نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

فروردین و اردیبهشت 9316، دوره 6، شماره 9 06011-DOI: 10.21859/jne بررسی تأثیر کارگاه آموزشی بر ارتقای مهارتهای تفکر نقادانه دانشجویان
پرستاری

جعفر ادیب 1، بتول نحریر 2، *، زهره وفادار 2

کارشناسی ارشد آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا…)عج(، تهران، ایران
استادیار آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا…)عج(، تهران، ایران
* نویسنده مسئول: بتول نحریر، استادیار آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا…)عج(، تهران ،
ایران. ایمیل:

تاریخ دریافت مقاله: 08/12/1931 تاریخ پذیرش مقاله: 22/07/1932
چکیده
مقدمه: کسب مهارتهای تفکر نقادانه در آموزش علوم سلامت به عنوان هدف غایی آموزش به حساب میآید. لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر کارگاه آموزشی بر ارتقای مهارتهای تفکر نقادانه دانشجویان پرستاری انجام شده است.
روش کار: در یک مطالعه نیمه تجربی دو گروهی با طرح قبل و بعد، سی و دو نفر از دانشجویان کارشناسی پرستاری ترم هفت دانشگاههای علوم پزشکی ارتش) 11 نفر( و بقیه ا… )عج( )11 نفر( با رضایت آگاهانه در سال 1931 در مطالعه شرکت کرده و به علت دسترسی بهتر برای انجام مداخله، دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا… )عج( در گروه آزمون و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ارتش در گروه شاهد قرار گرفتند. دانشجویان گروه آزمون تحت آموزش مهارتهای تفکر نقادانه در قالب یک کارگاه 1 ساعته قرار گرفتند. تفکر نقادانه با استفاده از پرسشنامه 91 سؤالی مهارتهای تفکر نقادانه کالیفرنیا )فرم ب( قبل، بلافاصله و پیگیری یک ماه بعد از آموزش در هر دو گروه بررسی شد. اطلاعات به دست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش 22 و آمار توصیفی و آمار استنباطی در سطح معنی داری )02/0 > P( تجزیه و تحلیل شد.
یافتهها: نتایج نشان داد که در آزمون تفکر نقادانه، تفاوت میانگین نمره کلی تفکر نقادانه و نمرات ابعاد )تحلیل، ارزشیابی، استنباط ،استدلال قیاسی و استدلال استقرایی( پرسشنامه تفکر نقادانه در مراحل قبل، بلافاصله و پیگیری یک ماه بعد از آموزش در گروه آزمون به طور معناداری از گروه شاهد بیشتر است) 02/0 > P(.
نتیجه گیری: افزایش نمرات دانشجویان در نمره کل مهارتهای تفکر نقادانه و مهارتهای تحلیل، ارزشیابی، استنباط، استدلال قیاسی و استدلال استقرایی بازتاب ارزشمندی از تأثیر کارگاه آموزشی بر ارتقای مهارتهای تفکر نقادانه و تصمیم گیری بالینی دانشجویان دارد.
کلیدواژهها: کارگاه آموزشی، مهارتهای تفکر نقادانه، دانشجوی پرستاری، آموزش
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
زندگی امروزی بشر در مقایسه با سد ه ها و هزارههای قبل به شدت دچار تحول و دگرگونی شده است. این نوع زندگی به دلیل پیچیدگیهای اجتماعی، تحصیلی، اقتصادی و فرهنگی نیازمند مهارتهای خاصی است که از جمله آ ن ها میتوان به تفکر سطح بالا اشاره کرد. تفکر سطح بالا را میتوان به عنوان نوعی تفکر غیرالگوریتمی )non-algorithmic( و پیچیده دانست که اغلب راه حلهای متنوعی را تولید میکند. تاکنون انواع مختلفی از تفکر سطح بالا شناسایی شدهاند که از جمله آنها میتوان به تفکر نقادانه اشاره کرد )1(. تفکر
1
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:19 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:19 +0330 on Wednesday October 11th 2017

نقادانه یک فرآیند شناختی است که فرد در طی آن با بررسی دلایل و تجزیه و تحلیل اطلاعات در دسترس و نتیجه گیری از آنها به قضاوت و تصمیم گیری میپردازد. به عبارت دیگر تفکر نقادانه یک فرآیند قضاوت خودتنظیم و هدفدار است که سبب حل مشکلات و تصمیم گیری مناسب میشود )2(.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:19 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:19 +0330 on Wednesday October 11th 2017

استفاده از تفکر نقادانه، فرد را قادر میسازد که در هر موقعیتی، مراقبت منحصر به فرد و متناسبی را ارائه دهد )9(. این نوع تفکر به عنوان جنبه مهمی از عملکرد حرفهای در پرستاری موردتوجه قرار گرفته و به ویژه در عرصههای بالینی، برای پرستاری امری حیاتی به شمارمی آید )1(. درواقع تفکر نقادانه بخش ضروری در تصمیم گیری بالینی و صلاحیت حرفهای پرستاران است. توانایی حل مسئله در بالین بیمار برای مراقبت از او بسیار با ارزش است. با تقویت تفکر نقادانه فرد مراقبت کننده تصمیم درست خواهد گرفت و در فرآیند مراقبت بهترین خدمات را ارائه خواهد داد )1(. تصمیم گیری براساس تفکر نقادانه تسلط پرستاران را بر شرایط بحرانی افزایش داده و سبب بالاتر بردن کیفیت مراقبتهای پرستاری توسط وی میگردد. فقدان تفکر نقادانه و در نتیجه عدم اعتماد به نفس، سبب افزایش شکاف میان اطلاعات، عملکرد و شک بیشتر نسبت به تواناییهای پرستار در وضعیت بحرانی میگردد )2(. مهارتهای تفکر نقادانه شامل توانایی تحلیل، استنباط، استدلال قیاسی، استدلال استقرایی و ارزشیابی میباشند که اجزای مهم مسئولیت و کیفیت مراقبت محسوب میشوند )1(. تحلیل به معنی تشخیص هدف مطالب و پی بردن به ارتباطات موجود در بین آنها ،استنباط به معنی توانایی نتیجه گیری از مطالب، استدلال استقرائی به معنی استخراج نتیجه بر اساس دلایل منطقی و استدلال قیاسی به عنوان نتیجه گیری بر اساس یک استنباط یا اصل کلی و ارزشیابی یه معنی تعیین اعتبار مطالب و ارزیابی نحوه ارتباطات بین آنها میباشد )7(.
آموزش، فعالیتی هدفمند در جهت ارتقای یادگیری است. وظیفه اصلی هر مؤسسه آموزشی فراهمکردن امکان رشد، شایستگی و صلاحیت حرفهای دانشجویانی است که به مؤسسه وارد میشوند؛ هدف اصلی در آموزش علوم سلامت علاوه بر رشد شایستگی و صلاحیتهای حرفهای، توسعه مهارتهای تصمیمگیری، مسألهگشایی و خودکارآمدی است که این مهارتها خود تحتالشعاع توانایی تمرین تفکر به صورت انتقادی است )8(.
با وجود اهمیت تفکر نقادانه، پژوهشهای مختلف نشان دهنده ضعیف بودن تفکر نقادانه دانشجویان در ایران است. در مطالعه خلیلی )1989( )3( نمره دانشجویان پرستاری در حیطه تحلیل برابر 3/2 )از 3(، در حیطه ارزشیابی برابر 12/2 )از 11(، در استنباط برابر 33/9 )از 11(، در استدلال استقرایی برابر 12/1 )از 11( و در استدلال قیاسی برابر 1/1 )از 11( بوده است و در مطالعات کریمی و همکاران) 1987( )10( در سبزوار، جوادی و همکاران) 1987( )11( در گیلان و عضدی )1983( )12( در بوشهر که از آزمون تفکر نقادانه فرم ب کالیفرنیا استفاده کرده بودند توانایی تفکر نقادانه دانشجویان در حد ضعیف گزارش شد.
مطالعات مختلف نشان دادهاند که وجود برخی عوامل از دلایلی است که منجر به ضعف و به کارنگرفتن تفکر نقادانه میگردد. از جمله هروآبادی و مرباغی عقیده دارند عدم وجود اعتماد به نفس و برخورد انفعالی پرستاران در هنگام رویارویی با مسائل و عدم وجود محیط ذهنی مطلوب از موانع مهم در این زمینه است )19(. با توجه به ضرورت و اهمیت مسأله و پایین بودن سطح تفکر نقادانه دانشجویان پرستاری ،پژوهشگر بر آن شد تا با برگزاری یک کارگاه آموزشی، به بررسی تأثیر کارگاه آموزشی بر ارتقای مهارتهای تفکر نقادانه دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا… )عج( بپردازد.
روش کار
2
این پژوهش به صورت نیمه تجربی دو گروهی با طرح قبل و بعد با هدف تعیین تأثیر کارگاه آموزشی بر تفکر نقادانه دانشجویان پرستاری انجام گردید، محیط پژوهش دانشکدههای پرستاری دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا… )عج( و دانشگاه علوم پزشکی ارتش در سال 1939-1931 بود .در این مطالعه ابتدا ،92 نفر از دانشجویان کارشناسی پرستاری به صورت سرشماری با داشتن معیارهای ورود و رضایت از شرکت در پژوهش در مطالعه وارد شدند. تحصیل در رشته پرستاری )ترم هفت( از معیارهای ورود به مطالعه بود و از معیارهای خروج از مطالعه: عدم رضایت برای شرکت در کارگاه، عدم رضایت برای تکمیل پرسشنامه تفکر نقادانه و نقص در وارد کردن اطلاعات در پرسشنامه تفکر نقادانه را میتوان بیان نمود. در ابتدای کار پژوهشگر پس از هماهنگیهای لازم جهت اجراء به محیطهای پژوهش مراجعه کرده و پس از توضیح کار و کسب رضایت افراد شرکت کننده و اطمینان دادن به آنان در خصوص محرمانه ماندن اطلاعات پرسشنامهها توسط آنان تکمیل گردید. در مرحله بعد، نمونهها به روش تصادفی ساده گروه بندی شده) 11 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ا… )عج( در گروه آزمون و 11 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم ارتش در گروه شاهد( و برنامه کارگاه آموزش مهارتهای تفکر نقادانه به تعداد سه جلسه 30 دقیقهای، توسط توسط دانشجوی دکتری علم فلسفه و مدرس تفکر نقادانه بر اساس محتوای مشخص که روایی و اعتبار علمی آن به تأیید نظر خبرگان رسید همراه با تمرینات و پرسش و پاسخ برای گروه آزمون برگزار گردید. محتوای برنامه آموزشی ارائه شده به صورت سه جلسه 2 ساعته توسط دانشجوی دکتری فلسفه و مدرس تفکر نقادانه در محل کارگاه آموزشی )دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی ا… )عج(( ارائه و به شکل آموزش گروهی بر اساس محتوای مشخص و معین همراه با تمرینات و پرسش و پاسخ انجام گردید. محتوای آموزشی کلاسها به طور خلاصه شامل؛ جلسه اول )دانش به تفکر نقادانه(، جلسه دوم )بینش به تفکر نقادانه( و جلسه سوم )تمرین مهارتهای تفکر نقادانه( بود. بلافاصله بعد از کارگاه پرسشنامه تفکر نقادانه کالیفرنیا توسط دانشجویان گروه مداخله و برای گروه کنترل بدون برگزاری هیچ کارگاهی تکمیل شد و در مرحله آخر نیز پس از گذشت یک ماه فاصله زمانی، پرسشنامه تفکر نقادانه کالیفرنیا مجدداً توسط هر دوگروه تکمیل گردید.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:19 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:19 +0330 on Wednesday October 11th 2017

برای جمع آوری اطلاعات در این مطالعه از پرسشنامه تفکر نقادانه کالیفرنیا فرم ب) California Critical Thinking Skills Test Form B–( استفاده شد. بخش اول پرسشنامه، شامل اطلاعات جمعیت شناختی از قبیل سن، جنس، تأهل و معدل ترم تحصیلی قبل بود. بخش دوم پرسشنامه حاوی سؤالات اختصاصی جهت



قیمت: تومان


پاسخ دهید