نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

فروردین و اردیبهشت 6931، دوره 1، شماره 6 06014-DOI: 10.21859/jne تحلیل مفهوم شهود در پرستاری

پرخیده حسنی 1، علیرضا عبدی 2،*، رستم جلالی 3، نادر سالاری

1 دانشیار، گروه آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
4 استادیار، گروه آمار زیستی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
* نویسنده مسئول: علیرضا عبدی، استادیار، گروه آموزش پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران. ایمیل:

تاریخ دریافت مقاله: 32/44/1231 تاریخ پذیرش مقاله: 42/14/1231
چکیده
مقدمه: شهود یک مفهوم انتزاعی است که جهت قضاوت و تصمیمگیری توسط پرستاران در بالین بیماران استفاده میشود، با توجه به مبهم بودن این مفهوم و کمبود اطلاعات در این زمینه، پژوهش حاضر در جهت عینیسازی این مفهوم و با هدف تحلیل مفهوم شهود در پرستاری انجام شد.
روش کار: تحلیل مفهوم با استفاده از رویکرد واکر و آوانت انجام گرفت که شامل 8 مرحله میباشد؛ 1-انتخاب مفهوم ،3- تعیین هدف تحلیل، 2- شناسایی موارد استفاده از مفهوم ،4- تعیین ویژگیهای تعریف کننده مفهوم ،1- شناسایی یک مورد الگو ،2- شناسایی موارد مرزی، مخالف و ابداعی، 7- شناسایی پیشایندها و پیامدها، -8 نمود تجربی.
یافتهها: نتایج نشان داد که ویژگیهای تعریف کننده مفهوم شهود در پرستاری عبارتند از: 1-کسب دانش به صورت کل نه مرحلهای و فرآیندی، 3- درک دانش به صورت فوری، 2- درک شهود به صورت احساس یا فکر ،4- درک شهود به صورت ناخودآگاه و خودبخودی، 1- درک شهود همراه با علائم فیزیکی و روانی، 2- شهود در مورد یک بیمار معمولامعمولاً با علائم بالینی او همخوانی ندارد ،7- پیشبینی وضعیت بیمار با استفاده از شهود ،8- بهبودی وضعیت بیمار با استفاده از شهود در طراحی برنامه مراقبتی او. در این راستا همچنین برای واضح سازی مفهوم موارد مختلف الگو، مرزی و مخالف نیز ارائه شد.
نتیجه گیری: در این مطالعه تحلیل مفهوم شهود در پرستاری انجام شد و نتایج این بررسی میتواند تصویری عینی و قابل درک از بکارگیری شهود در پرستاری برای خوانندگان فراهم کند، همچنین توصیه میشود مطالعات کمی و کیفی بیشتری در رابطه با استفاده از شهود در زمینههای مختلف پرستاری انجام شود.
کلیدواژهها: شهود، پرستاری، تصمیمگیری، قضاوت
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
قضاوت و تصمیمگیری از تواناییهای شناختی ذهن انسان محسوب میشود که روانشناسان بخش اعظم آن را به هوش ناخودآگاه نسبت دادهاند، اما مسئله قابل سؤال این است که آیا ما به فرایند و روند قضاوت و تصمیمگیری خود کاملاً آگاهی داریم؟ )1(. در این رابطه این باور وجود دارد که انسانها برای پردازش اطلاعات، دانستن و شناخت جهت تصمیمگیری و قضاوت، از دو رویکرد کلی “تحلیل” )Analysis( و “شهود” )intuition( استفاده میکنند که در آن رویکرد “تحلیل” همراه با کنترل شناختی بالا و سرعت پردازش اطلاعات کم است و با
32
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

توجه به خطی بودن این روند، افراد نسبت به موضوع آگاهی کامل دارند .اما در روند “شهودی” کنترل شناختی کم و پردازش اطلاعات به سرعت انجام میگیرد و این اقدامات مربوط به سیستم ناخودآگاه فرد است. در رویکرد تحلیلی اطمینان کمتری به قضاوت وجود دارد ولی روش پردازش اطلاعات کاملاً عینی است اما در شهود در عین اطمینان به قضاوت، روند دانستن و دریافت دادهها مشخص نیست )3, 2(. Inbar و همکاران) 3414( در این خصوص نتیجه گرفتند که در شرایطی که نیاز به ارزیابی و بررسی مرحلهای وجود دارد، منطق، و در مواردی که ابهام، و بررسی کلیت موضوع مطرح است، شهود بکار میرود، با اینوجود این پژوهشگران همچنین بیان کردهاند که روند انتخاب یکی ازرویکردهای مذکور نامشخص و مبهم است )4(. اخیراً در پژوهشهای مربوط به علوم پزشکی به مفاهیمی مانند “شهود بالینی”، و “روح پزشکی” برای توضیح بکارگیری شهود در زمینههای بالینی اشاره شده است )1, 2(، همچنین Braude شهود را مهمترین عنصر استدلال بالینی برای مدیریت مشکلات بیماران میداند )7(. مطالعات فیزیولوژیک نیز منشاء توانایی درک شهودی را به بخش قدامی قشر مغز نسبت دادهاند که این ناحیه مسئول پیوستگی بین اطلاعات دریافت شده و انجام قضاوت فوری است )8(. شهود یکی از رویکردهای اصلی دانستن در پرستاری محسوب میشود که در شرایط پیچیده بالینی به ویژه در موقعیتهای اورژانسی کاربرد دارد. این مفهوم در دهه 1374 وارد رشته پرستاری شد )3, 14(، و به عنوان هنر در پرستاری و نوعی دانش پنهان در نظر گرفته شده است )11(. دانش پنهان یعنی “نوعی دانستن که خود فرد نیز به وجود آن آگاهی ندارد” و به عنوان جنبه پیوسته همه تواناییهای افراد محسوب میشود )13(.
هدف اصلی پژوهشگران پرستاری وارد کردن مفهوم شهود در کوریکولوم پرستاری و در نتیجه ارتقاء این برنامه آموزشی جهت کاهش شکاف بین آموزش و عمل بالینی است )12, 14(، اما این هدف با توجه به عدم شناخت کافی و مشخص نبودن چگونگی بکارگیری مفهوم شهود در پرستاری مورد غفلت واقع شده است )11( و این مفهوم در پرستاری هنوز در مرحله کیفی و توصیفی است )11(، همچنین با محدودیتهایی مانند نبود تعریف دقیق از آن در پرستاری، عدم درک چگونگی تفکر غیرخطی شهودی، عدم گفتمان شهود در مراکز آموزشی و مراکز تحقیقاتی، عدم تمایل پرستاران برای بیان تجربیات شهودی به خاطر نبودن شواهد منطقی برای آن و عواقب منفی آن در بین همکاران، و ترس از احتمال اشتباه بودن درک شهودی، روبروست )12(، همچنین مطالعهای در رابطه با این مفهوم در ایران یافت نشد و با توجه به محدودیتهای موجود مانند عدم آگاهی پرستاران از مفهوم شهود، و کمبودهای مربوط به برنامه آموزشی پرستاری مبنی بر نداشتن بحثی در این رابطه، به نظر میرسد برای بهبود بدنه دانش در پرستاری ،ویژگیهای این مفهوم و نحوه بکارگیری آن نیاز به بررسی بیشتری دارد، با توجه به اینکه تحلیل مفهوم بخش اساسی ساخت تئوری در پرستاری است و رویکرد واکر و آوانت )Walker and Avant( برای تحلیل و نقد متون موجود مزایای بیشتری نسبت به روشهای دیگر دارد )17(، مطالعه حاضر با هدف بررسی مفهومی شهود در پرستاری با استفاده از رویکرد واکر و آوانت انجام شد .
روش کار
این مطالعه به صورت تحلیل مفهوم و جهت بررسی مفهوم شهود در پرستاری انجام شد. تحلیل مفهوم در واقع یک فعالیتی است که اساس ،ویژگیها و ارتباطات مفهوم با سایر معانی مورد بررسی قرار میگیرد و واضح سازی مفاهیم از اهمیت بالایی در پژوهش برخوردار است )18(. در پرستاری بسیاری از واژهها و مفاهیم مربوط به علوم روانشناسی و رفتاری وجود دارد که به صورت عینی قابل تحلیل و اندازهگیری نیستند، و برای شناخت آن باید ویژگیهای آن پدیده را بررسی کرد
)13(. در این مطالعه از رویکرد واکر و آوانت برای تحلیل مفهوم شهود
34
استفاده شد )34(، این رویکرد روش سادهای از رویکرد یازده مرحلهایویلسون است و این قابلیت را دارد که علاوه بر واضحسازی مفهوم، نتایجآن در بالین قابل کاربرد و استنتاج باشد و شامل 8 مرحله زیر میباشد؛1-انتخاب مفهوم) select a concept(، 3- تعیین هدف تحلیل)determining the aims of analysis(، 2- شناسایی موارد استفاده از مفهوم )identify all uses of the concept(، 4- تعیین ویژگیهای تعریف کننده مفهوم )determine the defining attributes(، 1- شناسایی یک مورد الگو) construct a model case(، 2- شناسایی موارد مرزی، مخالف و ابداعی )construct borderline, contrary and invented cases( ، 7- شناسایی پیشایندها و پیامدها ) identify antecedents and consequences(، 8- تعریف نمود تجربی) define empirical referent( )31(. در ادامه در بخش یافتهها تمام این مراحل توضیح داده شدهاند. در این بررسی مروری بر مطالعات از سال 1334 تا 3414 با کلیدواژههای “پرستاری” و “شهود”، در پایگاه دادههای PubMed و SID انجام شد، که طی جستجو 144 مطالعه یافت شد که 11 مورد از آنها با معیارهای ورود مطالعه؛ وجود “پرستاری” و “شهود” در چکیده یا عنوان آن، انجام مطالعه به صورت کمی، کیفی یا تلفیقی؛ همخوانی داشت .
انتخاب مفهوم
شهود در پرستاری یک مفهوم انتزاعی است و نمیتوان آن را به صورت مستقیم با استفاده از دادههای کمی اندازهگیری کرد، و هر چند چندین ابزار برای بررسی بکارگیری این مفهوم طراحی شده است، اما همچنان درک آن برای پرستاران بالین، همچنین مدرسین پرستاری مبهم است )11, 33, 32(، لذا به نظر میرسد واضح سازی و تحلیل این مفهوم میتواند به شناخت و بکارگیری آن در بالین بیماران و آموزش پرستاری کمک نماید.
تعیین هدف تحلیل
در این مطالعه با استفاده از رویکرد واکر و آوانت، معانی شهود ،مشخصهها و خصوصیات مفهوم مورد بررسی قرار گرفته است، همچنین بعضی موارد از بکارگیری و استفاده از شهود برای عملیاتی کردن این مفهوم در بالین بیماران توصیف شده است که باعث افزایش درک این مفهوم میشود و به استفاده بهتر از مفهوم در پرستاری کمک میکند.
یافتهها
تعریف مفهوم و شناسایی موارد استفاده از آن
در متون مختلف تعاریف و کاربردهای متعددی برای شهود به کار رفته است که این تعاریف به صورت عمومی در فرهنگ لغتها و به صورت اختصاصی در علوم مختلف مانند مدیریت، روانشناسی، فلسفه و پرستاری بیان شده است.
تعاریف شهود در فرهنگ لغتها
در فرهنگ وبستر) Webster( شهود به عنوان یک قدرت یا توانایی طبیعی افراد معنی شده است که امکان دانستن چیزی را بدون دلیل یا نشانه خاصی فراهم میکند، یا یک احساسی که فرد را به انجام عمل خاصی بدون درک کامل چرایی آن عمل راهنمایی میکند، و در موارددیگر شهود به “بینش سریع و آماده”، “درک یا شناخت فوری”، “نوعیدانش یا اعتقاد کسب شده” و “توان دریافت دانش یا شناخت مستقیم بدون تفکر یا استنباط عقلی واضح” تعریف شده است )34(. فرهنگ آکسفورد) oxford( نیز شهود را به صورت “توانایی درک چیزها به صورت غریزی بدون نیاز به دلیل آوری منطقی” یا ” چیزی که یک فرد از طریق احساس غریزی خود میداند و یا احتمال وقوع آن را میدهد”، تعریف کرده است )31(. همچنین لغت نامه دهخدا این مفهوم را با تعابیری مانند “حاضر شدن”، “دیدن”، “آشکار” و “رویت حق” معنی کرده است و در اصطلاح اهل سلوک در مواردی برای رفع حجاب و خروج از بعد جسمانی کاربرد دارد )32(.
تعاریف و بکارگیری شهود در علوم مختلف
در اعتقادات آیین هندو) Hindu(، شهود را عملکرد روحی منظم میدانند که برای دستیابی به آن باید بر اصول آسمانی تمرکز کرد .بوداییها نیز بر این باورند که شهود منبع بینهایت خرد و حقیقت است؛ لذا براساس ذن) Zen( در آیین بودا، با ایجاد آرامش در ذهن و روح از طریق مراقبه) Meditation(، میتوان به این منبع دست یافت )37(. ارسطو بیان داشت که شهود “یک منبع خطاناپذیر از حقیقت” است که بدون اثبات وجود دارد و تنها وسیلهای است که از طریق آن میتوان خدا را درک کرد و تحلیل شهودی یکی از راههای کسب مستقیم حقیقت است که انسان را به خدا نزدیکتر میکند )38(. “شهود” یکی از بنیادیترین مفاهیم فلسفه کانت) Kant( است، از دیدگاه او مرحله شهود با قوای حس )sensibility( آغاز میشود، قوه حس و شهود از طریق ارتباط با پدیدهها، محتوای معرفتی مربوط به آن پدیده را بدست میآورند و آن را در اختیار قوه فهم )understanding( قرار میدهند، و قوه فهم، اندیشیدن روی پدیده را شروع میکند، پدیده مورد نظر زمانی برای انسان قابل شناخت میشود که “شهود” و “فهم” در کنار یکدیگر به تعامل معرفتی بپردازند )33(. شهود از منظر ادیبان و فلاسفه مسلمان نیز به عنوان راهی برای شناخت حق و ارتباط با خداوند بیان شده است؛ ابن عربی شهود را رویت بدون احاطه، معنا میکند، و از دیدگاه او شهود به سه مرحله “محادثه” )مقام هم صحبتی با خدا( ،”مشاهده” )رویت اشیا با دلایل توحیدی و دیدن حق در اشیا( و
“روئیت” )مشاهده با چشم نه با بصیرت( تقسیم میشود. از نظر سهروردی مسیر معرفت با علم حصولی شروع شده و با شهود ادامه مییابد و غایت شهود پیبردن به ذات اقدس الهی است. در حکمت متعالیه ملاصدرا نیز علم با عالم هستی مرتبط است، و انسان دارای ابزارهای غیرعقلی است که میتواند به این علم دست یابد، این ابزارها که شهود نام دارد به انسانهای کامل داده میشود )24(. مولانا نیز به سه مفهوم “معرفت حسی”، “معرفت عقلی” و “معرفت شهودی” اشاره کرده است. از دیدگاه او هر چند معرفت حسی و عقلی شرط لازم برای کمال است اما این شرایط کافی نیستند و به معرفت شهودی نیاز دارند ،و مرتبه شهودی است که بنده را به مرحله یقین متصل میکند )21(.
31
دو رویکرد کلی برای پردازش اطلاعات بیان شده است؛ شهود )intuition( و منطق) Logic(؛ شهود به عنوان یک روش طبیعی ،خودبخودی، اکتشافی، الگومدار، غیرساختاری، تلویحی، غیرکلامی ،تجربهمدار، رازآلود، و سیستم اولین سیگنال در نظر گرفته شدهاست )23(. از دیدگاه فروید )Freud( پردازش اطلاعات



قیمت: تومان


پاسخ دهید