه با سد ه ها و هزارههای قبل به شدت دچار تحول و دگرگونی شده است. این نوع زندگی به دلیل پیچیدگیهای اجتماعی، تحصیلی، اقتصادی و فرهنگی نیازمند مهارتهای خاصی است که از جمله آ ن ها میتوان به تفکر سطح بالا اشاره کرد. تفکر سطح بالا را میتوان به عنوان نوعی تفکر غیرالگوریتمی )non-algorithmic( و پیچیده دانست که اغلب راه حلهای متنوعی را تولید میکند. تاکنون انواع مختلفی از تفکر سطح بالا شناسایی شدهاند که از جمله آنها میتوان به تفکر نقادانه اشاره کرد )1(. تفکر
1
نقادانه یک فرآیند شناختی است که فرد در طی آن با بررسی دلایل و تجزیه و تحلیل اطلاعات در دسترس و نتیجه گیری از آنها به قضاوت و تصمیم گیری میپردازد. به عبارت دیگر تفکر نقادانه یک فرآیند قضاوت خودتنظیم و هدفدار است که سبب حل مشکلات و تصمیم گیری مناسب میشود )2(.
استفاده از تفکر نقادانه، فرد را قادر میسازد که در هر موقعیتی، مراقبت منحصر به فرد و متناسبی را ارائه دهد )9(. این نوع تفکر به عنوان جنبه مهمی از عملکرد حرفهای در پرستاری موردتوجه قرار گرفته و به ویژه در عرصههای بالینی، برای پرستاری امری حیاتی به شمارمی آید )1(. درواقع تفکر نقادانه بخش ضروری در تصمیم گیری بالینی و صلاحیت حرفهای پرستاران است. توانایی حل مسئله در بالین بیمار برای مراقبت از او بسیار با ارزش است. با تقویت تفکر نقادانه فرد مراقبت کننده تصمیم درست خواهد گرفت و در فرآیند مراقبت بهترین خدمات را ارائه خواهد داد )1(. تصمیم گیری براساس تفکر نقادانه تسلط پرستاران را بر شرایط بحرانی افزایش داده و سبب بالاتر بردن کیفیت مراقبتهای پرستاری توسط وی میگردد. فقدان تفکر نقادانه و در نتیجه عدم اعتماد به نفس، سبب افزایش شکاف میان اطلاعات، عملکرد و شک بیشتر نسبت به تواناییهای پرستار در وضعیت بحرانی میگردد )2(. مهارتهای تفکر نقادانه شامل توانایی تحلیل، استنباط، استدلال قیاسی، استدلال استقرایی و ارزشیابی میباشند که اجزای مهم مسئولیت و کیفیت مراقبت محسوب میشوند )1(. تحلیل به معنی تشخیص هدف مطالب و پی بردن به ارتباطات موجود در بین آنها ،استنباط به معنی توانایی نتیجه گیری از مطالب، استدلال استقرائی به معنی استخراج نتیجه بر اساس دلایل منطقی و استدلال قیاسی به عنوان نتیجه گیری بر اساس یک استنباط یا اصل کلی و ارزشیابی یه معنی تعیین اعتبار مطالب و ارزیابی نحوه ارتباطات بین آنها میباشد )7(.
آموزش، فعالیتی هدفمند در جهت ارتقای یادگیری است. وظیفه اصلی هر مؤسسه آموزشی فراهمکردن امکان رشد، شایستگی و صلاحیت حرفهای دانشجویانی است که به مؤسسه وارد میشوند؛ هدف اصلی در آموزش علوم سلامت علاوه بر رشد شایستگی و صلاحیتهای حرفهای، توسعه مهارتهای تصمیمگیری، مسألهگشایی و خودکارآمدی است که این مهارتها خود تحتالشعاع توانایی تمرین تفکر به صورت انتقادی است )8(.
با وجود اهمیت تفکر نقادانه، پژوهشهای مختلف نشان دهنده ضعیف بودن تفکر نقادانه دانشجویان در ایران است. در مطالعه خلیلی )1989( )3( نمره دانشجویان پرستاری در حیطه تحلیل برابر 3/2 )از 3(، در حیطه ارزشیابی برابر 12/2 )از 11(، در استنباط برابر 33/9 )از 11(، در استدلال استقرایی برابر 12/1 )از 11( و در استدلال قیاسی برابر 1/1 )از 11( بوده است و در مطالعات کریمی و همکاران) 1987( )10( در سبزوار، جوادی و همکاران) 1987( )11( در گیلان و عضدی )1983( )12( در بوشهر که از آزمون تفکر نقادانه فرم ب کالیفرنیا استفاده کرده بودند توانایی تفکر نقادانه دانشجویان در حد ضعیف گزارش شد.
مطالعات مختلف نشان دادهاند که وجود برخی عوامل از دلایلی است که منجر به ضعف و به کارنگرفتن تفکر نقادانه میگردد. از جمله هروآبادی و مرباغی عقیده دارند عدم وجود اعتماد به نفس و برخورد انفعالی پرستاران در هنگام رویارویی با مسائل و عدم وجود محیط ذهنی مطلوب از موانع مهم در این زمینه است )19(. با توجه به ضرورت و اهمیت مسأله و پایین بودن سطح تفکر نقادانه دانشجویان پرستاری ،پژوهشگر بر آن شد تا با برگزاری یک کارگاه آموزشی، به بررسی تأثیر کارگاه آموزشی بر ارتقای مهارتهای تفکر نقادانه دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا… )عج( بپردازد.
روش کار
2
این پژوهش به صورت نیمه تجربی دو گروهی با طرح قبل و بعد با هدف تعیین تأثیر کارگاه آموزشی بر تفکر نقادانه دانشجویان پرستاری انجام گردید، محیط پژوهش دانشکدههای پرستاری دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا… )عج( و دانشگاه علوم پزشکی ارتش در سال 1939-1931 بود .در این مطالعه ابتدا ،92 نفر از دانشجویان کارشناسی پرستاری به صورت سرشماری با داشتن معیارهای ورود و رضایت از شرکت در پژوهش در مطالعه وارد شدند. تحصیل در رشته پرستاری )ترم هفت( از معیارهای ورود به مطالعه بود و از معیارهای خروج از مطالعه: عدم رضایت برای شرکت در کارگاه، عدم رضایت برای تکمیل پرسشنامه تفکر نقادانه و نقص در وارد کردن اطلاعات در پرسشنامه تفکر نقادانه را میتوان بیان نمود. در ابتدای کار پژوهشگر پس از هماهنگیهای لازم جهت اجراء به محیطهای پژوهش مراجعه کرده و پس از توضیح کار و کسب رضایت افراد شرکت کننده و اطمینان دادن به آنان در خصوص محرمانه ماندن اطلاعات پرسشنامهها توسط آنان تکمیل گردید. در مرحله بعد، نمونهها به روش تصادفی ساده گروه بندی شده) 11 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ا… )عج( در گروه آزمون و 11 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم ارتش در گروه شاهد( و برنامه کارگاه آموزش مهارتهای تفکر نقادانه به تعداد سه جلسه 30 دقیقهای، توسط توسط دانشجوی دکتری علم فلسفه و مدرس تفکر نقادانه بر اساس محتوای مشخص که روایی و اعتبار علمی آن به تأیید نظر خبرگان رسید همراه با تمرینات و پرسش و پاسخ برای گروه آزمون برگزار گردید. محتوای برنامه آموزشی ارائه شده به صورت سه جلسه 2 ساعته توسط دانشجوی دکتری فلسفه و مدرس تفکر نقادانه در محل کارگاه آموزشی )دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی ا… )عج(( ارائه و به شکل آموزش گروهی بر اساس محتوای مشخص و معین همراه با تمرینات و پرسش و پاسخ انجام گردید. محتوای آموزشی کلاسها به طور خلاصه شامل؛ جلسه اول )دانش به تفکر نقادانه(، جلسه دوم )بینش به تفکر نقادانه( و جلسه سوم )تمرین مهارتهای تفکر نقادانه( بود. بلافاصله بعد از کارگاه پرسشنامه تفکر نقادانه کالیفرنیا توسط دانشجویان گروه مداخله و برای گروه کنترل بدون برگزاری هیچ کارگاهی تکمیل شد و در مرحله آخر نیز پس از گذشت یک ماه فاصله زمانی، پرسشنامه تفکر نقادانه کالیفرنیا مجدداً توسط هر دوگروه تکمیل گردید.
برای جمع آوری اطلاعات در این مطالعه از پرسشنامه تفکر نقادانه کالیفرنیا فرم ب) California Critical Thinking Skills Test Form B–( استفاده شد. بخش اول پرسشنامه، شامل اطلاعات جمعیت شناختی از قبیل سن، جنس، تأهل و معدل ترم تحصیلی قبل بود. بخش دوم پرسشنامه حاوی سؤالات اختصاصی جهت بررسی مهارتهای تفکر نقادانه میباشد که حاوی 91 سؤال چندگزینهای با یک گزینه صحیح در 2 حوزه مهارتهای شناختی تفکر نقادانه )تحلیل، ارزشیابی، استنباط، استدلال استقرایی و استدلال قیاسی( جهت سنجش اختصاصی سطح مهارتهای تفکر نقادانه دانشجویان میباشد. در این آزمون به ازای هر سؤال صحیح یک نمره به فرد تعلق میگیرد و مجموع سؤالات صحیح آزمون، نمره کل محسوب میشود )حداکثر 91 نمره( و سؤال صحیح سوالی است که طبق کلید آزمون گزینه صحیح انتخاب شده باشد. زمان لازم جهت پاسخ دهی به سؤالات آزمون 12 دقیقه است )3, 11-11(. محدوده سؤالات در برگیرنده مواردی است که تحلیل معنایی از یک جمله تا تلفیق پیچیدهتر مهارتهای
تفکر نقادانه را اندازه گیری میکند. پاسخ گویی به برخی موارد این پرسشنامه، مستلزم استخراج استنباط صحیح از یک سری پیش فرض ها و پاسخ گویی به برخی موارد دیگر، مستلزم ارزیابی و توجیه مستدل یک نتیجه گیری است. پاسخ گویی به دسته دیگری از سؤالات، مستلزم اعتراض به استنتا ج های ارائه شده، توجیه و ارزشیابی این اعتراضات است. اجرای این آزمون باید بر اساس راهنمای برگزاری آزمون مهارتهای تفکر نقادانه صورت گیرد. در پرسشنامه تفکر نقادانه کالیفرنیا سؤالات مربوط به ارزشیابی شماره 1-1 و 22-91 میباشد که بیشترین امتیاز کسب شده فرد 11 امتیاز است. سؤالات بخش استنباط شمارههای 11 تا 21 میباشد که بیشترین امتیاز فرد 11 است و سوالاتی که به بررسی میزان مهارت تجزیه و تحلیل شرکت کننده میپردازند سؤالات 2 تا 19 بود و بیشترین امتیاز آنها 3 است. استدلال قیاسی با پاسخ دادن به سؤالات 20، 19، 9، 21، 21-21، 28-91 سنجیده و استدلال استقرایی با سؤالات 1، 2، 1-1، 8-3، 11-13، 22، 29 و 27 ارزیابی میشود. از مجموع 91 سؤال این پرسشنامه 13 سؤال
1 گزینهای و 12 سؤال 2 گزینهای است. میانگین تعیین شده برای این آزمون 83/12 است. بدین معنی که نمره کمتر از 83/12 اشاره به ضعف در مهارتهای تفکر نقادانه دارد و نمره بالاتر از آن بیان گر قوت و بالا بودن مهارتهای تفکر نقادانه است )17-13(. ضریب پایایی آزمون با استفاده از روش آلفای کرونباخ 72/. و اعتبار سازه تمام خرده مقیاسها با همبستگی مثبت و بالا بین 10- 12% گزارش شده است )11(. در ایران روایی، پایایی و هنجار این آزمون تعیین گردیده است. در یک مطالعه روش شناسی، روایی صوری و محتوایی آزمون تأیید گردید. پایایی این آزمون با استفاده از فرمول کودر ریچاردسون 20، 12/0



قیمت: تومان


پاسخ دهید